- Project Runeberg -  Ord och Bild / Tjuguandra årgången. 1913 /
426

(1892-1945)
Table of Contents / Innehåll | << Previous | Next >>
  Project Runeberg | Like | Catalog | Recent Changes | Donate | Comments? |   

Full resolution (TIFF) - On this page / på denna sida - Åttonde häftet - Ivar Aasen. 1813—5:te august—1913. Av Halvdan Koht

scanned image

<< prev. page << föreg. sida <<     >> nästa sida >> next page >>


Below is the raw OCR text from the above scanned image. Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan. Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!

This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.

426

HALVDAN KOHT

ein skulde faa bygt eit bokmaal paa
bygdemaala. Ein maatte granske
maal-føra i alle hovudpartane av lande, og so
maatte ein finne det som var säms for
alle, — grunnlovene for det norske maale.
Fyrst daa kunde ein sette upp eit
sam-norskt bokmaal som svara til det levande
talemaale. Ingen hadde freista paa noko
slikt fyrr; Aasen tenkte med seg sjølv:
»Jeg vil forsøge et saadant Arbeide.»

I staden for maalstrid maatte det daa
bli maalgransking, i staden for politikk —
filologi. Men det som syner seg
full-klaart av uppskriftene etter Aasen, det
er at han ikkje fyrst vart vitskapsmann
og etterpaa maalstrævar. Tvert imot,
— det var maalstrævaren i han som var
far til granskaren. Dette er vigtigt aa
hälde fast; elles er det uraad aa skjønne
heile den nynorske maalstriden. Han er
ikkje fødd av vitskapleg tenkning, men
av store samfundskrav. Han gaar ikkje
ut paa aa leite upp ein fyrrtiddraum; han
vil føre ei gamall underklasse fram til
magt.

Kva fyresetningar hadde Ivar Aasen
for det granskarverke han no vilde gje
seg i Iag med?

Fyrst og fremst den at han sjølv var
bondegut, og i heile uppvoksteren sin
ikkje hadde tala änna enn bondemaal;
i det var han heime. So var han fraa
ei av dei best upplyste bygdene i lande,
med uvanleg sans for høgare kultur. Og
endeleg hadde han faatt ei uppskuling
som styrkte just dei evnene han hadde
best bruk för i arbeide. Sjølvsagt var
det desse personlege evnene som sette
han i stand baade til aa finne livsmaale
sitt og til aa arbeide seg fram til det.
Kva det var for evner som var dei
ster-kaste hjaa han, det syner seg klaarast i
det verke han gjorde.

Han var fødd den 5 te augst 1813
paa den vesle garden Aasen i Ørsta inne

Uþþskuling — skolning.

paa Sunnmøre. Fatig var heimen, tidleg
vart han baade mor- og farlaus, slite i
gardsbruke maatte han fraa morgon til
kveld. Skulegangen var 10 — ti — dagar
um aare, og lære-emna var ikkje månge.
Men lesehugen tok han ait fraa
barne-aara, og han sette til livs alle dei bøkene
han fann heime, -— det var Bibelen og
nokre faa uppbyggingsbøker. Han vart
so boklærd, so daa han var 18 aar, kunde
han bli skulelærar i bygda, — det skulde
ikkje mykje til. Dermed vart han fri
mann, han kunde rett med lyst slaa seg
paa lesnad, og paa ein gård ikkje långt
unda, paa Ekset, fann han ei boksamling
paa månge hundrad band, — ja meir
enn ei boksamling, eit heilt lite
prente-verk og eit idigt upplysnings-arbeid.

Det var ein av upplysnings-prestane
fraa 18de hundradaare som her hadde sett
merke etter seg, og sidan han sjølv var
naturgranskar, so var det naturkunnskap
som vart hovudsaka i Ekset-kulturen.
Aasen vart dregen med i dette arbeide,
og i meir enn ti aar heldt han paa med
naturgransking, fyrst og fremst med
plantesamling. Det känn vel hende han
sidan surne tider tykte ait dette hadde
vore spillt stræv som han ikkje hadde
noko att for. Men ein torer visst segje
det var ein nyttig skule for han. I
naturgran skinga vart han upptamd til aa sjaa
nøgje etter, — til aa finne det sermerkte
i kvar liten ting, — til aa sette alle
smaa-tinga ihop i fast skikk. Det var same
metoden han fekk bruk for, anten han
granska blomar eller ord; han maatte sänke
ihop tilfange med tolmod og trott, og han
maatte faa det i godt skipelag etter
paa-litande skilmerke. Han vart ein
natur-vitskapsmann i maalgranskinga, — det
var den store hjelpa han hadde av
plante-granskinga si.

Ait i skulemeister-aara hans høyrer vi
at han fekk hug til grammatikk; men

Trott — ihärdighet.

<< prev. page << föreg. sida <<     >> nästa sida >> next page >>


Project Runeberg, Sun Jul 3 21:58:44 2016 (aronsson) (download) << Previous Next >>
http://runeberg.org/ordochbild/1913/0467.html

Valid HTML 4.0! All our files are DRM-free