Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
134
Jedraheimen.
21de Augnst 1880.
ten av Lufbrev spreidd ut millom »Folket«. Det
var godt, dei ikkje stod lenge ved Lag. Meii med
detta lysta Albert von Reinach seg til Pers, so
han no er ein av dei rikaste Vankmennerne i
Frankfurt
Detta var dei sremste Bankhusi Der er en-
daa ei heil Horg kann du vita, sor Million-Men-
ner veks mest paa TreiiNtain-Bye11. Men baade
er Namni mindre kjende en dei, som er nemnde
og som det stend Ord av yver heile Heimen, og
som disor var ein nærmere Omtale verd, og eg
trur an no, at eg heve skrive nok om deimaterielle
Handelsgaavorne til Jødarne.
Men so er der noko anna av· Jødedomen her
nere, som eg maa taka med, eg meiner Fyrste-
mannen iStyre til »Franksurter Zeitung", som au
eiger Vladet, Løb Sonnemann. Det Rotschild
er i Pengeoegen, det er Sonuemanu i det aande-
lege, baade tvo sorvitnelege Merkesmenner for Jø-
deskapeti (,,die,Jndensch·ast«) som han er no for
Tidi. Fyrst var Sonnemann Kledeshandlar, men
streiv i Bladi» naar han hadde ei Stund. Kor-
leids han er komen i Veret og opp dit hatt no er,
veit eg ikkje noko om, men vist er det, at han heve
fenge gjort »Franksurter ·Zeitnng« til eit av dei
mest loyste Bladi iTyskland. Deri hagt vhrde
»Kølnische Zeitnng« heve nok lenge set paa det
med sure Augo, og baade Bladi er fielt sornvgde,
naar dei foer noko, dei kamt hakka paa ein aunan
for, og det gjer dei daa au til Gangs, naar dei
saa Tilhove til di. Soleids klaga nok ein Gang
Sonnemann (Jodetr Sounemann er Rikstingnnmn,
ser du) yver at ,,die Kolnische« i Reseratet sitt
hadde fare ille med Talorne hans iTinget. Her-
til svara «K.«, at det hadde give Referenten Or-
der til aa ikkje taka med Talorne aat S. Det-
sknlde ikkje nndra meg, om Jøde11 oinn i denne
Strideit au, imot Tyskdomeu, at ,,Kolnisc·he Sei-
tung« gjeng meir og meir til atters. Daa kann
Jøden endaa ein Gorig ropa «vxo victjsln (Vo11dt
yoer dei yoerounnne). Sounemann heve altid
Kjelpararkringom seg, nokre smn kanii skriva gode
Bladstykkje, andre som heve godt av Munneu og
kann sanga Folk (agitera). So kjem han sjolv
stam, so sender han sine lett voepna Hierinenner
av Garde, og det ikkje berre i Frankfurt, nei alle Sta-
der kann ein segja. Eit Styklxje paa Veg sorstend
han nok aa agta Sjolostoda hjaa Undermenuerne
sine. Det maa vel vera sannijvlvstoda som den,
det fyrste sog einaste?) tyrkiske Rikstinget hadde
for Herskare1i yver dei truaude. »Vist mieter eg det
som Tinget tek ved, men gjer de ikkje som eg vil,
so fazr de ved Alla og mitt Skjegg Svolk« det gjer
de!« So heve vel den hoge Porten lagt ut, og
eg trur nok Semiten Løb Sonnemann so ved Lag
heve det same anstlendske Tankelaget. Den som
ikkje let seg segja, vert paa ein skikkeleg Maate
synt Vintervege11.
Omfram ein Braate med andre Lutlag er
det eit som mest skriv seg fraa Sonnemann, det
er «Gjestehns-Lutlaget«, som no nyst tok paa; Lut-
takararne gjeng no millom Vort og Otte, om koa
det skal gjeva ao seg. Samlaget heve rett fenge
opp ein Bygning som er stor og fin, det er vist,
i »Franksurter Hos«« er der 300 Rom med Prisar
fraa 3 Kronor til 1 Krone, men so heve han an
kosta eit Prir Millionar. Ro ser dei, at det er
ikkje so greidt aa tevla med dei eldre vælvyrde
Gjestehusi, soleids Hotel du Gygne, der Fyrsten
Bismark og Julius Favre sat og skreiv Fredsoil-
kaar i 1871. ·
Meisterstykket sitt gjorde do Løb Sonnemann
daa haii fekk drive igjenom den fyrr nenmde Jø-
· den Miqnels Val til Borgmeister. Daa kami ein
segja, at haii slog den siste Spikaren i Litkista til
,,Gamle Franksnrt«. Tysfdommen hadde no ikkje
betre sortent, Tyska1«arne var svevnsame og lite
drivande, og dei heldt ikkje iHopes, paa denMaa-
zteii kom dei sjvlv med Bordi til Kista. No se r
-me daa den Bisni, at·«s Iadartte baade i Handels-
»pegen og i det aandelege (for dei andre Bladi er
ingen Ting mot Frankfurter Zeitnng) raar ein-
veldugt i den gamle Byen ved Main-Eloi, og at
ein ao Trtti deira heve den ovste Magti i honom.
Og detta er det same Folket, som det kristne Ev-
ropa· for eit Par Hundrad-Aar sidan jaga som
Dyr, dei maatte vera Prooeklutar for Myrdereid-
skaparite til Fyrstarne, Eigedomarne deira vart
rova,spBorniskjemde, stntt aa segja: dei heve lide
meir,"o"ore nte for fælareMedfarin·g er. noko anna (
Folk. Desse Blod-Vitnemaali, som dei heve gjeoe
Trui si, den Eltingi, daa dei kristne Mordvaaptii
raama· Mannen, Kona, Barnet, den graahcerde
ltzamlingeiy’ og den soartlokka Dotteri av Slegti
hennar Rakel, so dei seig ned Side om Side,desse
Lidingariie i Aaretal heve gjort, trur eg, at Jø-
darne enn l Dag heve ein Agg iseg motdeikristue.
Og koa hev dei Kristendomen aa takka for? For
Eltingi og Røvingi? For Myrdingi isTusendtal?
Elder for at dei endeleg fekk bu millom Kristus-
Vedkjemiararne, mot at dei maatte sinna segi
Hceding ao kveu det var, som ikkje hadde noko be-
tre aa gjem? Nei, mi Sann, om Jodartie heve
stor Grunn til aa dem taksame mod det kristne
Samnoytet. Er det so Under, at dei freista aa
forskylda, naar dei faa Tilhove til di? Jodariie
oeit koa Pengarne er aande og kva Magt dei heve
— betre en den Krisine, difor bryr dei seg min-
dre om korleids dei sæt Rikdoinen» disor er dei
meir sko etter Skilingarne en han. Den Lidings-
Skuleti Federne heve gjenge i i Hundrad-Aar,
heve lært deim aa lite vaatta, og netopp av di
Læra heoe vore so blodug« skal der kanskje Hun-
drad Aar til, fyrr Blodskristi vert ntstroken, so
all Mothug millom Vedkjennararne ao det gamle
og nye Testamentet heve kooroe. —— Frankfnrt er
eit lysaude Dame paa, kor langt Folket no heve
kome sram oed den Seigdi, Andmykti og Sløgdi»
som alle Jodartte heoei seg i Hop med verkleg
aandeleg Kraft. Jodeti arbeider an meir med
Hovndet en andre Folk. Altid reknar han. Vels-
lar, Rikspapir, Lutbrev dansar Trolldans rundt i
Hovndet hans. Eg kann aldri minnast eg heve
set ein jodist Handverkar nokon Stad. Der er
nok jodiske Slagtarar, men slike maa dei hava, so
dei kann lan etter Folskrifterne i det gamle Te-
stamentet. Av andre Slag trnr eg vandt det finst
ein eiuaste av Abrahams LEtti.
Utanfor Live.
(«Den Spitelste fraa Ylostir" ao Greo Xaoier de Maistres·
lFramhald).
Hermannen: Eiii skulde tru, det maatte sy-
nast som eit Hundradaar»
Sjukingen: Sorg og Verk gjor Timarne
lange; men Aari renn stødt med same Hast.
Hellest hev Ein ei Njoiing endaa paa det liegste
Lykkestig, som Folk flest ikkje oeit av, og som De
vcel vil sinne noko nnderleg: den Njoting aa vera
og anda. J den fagre Aarstidi sit eg heile Da-
gar upp aa Muren der, reint nrørleg, og nyt
Lufti og anleiketi i Naturen Alle Tankiinne
mine driv om i noisse Draumar, Sorgi koiler i
Hjarta ntan aa kvreve det; Augofviv rnndtikring
yver denne Sletta og bnrtetter desse Aasanne,
som kringset oss; dei ymse Syn er prenta inn i
Minne so fast, at dei er som ein Lut av sjøl«ve
meg, og kvar Landskap er ein Ven, som eg ser
med Hugnad alle Dagar.
H. Eg hev ofte roynt noko liknande, naar
Sorgi heve tyngt meg ned; og naar eg ikkje finn
det eg lengtar etter i Folke-0ag, so finu eg Troyst
i Iiaturen·· og millom livlause Ting; eg sloer Lag
-.med Berg og Skog og tykljer, at alle skaote Til-
verur er«Vener, Gud hev gjeve meg
S. De gjeo meg Mod til aa greide ut meir
nm det som gjeng sor seg i meg. Eg reint ut
elskar alle dei Tiiig, som er so aa segja Lagsniens
nennene iLivemitt og som eg koar Dag ser. Um
Koellanne fyrr eg gjeng inn ic« maarne att, sender
eg ei Helsiitg til Jsbneanne ved Rnitors,deiskonie
Skoganne paa St. Bernhard og dei underlege
Tindanne» som siig so store yoer Rhemedalen.
Endaa Guds Magt syner seg likso tydeleg i Skap-
ningi ao ein Maur som i Skopningi ao heile
Verdi, fo vert eg likeviel mest upp i Under ved
det store Syne av Fjelli; eg kann ikkje sjaa desse
umaatelege Massar, tekkte med evig Sna, utanaa
kjenne ei heilag Undring; men i denne alt-store
Maalartaola, sont ligg ikritig meg, er det visse
einskilde Stelle, som eg elskar framsor dei andre;
derimillom er det Klostere, De ser der nppe paa
Toppetr av Charoersod. Einslegt ligg det midt i
Skogen, nær eit Oydeland, og der legg dei siste
Geislunne seg ved Soleglad. Endaci eg aldri hev
vore der, kjeuner eg ein forunderleg Hngnad ao
aa sjaa det. Naar det tek til aa koelde, seteg meg
i Hageii og rettar Sime mot dette einslege Klo-
stere, og Hugeti koiler seg der. Det hev vorte som
ein Eigendoni for meg, at eg hev livt der fyrr
eingong, i ei sælare, halvgloyiiid Tid. Meir enn
alt anna likar eg aa sjaa paa Fjelli langt borte,
der dei stend og liksom blaanar seg inn iHimme-
len. Det lange Avstand vekkjer Voiier i meg lil-
som Framtidiz det tyngde Hjorta trnr, at det finst
eit Land langt borte, der eg eingong i Framtidi
endeleg skal koma til aa njote deri Sæla, eg no
lengtar etter, og som ei loynleg Kjettslc» stendigt
segjets mec, at eg kann naa.
H. Med ei Eldsjcel som Dykkar maa det ha
kosta hard Kamp aa gjeva seg inn under Laguaden
og halda seg fraa aa misse Mode.
S. Eg vilde ikkje vera ærleg nm eg leet
Dykk tru, at eg altid finn meg rolegt i Skipna-
den. Eg hev ikkje naatt upp til deri fulle Sit-lo-
sornegtiiig som snme andre Einlnmr. Den fnll-
komne Aosegjeng an alle menneskjelege Kjenslur er
enno ikkje snllsvrdz Lioe gjeng med stendig Kamp-
og iktje eingong Religionen med si megtige Hjelp
eoler altid aatygleTanken· Mot min silje rio han
meg ofte med seg imi ieit Haoao111nogelegein1skje,
som alle fører meg til den Verdi, ex; ilkje kjenner,
men som piner meg med det Vilaste eg sjolo hev
droymt·
H. Kunde De lesa i mi Sjæl og sjcm det
Bilæte av Verdi, som eg hev vnnne, so vilde alle
Ynskje og all Lengting kveroe bnrt.
S. Faasengt hev nokre Boker fortalt meg
um alt det vonde i Verdi anolks Used og Uskikk,
og nm dei Ulykknr, som skulde veranskiljande sraa
Mannslioez — Hjarta negtar aa tru det. . Eg
tenkjer meg allstodt Verdi som eit Samlag av gode,
trnsaste Venner og kjærlige Egtefolk, som Helse,
Ungdom og Rikdoin ihop hev yverdyngt med Lykke.
Eg tykkjest sjaa dei drive ikring saman i grønare,
sriskare Lnndar enndei, som gjeo Skngge aat meg;
Soli deira tenkjer eg meg meir lysande enn den,
som skin for meg, og deira Lagnad synestmeg dess
meir ovunds oerd etter Maateii som min er yn-
keleg. Naar Vaareii kjem, og Vinden fraa Pie-
mont andar gjenom Daleti naar, daa kjenner eg
meg gjenomstroymd ao den livande Vermen, han
fører med seg, og det er so eg maa danse mot min
eigen Vilje. Eg vert fyld av usegjande Ynskje og
ei uklaar Kjensle ao ei grenselaus Lykke, som eg
kunde njote, men som er meg negta· Daa slyg
eg nt or Stooa mi; eg driv ikring paa Marki for
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
