Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
162
3edtaheimen.
9de Oktober 1880.
ein Morgonrodnad til ei ny, meir lukkeleg og meir
menneskeleg Framtid.
Det var i denne Tidi, at Tanken um det
uskilde Eiiisttjret fyrste Gongen fekk ein-, «cialvorleg»
Støyt. Og jamsides med Adelen kjeittz det reint
iwenteleg npp ein nngdomsfrisk Ptillvinklasse, som
hev meir aa gjevci enn nokon veit, og hev Krav,
som Dag for Dag vert meir navviselege.
Det er ein underleg Spott av Soga, at det
folkelege Strreoe fyrft og freinst gjeiig ut fraa
sjelve Kongestolen.
Ludvig XlV hadde ikkje visst av nokon an-
nan Statsrett eim den, som hoyrde til hans eigi
medsedde kongelege Allinagt. Men Regentenshadde
det ikkje fullt so greidt. Daa han reiv til seg
Regentskape iinot den klaare Avgjerdi, som Kon-
gen hadde gjevet, so kunde dette ikkje bera til utan
Studning fraci Parlamentet, og denne Stndningi
fekk hait ikkje ntan store Ettergivter til dette.
Parlamentet fekk att det eldgamle Nettarne, som
Ludvig XlV hadde rova ifraa det. Deic konge-
lege Forordning av 15de September 1715 gav
Parlainentet fullt og ubimdet Retten til aa gjeva
Kongen Raader og koina med Motlexjg, fhrr dei
kongelege Vod og Avgjerder vart serde til Boks
a: fekk Lovskmft. (Meir).
Frederik Stang
er fodd paa Raastad i Stokke (Jarlsbei·k3) i 1808,
same Aaret som Heiirik Wergeland Hiin oart
Student i 1824 — same Aaret som det absolute
Veto skal vera tilkoiiiet —; juridisk Kandidat i
1828 — same Aaret som Carl lll Johau for-
baud Nordinennerne aa halda Fest l7de Mai —;
cherar (Docent) i Logkuniiii let-M —— same Aaret
som Torgslaget stod. J 1834 vart haii Hogste-
rettsadvokat og sidan deraattaat Regjeringsadvokat;
i 1845 vart han Statsriiad (Styrar av det nye
«Departement for det Jiidre"); der var han til
l855, daa han vart sjuk og maatte utanlands.
J 1857 kom hait heimatt og var med i Rikssty-
ret i den Tidi Kong Oskiir laag sjnk,ogi1859—
60 var han Storthingsmaiin fraa Kristiania. —
Dette er det fyrste og beste Stykket av Soga hans.
Han var ein Maiin med gode Gaavur. Fraa
svrste Ferd av var haii med pa(i same Sida, der
haii hev voret heile sitt Liv: paa Embikttssida,
«Jntelligenssida«, mot Bondepartiet. J dette hev
han voret trufast, — i dette aaleine For det
» faa ein Ende.
- alt var gjort med det, at me paa Papiret hadde
hadde han i Arv; det var han heimangjord med.
Sine politiske Tankar laut han sleppa ein etter
ein, so som det,. oanleg er Batcstrcevets Lagnad;
men sine politiM Hugdrag, sine politiske Instinkt,
— dei fhlgde han blindt til Slutteii.
« Me mister hononi fyrste Gongeii i Studen-
tersamfundet millom den Flokken, som sidaii sam-
lad seg kring Welhaven og Schweigaard til Krig
paa Kniven mot Wergeland, «Norskdomen» og
Voiide-Demokratiet. Det var i Slutten av 1820-
Aart. Det var daa — burtimot lscili —, at
vaar politiske Barndoms- og Fredstid tok til aa
Det tok til aa visci seg, at ikkje
fengjet ei sri Forfatniiig, og det tok til aa visii
seg, at naar det kom til Stykket, so var der fleire
Meiningar i Norig uin Norigs Dilstand og Frank-
tid« Daci «Fridomsrusen« fraa 1814 var utsoven,
var det mange av dei gamle, som tok til aa kjenna
med seg sjeltie, at i Grniinen hovrde dei ikkje rett
heime i Landet; dei hadde sitt Hjartci og sin Hug
i Danmark; her heime kjende dei seg aaleine og
avstengde; dei totte her var kaldt og audtz det
galdt nin aa halda seg so tett inntil Danmark,
som Eiii kunde. Samstundes var det dei, som
tok til aa tvilci paa, uni Eidsvollsgruniilogi var
so god, som Folk meinte; — um ho ikkje var veel
frilyndt, um ho ikkje gav Bonden preliiiykje Magt
osfr.; sjolve Falsen, «Grundlovens Fader’,, tok
til aa tvila paa dette, og kom med fleire Forslag
til Grunnlogbrigde i bakstrievaiide Leid Og imot
alt dette kom just paa same Tid ein vakiiande
norsk-norsk Heiinhng, ei vaknande Tru paa
Norskdoinen og ei vaknaiide Kjenning av, at skulde
ine vera eit Folk, so maatte ine fyrst og fremst
vera uorskez det kom npp eit Danskehat, ei For-
gnding av alt, som var eldertruddestvera»norskt«,
som var reint utan Maal og Maate; og samstnn-
. des som Embeettsfolket tok til aa fakla for, at
Grunnlogi kanskje var for fri og bondevenleg, tok
Bonden just til aa rora paa seg; han gav seg til
aa tru, at den Magti, Grnnnlogi tilsagde honom,
den burde han hava og bruka. Og midt uppi
den sterke uationale og politiske Spaning, som
desse Stroyiiiingariie skapad, kom det so dessntan
nokot nytt: — Unionen med Sverig· Sveriiz kom
med sine Krav; Svenskarne trndde i den Tidi, at
Karl Johan hadde hervnnnet Norig, og at Norig
altso var sveiiskt Lydrike, og dei likiid ikkje, at
Nordmennerne talad so mykje um Fridoiiien sin.
Karl Johan, som visste med seg-, at han i denne
Saki ikkse hadde utfort alt det, som Sveiiskarne
hadde ventat av honom, likad det ikkje helder.
So kom han (i 1821 og utetter) med sine væl-
kjende Grnnnlogforslag iiin absolut Veto og inykje
annat, og i 1828 sorbaud han Nordmennerne aa
hogtida den l7de Miii· So vart her eit «soenskt
Spnrsnnial« midt uppi alle dei andre, og den
politisk-iicitionale Flokeit vart so mykje iiietr
oaiiskeleg. Det var under dette, at det norske
Aandslivet vaknad og tok Fiirt, og det var daa,
at den politiske Partidaning, som enno held
sek3, kom upp og feste seg i sine store, klaare
Grunnlinur.
Det var eit heilt norskt Parti, som sam-
stnndes etter dei historiske Have vart eit demo-
kratiskt Parti, og so eit halvnorskt elder pro-
vinsnorsskt Piirti, som, etter dei same historiske
Have, maatte samla seg niii Embeetts- og Konge-
inagti og dermed vart eit byraakratiskt Parti.
Dette sistnemnde Partiet var i den fhrste Tidi
meir dansknorskt enii svensknorskt; dette hev fktft
um sidan; men Grnnndraget er det same som
fyrr: Provinshugen er like livande»· Og Danske-
hugen er ikkjedandare enno, enn at det same
Partiet just no heri kuniiat reisii Stt)tt(i hans Kri-
stiaii Kvart·. ’
J Studentersamfundet var det, at desse Parti
fyrst skilde seg ut. «Studentarne« viir iden Tidi
nokot annat enn no; det kom baade av dei "lo-
kale« oki av dei historiske »Forhold«. Studentarne
ikkje betre livde med, men dei gjekk i Fyre-Eii-
den; millom dei var det, at Folketankarne og
Folke-«Yiiskje fekk Foriii og Ord, og fraa dei gjekk
so desse Taiikarne ut i·Folket att som sterke,vek-
kjande Her-rop. So gjekk det no. Mengdi av
Studentarne var tekiie av den same barnlege Gleda
yver Fridomen og den same barnlege Tru paa
Norig som det store Folket; men Provinstiinken
okz «Jntelligens«-Tanken laag og asste og gjorde
under seg hjaa ein liten Flokk av dei, og tilslutt
var det tvo motsette Parti i full Usred og kvar
med siiie Forarar. Paa Provins- og Einbaktts-
fida stod Stang, Schiveigaard, Fongftad, U. A.
Motzfeldt og Welhaveii; paa den iiorsk-liberale
Sidci stod — Henrik Wergeland.
Ufreden millom dei tvo Fylkingarne vart til-
slutt so hard, at dei maatte skiljast. Det kunde
ikkje remast i det same Samfund. 30 Studen-
tar meldte seg ut og skipad «Stndenterforbnndet«
C o l n in b a.
Korsikansk Forteljiiig etter Prosper Meriniee·
1X.
Dessimillom reid Orso avstad med Systeri.
Det gjekk so sort, at dei fraa syrsto iktje kunde
tala saman; men daa dei kom npp aat dei store
Bakkanne og maatte ride Steg uin Steki, skifte
dei nokre Ord nin Benennc, dei nyst hadde fkilst
fraa. Colnmba tala med Eldhug nin den fagre
Miss Nevil, det ljose Haare hennar og det sine
Lage Sia spurte ho, um Obersten var so rik,
som han syntest vera, og um Frøketi Lydi.a var
einaste Dotteri«. »Det vilde vera eit godt Gifte",
sae ho. «Du synest alt vera vcel innkoinen hjaa
Far hennar«. Daa ikkje Orso svara heldt ho
paii: Ȯtti vaar hev vore rik eingongz ho er en-
daa ei av dei mest vhrde paa Øyi« De veit, Orso,
at De er ein Mting av dei fhrste Korporalanne,
og at Ætti vaar npphavleg er fraa hi Sidii Fjelli,
men at Borgarkrigarne noydde oss til aa flytja
hver paa denne Sida. Um eg var som De,O-rso,
; vilde eg ikkje drygje med aa’ bidle etter Miss
Nevil . . · tOrso lyfte paa Akslanne·). Med Dei-
·«-megaava hennar vilde eg kaupe Skogarne ved
Falsettci og Vinbergi nedanfor oss; eg vilde byg-
gje eit Hus av tilhoggen Stein og setja endaa ei-
Hegd paii det gamle Taarne, der Sambucuecior
hev drepe so mange Blaamenn den Tid, Grev
Heiiri, «le bel Missere«, levde««).
»Columba, du er eit Narr«, svara Orso og
sette Hesten i Toisprang
»D—e er ein Mana, Ors’ .L).liitoii’, og oeit
tvillanst betre enn ei Kvinne, kvii De hev aagjera.
Men eg vilde gjerne vita; kort denne Englands-
dama kunde ha aa segch mot aa koma i Ski)ld-
skap med oss. Finnst det Korporalar i Siig-
lanch ....«
Etter eit dugleg langt Skjeid, som gjekk med
Snakk av same Slage som dette, kom Bror og
Syster fram til ein liten Landsby ikkje langt fraa
Vocognano; dei staim der for aa faa seg Middag
og liggje med Notti hjaa ein Veir av Ætti deira.
Det vart mottekne med denne korsikanske Gjestmild-
skapen, som ein ikkje kanii setja hogt nok, syrr ein
hev lært aa kjenne han. Dageii etter fylgde Ver-
ten dei paii Vegeic til dei hadde berre ei Mil att.
«Ser De desse Skoganne og desse Kjorri"«,
sae han med det same dei skulde skiljast. Eiii
Manti, som hadde kome til "gjera ei Ulykke",
kunde leva i ti Aar der i Fred, utan at Politi-
folk hell Skyttarar fann han. Desse Skoganiie
greitsar npp til Vizzavonaskogen, og naar ein hev
«) Greven deydde ikring 1000. Det segjer, at ei Rohst
heyrdest syngje, daa han do:
»No daa Grev Henvik er daaen den vakte Biddets-,
Gjeiig det’ kkent med Korsikn og allftedt klarere-O
Beiier i Bocognano hell Lande ikring, vil ein al-
dri vante noko. —— For eigild Bhrse, De hev der;
den maa rekkje langt. Ved Madonncks Blod! for
ei Lodviddc; med den kaiin ein drepii betre Villt
enii Villsviii"·
Orso svara kaldt, at Byrsa var engelsk og
forde Kula langt. Det femnde tvarandre og foor
kvar sin Veg.
Orso og Columba hadde berre eit lite Stykkje
att til Pietranera, daa dei i Gape av ei Klemine,
dei maatte igjenom, fekk Augii paa sels, sjau
Maiin, vcepna med Byrsitrz nokre laag i Grase,
andre sat paa Steiiiar, og Resteii stod uppe som
paa Vakt· Hestanne deira beitte nær ved. Co-
luinba drog frain ein Kikar or ei av dei store
Skræppunne, som alle Korsikanarar fører med seg
paa Ferd, og saag paa dei.
«Det er vaare Folk", ropa ho gladmaelt
«Pierueeio hev greidt Umbode sit som ein Mann«.
«Kva for Folk«, spurde Orso«
»Hyrdingariie vaare», svara ho. »Fyrredags
Kvelleii leet eg Pierruccio fara, at han kunde
samla desse gode Menii til aa fylgje kak heim
aat Huse Dykkar. Det semer seg ikkje, at De
fer inn i Pietranera utan Fylgjesveiiiar, og hel-
lest skal De vita», at Barricinianite er Karar
sor alt».
»Columba",sae Orsoi ein streng Tone, «eg hev
bede deg mange Gonger um aa ikkje tala til meg
um Barricinianne og den grunnlanse Ntistanken
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
