Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
i å
26
Fedraheimen.
18de Februar 1882
Va de ki same Kjærleiken som naa
blømde i Guten hennars aa la ein heil
Houg av desse Blomane paa hennarsGrav?
Andrej Dagen kaam Leiv Gladheim
aa henta Guten; han ha teke paa seg
aa sytt for han nokle Aar, aa skull
for de hava eit Sneis Dalar um Aare
af Fattikkassa Soleis kaam Guten ti
Gladheim. (Meir.)
mms
Den ville Rosa hell Speiaren.
Fortelng fraa Amerika av
Mabel Frothingham.
3 Stykkje.
indianargjenta.
(Framhald.)’
Er Blik-Andlete aaleine?” spurde
ho. |
«Plent aleine,” svara eg, og sae,
eg var gæt takksam fyr det ho kom
til Hygge fyr meg i mit Einbu-liv.
Ho syte sine kvite Tennar igjen
til detti.
He lleik-Andlite ingi Kona, so
han bu! isitt Hus eismall?” spurde ho.
Dai & sae nei” med ei sorgfull
Bøygnng paa Hovude, lo ho og saag
so speilsamt paa meg.
Blek-Andlite er sturen”, sae ho
mjult. Eg vil ofta koma og sjaa til
han Til han verta glad yve aa sjaa
’mej?”
Bg. vil verta sæl. Men maa eg
spyrja um Namne paa min fagre
Vitjar?”
«Mitt Folk kallar meg den ville
Rosa. Likar Bleik-Andlite det Namne?”
spurde ho aalvorleg.
”Det er yndefult”, svaara eg, og
spurde so kor hennar Folk hadde
Lægre sitt.
Gjenta umraadde seg litt, og sae so,
med ho peikte med Hondi burt i mot
Skogjen: ,Paa den Kanten.”
Detta var helder eit utydelegt Svar,
totte eg. I
Paa kva for ein Kant?” spurde eg.
Ho umraadde seg att og gav meg
«det same Svar som fyrr.
”Meiner du paa hi Sida Skogjen?”
spurde eg.
Ho nikka med sit svarte Hovud og
saag sorgfull ut.
Eg stirde paa ho noko undren, til
ein Tankje slo meg braatt, og eg spurde
snøgt:
«Mi snilde Gjenta, er ditt Folk paa
Ufreds-stigjen? Er det ikkje trygt
fyr meg aa vera her?”
”Bleik-Aandlite hev sagt det”, svara
ho traudt.
”Store Himel,” ropte eg, svært uro-
leg og treiv etter Øksi, som eg hadde
lagt ifraa meg, daa ho kom inn, ,er
du Speiaren deira? Seg meg skjott,
Gjenta, kor er dine blodgiruge Skyl-
dingar? — og fraa kva ein Kant
kjem dei?”
Eg vil kje negta, at eg vart rædd,
for kven vilde kje vera det i mi verje-
lause Stilling, daa eg høyrde at ein
Flok fiendslege Indianarar var i Gran-
nelagje? Kva Pokkeren meinte Ver-
ten min i Byen med aa fortelja, at der
ikkje fanst Indianarar, korkje fredlege
hell fiendslege, i tie Mils Fraa-
stand?
Eg hadde lite paa hans Ord og
sett upp Tjelde mitt i sjølve Reire aat
desse blodgiruge og sviksame Vill-
mennarne, som no hadde sendt denne
Gjenta, som saag saa uskyldig ut og
attaat bar det yndefulle Namne ,Den
ville Rosa” til aa halda meg med Snakk
til dess dei sjølve kunne koma og gjera
Ende paa meg.
Min fyste Tankje etterpaa eg hadde
ltrive Øksi, var aa fly til Garden der
langt burte; min næste Tankje fekk meg
til aa snu atte etter Byrsa mi, som
sto lødd 1 eit Hyrna.
Daa eg tok ho i mi Hond, saag eg,
at Indianargjenta vakta nøgje paa kva
eg gjorde, og eg stana fyr aa spyrja
henne.
"Kjennar du Folkje paa Garden
der burte?” spurde eg.
«Ja, dei er Vener aat mit Folk.
Ætlar Bleik-Andlite seg til aa ganga
dit?”
«Ja, eg gjere.”
,Han vilde kje vera trygg; han maa
ganga beint til Byen.”
”Qg kosso Develen skal eg koma
dit?” sae eg hardt. Og kosso kan eg
vita, uskyldug som du ser ut, at du
ikkje sender meg lukt i Dauden.
Bleik-Adlite vil møta Dauden, stod-
var han her. Mennarne aat mit Folk
er kje langt burte, men endaa veit dei
ikkje um denne Plassen.”
Aa, dei gjer kje!” ropte eg, upp-
moda. ,Det var betre. Eg vil strakst
ganga.”
”Eg gjekk strakst, men hadde kje
gjengje mange Stig fyrr eg stana.
Eg tenkte, at forlet eg Gjenta der
vilde ho setja sine Brødar Raudskinni
paa Vegjen min.
”Sjaa her du,” sae eg og tok ho i
Årmen, ,du maa verta med meg, for
eg bryr meg ikkje um at du skal setja
dessa Devlarne paa min Veg. Kom so.”
’ Ho svara roleg:
,Bleik-Andlite er takksam. Hadde
eg ynskt Dauden din, hadde eg berre
kunna tegja. Men eg vara deg, og
der er endaa Tid fyr deg til aa sleppa
unda. Vilde so du til Løn fyr det
riva meg burt fraa Skyldfolkje mitt?”
Eg var svært tvihuga. Bg ynskte
verkeleg ikkje aa vera utakksam, men
Jeg visste kje, um eg kunne lita paa,
at Gjenta ikkje vilde forraada meg.
Men med eg umraadde meg, tala
ho atte:
Eg vil gjera Eid paa, at eg ikkje
vil tala um deg, hell opendaga den
minste Kjenskapen til slik ein Kar
fyr mitt Folk, fyst du ikkje vil føra
meg burt med Magt. Bleik-Andlite
er ung og væn, kvifor skulde eg yn-
skja aa sjaa han pint? Gjer no eit av
tvo, Frammandkar, for du hev ingi
Tid aa tapa. Mit Folk er paa Vegen,
og dei vil skunda seg, høyrer dei eg
ropar, for det kan du koma i Hug,
Bleik-Andlit, eg vert ikkje med utan
Motstand.”
Hadde det kje vore fyr det, den
svartøygde Drosi truga med aa skrika,
tenkjer eg nokk, eg skulde ha halde
fram. Men no laut eg sleppa Årmen
hennar og kysste henne paa Panna.
Eg vil lita paa deg” sae eg. Far-
væl, ville Rosa, farvæl, og um eg liver
til eg naar til Byen, skal eg altid min-
nast deg med den djupaste Taksemd.”
So sae eg aa lae i Veg med ei Hast,
som eg sidan sjølv undra meg yve,
daa eg tenkte paa det. Daa eg kom
til det litle Vertshuse, var eg so andpu-
sten, eg ikkje kunne tala.
«Bevar oss”! ropar Verten forstøkkt,
kva er tiss?”
Daa han saa Tilstande mitt, skunda
han seg og gav meg ein Dramm, som
snart løyste Tunga mi.
Det er Indianarar,” tokna eg til
Svar paa Spursmaale hans.
Indianarar !” ropte han og stirde
paa meg med store Augo: De maa
drøyma.”
.Eg er so vak som eg hev vore i
mit heile Liv”, svara eg kort, "og eg
hev just tala med Speiaren aat ein
Flokk Raudskinn. Hadde eg ikkje tekje
til Sprangs, so hadde eg tvillaust falle
i deira Hendar. Eg veit ikkje, kva
de meiner med aa senda meg upp;
slikt eit Ødle-reir.”
Med eg tala, vart Augo hans større
og større, og daa eg slutta, svor han
ved alt, som han helt heilagt, at han
ikkje hadde fortalt meg anna en som
sant var — at der ikkje hadde vore
eitt Raudskinn paa dei Grensorne i dei
siste tie Aar.
«Det hjelper ikkje,” svara eg.
”Skogjen er full av dei no, og eg vil
sjaa til aa koma meg burt so fort eg
kann. Og eg vilde raada dykk til det
same, i Fall de ikkje er i Samband
med dei.”
- Eg i Samband med ein Flokk Vill-
mennar!” ropte Verten harm. Kva
tek deg de meg fyr?”
Fyr ein Daare, um de ikkje paa
Timen flyr fraa denne Staden. Naar
kaneg koma austetter med Jarnvegjen?”
spurde eg.
.Um ein halv Time.”
Det er væl, eg skal fara ifraa
denne forbanna Plassen daa. Men eg
maa faa noko til aa eta fyst.”
Daa han ikkje vilde øyda fleir Ord
paa det som han trudde var ei Inbil-
ling av meg, gjekk han ut aa skaffa
Mat.
Men daa det vart sett Mat fyrr
meg, torde eg ikkje drygja, til eg fekk
i meg Maten, men bad um, at dei vilde
pakka inn litt kaldt Kjøt og Braud,
og tok so Plass i Jarnvegsvogni.
Daa eg saag ut gjenom Vindauga
daa det bar i Veg, saag eg Verten
min sto paa Tramen og saag forbina
etter meg.
Det var greidt han trudde eg var
galen og ikkje burde ganga laus.
Og eg helt han fyr ein dauddømd
Mann.
Eg innbilte meg, eg saag Hedna
hans dangla paa Belte aat ein Indi-
anar, og Huse hans øydelagt.
Men eg hadde gjort mi Plikt imot
han.
Eg hadde vara han, og fyst han
ikkje vilde fylgja mi Raad, so fekk
hans Blod koma yve hans eigje Ho-
vud. (Meir.)
Eit ord til om norske by- & amts-
namn.
av 0. J. Høyem.
Alt sidan eg i 1862 gav ’ut Nes
eller Bynes,” har eg jamt kjempa
for å få folk med meg på di, at det
er ein stor Landsskade og ei folke-
skam med alle desse dels utanlendske,
dels reint vetlause namnom, vi har på
menneskjor og livlause ting, byar, gard-
ar o. s. b. hjå os, og at det vilde
vera ei stor lette og glede å få på nyt
in i brev å bok dei gode gamle nor-
ske, som ænno går mismæta iblandt os
på gamle dagar.
Det er meg difor kjært å sjå, at
ein’ man her i blade i denne tiden
skriv både langt å godt netop om
denne sakja, nemlig då om by- og
(amts eller) fylkesnamna våre.
Det er tilvisse godt og gagnleg,
at dette namnestelle bli halde fram;
det hjelper kvar sit til, so at ”utlend-
ingarne” hjaa os kan koma i vane
med å sjå eller høyre, at andre bruke
dei norske namna, om dei æn ikkje
sjølv kan koma seg til å segje eller
ændå mindre skrive dem. — Denne
skrivaren i ,Fedrh.” (lat meg kalle
han F.) vil eg takke for dette stykkje,
han skriv; men han skal lite meg åt
1 ein einaste ting, og ændå er det
berre denne eine tingen han er usams
med meg 1 au. Kan so nokon gjette
på, kva det er? Jau, han segjer:
Å take op Bjørgvin for Bergen og
Nidaros for Trondhjem trengs ikkje,
då ogso dei nomn, som no brukes, er
gamle.” Er det då alderen paa det
range, som gjer det ret? Ja, Bergen
kan so vera; for dette er same namne
som Bjørgvin. Vi har fult av ord-
brøytingar, som kalles norske, om dei
æn, som her, bryt ”Bjørg” over til
”Berg” og ”vin” til ”in” eller ”en”
(Taukvin = Tøken osv.) Men med
Trondheim tor Nidaros er det annar-
leides; for her har vi eit heilt anna
namn liksom Kristiania for Oslo. Dei
har nemleg stole landskapsnamne og
lagt det på Nidaros; og desheller -
bør hyen gjeva det frå seg at. Det
er heller ikkje meire æn 9200 år,
sidan landskape (Trondheims Bispe-
døme) heitte til ømse Trondheimen”
og ”Trøndelagen”; og det var berre
den danske ukunniugskapen om denne
fjærlegsne landslotten, som førte det
eine av dem over på byen. bei dan-
ske embetsmennerne her nord skreiv
til Danmark og datera breva sine
frå ”Kaupangen i Trondheime”, d. e.
frå ”Kjøpingen eller Byen i Trondhjem;”
men med tiden vart dateringen av-
stytta slik, at orde ”Kaupangen” gjek
bort; og då vart de atstandand berre:
”i Trondheime.” Då no dei fleste
breva gjek frå og til sjølve Kaupan-
gen, kom det so heilt naturlegt til å
bli namn på byen (Nidaros) det, som
var namn på heile bispedøme. Men
Nidaros heitte byen ændå i det 17de
århundre, og heiter so enno, først
namne skal brukas på latinmåle, likso
når det skal setjas poetisk sving i sti-
len. Det er vel hellerikkje noko anna
bynamn 1 Noreg, som er so sagakjent
og namnspurt over al verda som
Nidaros; og til med di so lig det au
eit kjært ljos over nampe for kvar
norsklyndt noröman; difor undras eg
fælt på, kvi F. kunde vera imot op-
attakingen av ”Nidaros”, når han
ændå streid so djerveleg for Oslo o. s. V.
Det vilde vera tungsamt, om Nidaros-
namne skulde skrinleggas just no, når
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
