Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
30te September 1882.
Fedraheimen.
155
Me hev no fenget ei Minneskrift
av Hertugen av Saint Simon, og han
fortel oss um, korleids det ser ut herme
hjaa Prinsen av Condé, Son til den
store Condé. Han var ein atall Hus-
grin og grov med Kona si. Prinsessa
av Condé var baade stygg og toskutt
og kulryggjad, og det stod ein leid
Tev av ho; men endaa var Prinsen so
aabruig paa ho, alt til ho døydde, so
det bar reint av. Endaa ho var blid
og gudeleg og snild og undergjevi, so
fekk ho Vondord, og han baade spennte
og slo. Men han var ein Kryp, naar
han var i Lag med Kongen elder an-
dre, som kunne vera han til nokor
Framhjelp. Og Prinsen av Condé var
ikkje den einaste, som vår grov og
leid. Kona til Krunprinsen og Her-
tuginna av Chartres, Brordotter til
Kongen, dei sit og ryk paa Pipur, som
dei hev laant av Sveisar-Livvakti.
Krunprinsen bad dei halda upp, daa
han totte det var leidt, um slikt skulde
spyrjast, men dei sluttad ikkje, fyrr
Kongen Gong etter Gong skjemde paa
dei. Detta var no ikkje so faarlegt,
men verre var det, naar dei finaste
Damurne trættad, so heile Hoffet høyrde
paa det, og slo frampaa um, at den
og den heldt seg med andre Menner
elder drakk seg fulle.
Hertuginna av Berry, som var gift
med Soneson til Kongen, var eingong
i eit Kveldslag hjaa Hertuginna av
Bourgogne, som og var gift med ein
Soneson til Kongen, og der drakk ho
seg reint av, so det var Uraad aa faa
ho fastande att, og dei laut kjøyra ho
heim, og detta saag alle Tenararne
paa, og dei tagde ikkje med det, som
rimelegt kunne vera.
Krunprinsen heldt rett som det var
fæle Etar-Lag, I desse Lagi var det
ein Gjest, som het Madam Panache.
Ho var liti og fælt gomol og skrukkutt
og raudøygd, so ein fekk vondt i Au-
gurne, naar ein saag paa ho.
Hoff-Narr og’ var med, baade naar
Kongen og Krunprinsen heldt Lag.
Gjesterne hadde allstødt Moro av aa
erta ho, til dei fekk ho so sinnad, at
ho vart ille grov i Kjeften, og daa
Ho var
hadde Prinsarne og Prinsessurne fælt
til Moro. Sumetider fyllte dei Lom-
murne paa ho med Steik og Ragout
(smaaskoret Kjøt + Duppe), so Duppa
rann nedetter Kjolen, og nokre skum-
pad til ho og kneppte ho paa Nasa,
til ho vart reint forrasande og slo um
seg 1 blinde, for ho var so laak i Au-
gurne, at ho kunne ikkje sjaa, kven
det var, som slo ho. Slikt var no
ikkje av det verste, men det, som dei
gjorde med Prinsesse Harcourt, er slikt,
at ein kann ikkje skriva um det. Folk,
som 1 vaare Dagar vilde gjera slikt,
vilde ein reikna til den simplaste Her-
kemugen.
Hoff-Folket var jamnaste fælt kaut
mot dei, som hadde mindre Rang, men
endaa kunne dei krjupa paa Magen
fyr kven det skulde vera, naar dei
kunne hava nokon Bate av det. Nanon,
som var ei gomol Tenestgjente til
Madam Maintenon, Frilla til Kongen,
vart ærad mest som ei Gudinne, og
Jamvæl Døttrarne til Kongen var glade,
naar dei kunne koma seg i Snakk med
ho, og Ministrarne, som arbeidde bjaa
Madam Maintenon (hjaa Frilla til Kon-
gen!), helsad stort paa ho. Alle Stader
var der Styggedom og Svik under den
fine Utsida og dei fagre Talemaatarne;
det var liksom med den glimande
Kongsgarden i Versailles, straalande
vakker, men naar ein saag den, laut
ein minnast all den Utpiningi og Ar-
modsdomen og Hardstyret, som skulde
til fyr aa faa Pengar til den Kongs-
garden.
- Mykje av det, som gjekk fyr seg
der ved Hoffet, er sovoret, som skikke-
lege Folk blygjast fyr aa nemna. Det
var med dei fine Sedarne og den stor-
mannslege Aatferdi i det 17de Aar-
hundrad liksom med Riddarskapen i
det l2te, berre fint utanpaa, til aa
stasa seg med. Det skulde vera for-
vitnelegt aa sjaa Riddaren, slik som
han i Røyndi var, ikkje slik som Dik-
tararne hev teiknat han, liksom det er
forvitnelegt i denne Minneskrifti av
Saint Simon aa sjaa, korleids i rette
Røyndi Hoffmannen var, som me fyrr
berre hev kjent av Diktarverk og Maa-
kjem dit (han trudde det var Tore-
slaatten, han), so kjem eg slett ikkje,
det kann du lita paa. Ee var for 14
Dagar sidan 1 eit Lag; og daa eg gjekk
heim, bar det til aa myrkna paa Him-
melen, aa Trummeslagaren byrjad aa
trumma so hardt, at eg vart reint fælen
aa tok til Laups heim det beste, eg
vann. Men rett som eg kom aat Ut-
dyri, slette han etter meg ein Trumme-
kolye aa slo av det eine Laarbeinet
mitt, so eg hey Mein av det enno.
Difyre torer eg ikkje paa nokor Vis
giva meg ilag med honom meir; for
kom eg dit, so kunde det væl hende
seg, at han slo av det andre Laarbeinet
med. Dermed lyt du helsa Husbonden
din aa takka, fyredi han hev bedet meg,
aa segja, at eg ikkje kann koma denna
Gongen. — Men, d’er sannt, brukar dei
ikkje ved slike Tilfelle aa gjeva Fadder-
gaavur?
Drengen. Jau det kann du lita
paa. Den som vil vera nokot til Kar,
maa altid gjeva Faddergaavur.
Hobergsgubben. Kom hit daa,
so skal eg senda nokre Faddergaavur,
endaa eg ikkje kjem; for eg vil ikkje
vera den kleinaste.
Dermed tok han Drengen med seg
aat ei Bud, der han hadde Bingar fulle
av Dalarar aa andre Sylvpengar, bad
honom aa halda Sekken open, og tok ei
liti Skufl full med Dalarar aa slo i Sek-
ken. Daa han hadde gjort detta, spurde
han Drengen, um dei brukad gjeva meir
enn so paa Lag.
Drengen. Fulla hev eg sett deim,
som hev gjevet meir.
Hobergsgubben. Ikkje skal eg
vera den kleinaste! — Tok so ei Skufl
til aa slo i Sekken, og spurde likesom
fyrr, um dei brukad gjeva meir.
Drengen. dJa; eg hev set ein, som
gav meir.
Hobergsgubben. Be vil ikkje
vera den kleinaste! Dermed tok han ei
Skufl til aa slo i Sekken, aa spurde
endaa ein Gong, um dei brukad gjeva
meir.
Nei, no hadde ikkje Drengen set
nokon gjeva meir, for han orkad ikkje
hera meir, Skalken. So sagde Hobergs-
gubben: Gakk no heim med detta, og
kom so attende, skal du faa Fisken med.
Drengen so gjorde, og no hadde han
gjort Husbonden sin ein stor Beinke,
med di han med Raad aa Lempe heldt
Hobergsgubben heime fraa Barsølet og
endaa hadde med seg ei gild Fadder-
gaava fraa honom.
larstykke*) Seks aatte Timar kvar
bidige Dag laut Hoff-Folket sitja i
Forstova til Kongen og hadde ikkje
det Slaget til aa gjera annat enn berre
bia og gjeispa. Kvar einaste Hoff-
mann laut vera der; var nokon jamleg
burte, vart Kongen mistenksam. Her-
tugen av Rochefoucauld var til Stads,
baade naar Kongen stod upp og lagde
seg, og naar han bytte Klæde, som
han heldt paa med i tvo Timar kvar
Dag, og naar Kongen var ute og fekk
frisk Luft; Natt og Dag var han med
Kongen, og det var snaudt han vaagad
ein Gong paa 10 Aar aa beda Kongen
um Lov til aa eta til Middag bjaa
andre. Hoffmennerne var fyr Kongen
liksom nokot av Hus-Bunaden; var ein
Hoffmann burte, var det plent som
dei hadde teket eit Stolesæte og reist
med. Naar dei hadde livt slikt Liv i
mange Aar, vart dei reint som Maski-
nur; talad dei, fanst det ingi Tankar,
berre Ord.
Jamvæl Broder til Kongen laut sitja
og venta. Han som alle hine laut
sitja utanfyr Soveromet til Kongen, til
dess Kongen skulde leggja seg. Her
sat dei daa og ventad 7 lange og 7
breide, og Kongens Broder sat jam-
naste paa ein Stol — og sov. (Meir.)
Er der fåre for kyrkja og
fedreland?
4.
Det er ein ting, som er alle kend,
at dansk hos oss brukast i heile vort
offentlege liv. Skulen er på dansk,
preika på dansk, lovi på dansk, når
vi finn ei bok hos den rike elder den
fatige, so er ho dansk, og dette i eit
land, der dei fleste talar eit annat
mål. Um her kom ein framande mann,
som ikke hadde høyrt getet Noreg,
vilde han etter vore bøker segja, vi
var danske alle ihop. Korleids det
går til i skule og kyrkja, korleids dan-
sken der er til forat gøyma tanken,
har eg alt haldet fram. Men lovboki
er 0ogso ei undarlég bok. Eg undrast
ikke på, at eit blad som ”Fædrelan-
det” seger, at bønderne ikke forstår
seg på lover. Har ”Fædrelandet” gjort
nokot for, at dei sku forstå lovi? Men
um vi har eit ”Fædreland”, som visst
fælt litet bryr seg um vort norske mål
og vil halda bonden i umyndigheit og
under det danske, so burde likvel dei,
som vil lyfta vort folk upp til fridom
og sjølvstyre, av al magt arbeida på
at bondens mål kem til sin rett i
bondens hus, i Noreg. Eg trur ikke
at lovi, liksolitt som kristendomen,
skal tapa si kratt, um ho kem i bon-
demål. Og står det ille til med målet
på ymse stader, verre mål enn vort
lov- og resolusjons- og statut-mål finst
vist ikke. Kenner du stilen? forstår
du meiningi? ber er eit mål, som må
vera forat gøyma tanken. Ikke ein-
gong provst og bisp og stiftsdirektion
skyner seg på slikt, ikke eingong vor
regjering, ho lyt pent gå i skule og
det på høgskulen, på auditoriet blant
studentar, og høyra, korleids lovi skal
tydast. Ja professoren sjølv må tenkja
i månader forat finna meiningi. Det
er då forfærdeleg! Og når du so tek
og les fakultetsbetenkningen, må du
pusta mange gonger forat koma igenom
ein setning. Og det skal vera ækte
*) Eg høyrde eingong ein Lentekrok sagde,
at um ein vilde faa ei Meining um, kor
fint Riddararne bar seg i gamle Dagar,
kunne ein berre ein Laurdags-Kveld fara
med dJarnvegen, die Plass, fraa Kri-
stjania til Brynn. (Umskr.)
norsk mål. Fuwit Ilium, sa dei gamle
(Dlium, Troja, har voret til, er ikke
meir). For ein almindeleg bonde at
setja seg inn i lovmålet er verkeleg
verre enn at plaga dyr. Seg meg,
kor blir der av vor grunnlov, når vi
ikke får lov at forstå oss på henne.
Nei, um vore lover ikke vert skrevne
1 vort elget mål, må ingen fortenkja
oss, at vi forstår dei etter vort eiget.
Norske er vi, og vore lover vil vi ha
i det norske språk.
5.
Og so kem vi til literaturen, til
bokrike, til leseboki. Ja der må du
tru er myket fagert og gott. Men
stakkars deg, som ikke kann fylgja
med! Eg les igår um ”berre ein dråpe”
av L. Dietrichson. Aa for ein pen.
tanke, men for eit mål åt eit norskt
bondebarn! Når eit slikt stykke vart
gott umskrevet på norsk, vilde ein
bondegut fortelja det utan at sjå i
bok, når han hadde høyrt det ein
einaste gong. Men som det no er,
kann han vist gerna lesa det ti gonger
utan at få det i seg. So les vi ”den
heimanfarande sonen” av Vinje. Borni
såg upp og kende seg rørde all igenom.
Eg tenkte med meg sjølv: Det straffar
seg at kasta bort sitt morsmål. Fyrst
er det so, at vort liv på jordi er kort,
og so skal vi dernæst uppgiva oss
sjølve, so snart vi kem i skulen. Vi
har det so gott, eg vilde helder segja,
vi kunde ha det gott, um vi vilde.
Der er mange, som talar um, kor stor
hjelp eit folk har av si diktning; det
er vel so, ein diktar er ein folkets
mann, men berre ein slik, som folket
skyner. Har vi mange slike?
| 6.
Der er no eit parti : landet, som
har, som dei seger, gjort seg til upp-
gåva at ”bevara” kristentrui og fedra-
heimen, eit parti, som arbeider for, at
det skal nektast, som folket sjølv vil
ha fram. Mot sin vilje er dette parti
oss til god hjelp. Det vekker vor tanke
og vilje, so vi held saman og vågar
og ofrar oss for vor tru og vort land.
Vi må vel segja, at trua er i fåre,
når vi skal vera nøydde at tru på
menneskjor istaden for på Guds ord,
halda oss til andres utlegging istaden
for sjølv at ransaka. Dei, som ikke
1 eit og alt held seg etter ”Morgen-
bladet” og ”Fædrelandet” og ”Bud-
stikken”, kallast for vantrune. So vitt
er det komet. Vi må vel ogso segja,
at vort land er i fåre, når vi ikke
skal få ha vor grunnlov, som ho er
etter ånd og grunnsetningar. Eg snak-
kad nyleg med ein skrivar. Han vilde
ikke påstå, at grunnlovi hadde nokot
um absolut veto, men dette var inn-
ført ved praksis. Fin pen praksis,
som er like imot $ 112 i vor grunn-
lov! På den måten har vi ingi grunn-
lov, når vi ikke skal halda oss til det,
som står i lovi. Vi har gjort vor eid
på, at vi vil halda oss etter henne;
ho giv oss, det er folket, den lovgi-
vande, bevilgande og kontrollerande
magti, henne vil vi forsvara mot alle
openbare og hemmelege fiender, også
mot slike som seger, dei vil bevara
grunnlovi, på same tid, som dei vil tå
henne frå oss genom fortolkningar.
Vi vil ikke lata oss narra av falske
profetar i fåreham, av deira lokkande
og trugande ord og falske slutningar.
Lat oss ta fram ein av desse slut-
ningar:
N. N. og N. N. trur ikke på Kri-
stus, men arbeider for vantrua. Nemnde
personar er vinstremenn, altso trur
ingen vinstremann på Kristus, men
alle arbeider dei for vantrua. Som
um eg vilde segja: N. N. og N. N.
har ikke retta trua, N. N. og N. N.
er professorar, altso trur ingen pro-
fessor rett. Og politik har vel ikke
meir at gera med trui enn lærdom og
vitenskap. Ein lstersk prest.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
