Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
4
hugsað sér. Menn vildu vekja fornöldina upp úr gröf sinni, og
þótt ekki væri unt að koma á aftur hinni fornu stjórnskipun, þá
vonuðu menn þó því fremur að geta vakið upp aftur hinar fornu
listir, skáldskap og visindi. Ætlunin var eiginlega öllu fremur að
líkja eftir hinum fornu bókmentum og halda þeim áfram, en að
rannsaka þær, gleðjast yfir fegurð þeirra og auðga anda sinn með
hugsunum þeirra; menn vildu yrkja sem Vergill, Hóraz og Ovíð,
halda ræður sem Demosþenes og Ciceró, rita bréf sem Ciceró og
Pliníus og iðka heimspeki í nýju »akademíi«1, eins og á dögum
Platós.
Hið andlega líf, sem stefna þessi, húmanisminn, þannig vakti,
var að mörgu leyti fagurt og auðugt, og hún hefur verið mjög
mikilvæg fyrir vísindalega iðkun málfræðinnar. Þó hafði hún og
slæma ókosti. Smamunalegur sjálfbirgingsskapur, hégómagirni og
þrætugirni var alltíð hjá húmanistunum. I trúarefnum og
gagn-vart kirkjunni voru þeir oft hræsnarar; var það einkura
hneyxlan-legt að því er snerti páfa þá og kirkjuhöfðingja, er fylgdu
húm-anistastefnunni; þessari nýju heiðni fylgdi o£t hið mesta lauslæti.
Þar við bættist og einn ókostur enn. Menn voru hrifnir af ljóma
fornaldarbókmentanna og fyrirlitu því al]a hina latnesku
vísinda-mensku miðaldanna, svo sem mentunarleysi og skrælingjaskap;
menn jusu svívirðulegri smán yfir latínumál það, sem hún birtist
á, og var það hvergi nærri svo að verðleikum, sem margir enn
hyggja. En það var ekki nóg með þetta, heldur fyrirlitu menn
og algjörlega hinar nýju þjóðtungur og sagnarit þau og skáldrit,
er byrjað var að rita á þeim málum; en þau höfðu þó þann
ómissandi kost allra bókmenta, að þau áttu sér rætur í þjóðlífinu;
lá jafnvel við að Petrarca og Boccació að lyktum skömmuðust
sín fyrir hinar fögru ritsmíðar sínar á ítalskri tungu, og teldu það
tjón mikið, að Dante haíði ekki ort kvæði sitt á latínu. Þessi
andhælisskapur varð upphaf hinnar miklu flokkaskiftingar hjá öllum
þjóðum, sem varð æ meiri á næstu öldum: annars vegar var
há-göfugur fiokkur lærðra manna, er sköpuðu hinar nýju klassisku
bókmentir og nutu þeirra, en þær urðu meir og meir að
óeðli-legum vermihúsgróðri. Hins vegar var alþýðan, sem ekki gat
skilið þessar bókmentir, og var ekki hirt neitt um andlegar þarfir
1 Gríski heimspekingurinn Plató kendi á stað þeim er »Akadetnia« hét, rétt
hjá Aþenuborg; festist þetta nafn við skóla hans og aðra frjálsa vísindaskóla.
ÞÝÐ.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
