Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedrahei
Eit Blad aat det norslke LFolket
TMHs
Kjem ut kvar Onsdag og Laurdag.»
Pris fyr Fjordnngaaret:
Kr. 1,10 (= 33 s3) med
Porto og alt. Betaling
fyreaat. s
Laurdag den 6te Juli.
Lysittgar kostar 10 Øre
(3 ß) Petitlina, og daa
etter Maate11 syr større
Bokstavar.
1878.
Fraa Dyrcheimenz
11.
Bland dei 107000 Dyreslag, me no kjenner,
er Spenedyri dei, som fyr oss er dei vigtugaste,
syrdi me hev mest Nytte av deim; derimot er dei
langtifraa dei mangsaldigaste. Talet paa deiymse
Slag av Spenedyr gjeng ikkje upp i meir enn vel
so 2000; av Fuglar sinnst det 7000 Slag, av
Fiskar 8000, av Skordyr 65000, gv Glyedyr elder
Blautdyr 12000 o. s. sr.
Naar Ein skal skipa Spenedyri i Avdeilder,
so ser Gin syrst paa Lemerne« Dei hev anten
Føter med Tcer paa (elder og Hender, det er
Føter, som er slike, at innste Taai, Tumen, vender
seg ·imotdei andre Tær, og som soleids er lagadsze—·til »
aa gripa og halda sast), elder H«ovar, elder. og
Sundsjodrer liksom Fiskar· Taadyri dei-
ler me etter Tannstodetx anten hev dei alle tri
Tannslagi, —- Skjeretenner, Hyrnetenner og Jakslar,
—elder og er dei meir elder minder tannfatige·
Av Dyr med alle tri Tannslagi skil me fyrst ut
dei, som ikkje hev Spenarne frie; og so er det tvo
store Avdeilder att: med Hender ———·utan Hender;
til dei fyrste hoyrer Menneskja og Apekattarne.
Her skal me daa fyrst taka fyr oss dei, som
stend oss nærast i Systemet og er oss likast:
Apekattarne.
Ein maa ikkje tru, at Apekattarne med sine
fire Hender hev nokon Fyremun fyr Menneskja, som
hev berre tvo. Det er ikkje Tvil um, at Handi
er ein suldkomnare Reidskap enn Fotenz men ho
kann ikkje kvitta fyr ein Fot likevel. Apekattarne
vantar soleids eit Slag av dei Reidskapar, som-.
Menneskja hev; dei er nok betre til aa kliva, men
berre laake til aa ganga, dei kann ikkje standa besk-
meir, utan aa stydja seg. Naar dei skal ganga
elder standa, krokjer dei Fingrarne inn, likesom til
Knyttneoe, og gjeng paa Fingerbaket, elder so tred
dei paa Utsida av Handi, paa Sida av den inn-
krokte Veslesinger· "
Oken maalar Apekattarne med desse Ord:
,,Dei liknar Menneskja i alle Useder og stygge
Læte. Dei er illgjerske, falske, lynske, tjuvsame og
useduge; dei lærer ei Mengd med Løgje, men er
" ulyduge og gjer ofte Ende paa Moroi midt i Lei-
ken; dei kann koma med eit Gapstrek imillom like-
som ei oansedad Narrestikka. Det sinnst ikkje ei
einaste Dygd, som Ein kann eigna aat Apekattarne,
og endaa minder nokon Nytte, som Menneskja hev
av deim. Dei er berre Laaksida av Menneskja
baade i Kropp og »i Sedugskap.« — Um denne
Domen høver rett, vil desse Sogur visa, som her
er sankade saman. «
Til dei eigenlege Apekattar med naket Andlit
og sire Hender med Flatnegler høyrer
Gorillacn.
Dette Dyret eig heime i Kameron- og Gabun-
Landet paa Vestsida av Afrika ned imot L-Ekvator.
At dei ikkje heo sunnet Gorillaen fyrr, det kjem
seg av det, at han kjem sjeldan til Sjoen, men
held til langt av Leid i dei tjukke Skogarne ved
Gabun-Elvi, og av det, at Landet derikring var
litet sorsaret like til ei 20—30 Aar sidan.
Han er 51J2 Fot høg og meir enn det (sume
Neisande talar utn 9 Fot), 3 Fot breid yver Her-
darne, han er udomeleg før og sterk, Armarne hans
er tjukke som eit.Manslcer; Andlitet er naket, myrkt
brunt elder svart; Kroppen er klædd med lange,
svarte Haar, midt uppaa Hovudet reiser seg ein Haar-
brusk, liksom Moten er hjaa oss ridom-til; Sete
og Rova hev han ikkje. Det er ikkje aa finna aat
Nokon, um han kann koma til aa taka denne Apekatten
fyr ei Menneskja· J so Maate maa det sjolvsagt
verta medteket i Vaagskaali, at det er vandt aa taka
Gorillaen roleg i Augnesyn. Han er ikkje rædd
nokot Dyr, ryk hugheilt paa Leopardar, Løvar, Ele-
fantar, slyr helder ikkje fyr Mannen, men gjeng
modigt paa honom, og vert han ikkje drepen med
syrste Skotet, so er Veidaren domd livlausx Byrsa
hans tek Gorillaen og bryt sunder som ei Røyr,
Mannen sjølv vert flengd og sunderriven.
DeiJnnsodde er ikkje so rædde nokot Dyr som
Gorillaen; dei varar seg fyr aa mota honoin det
beste dei kann; og um dei er aldri so serduge,
naar det skal vera, til aa ganga med paa Løve-
og Elesant-Veiding fyr god Betaling, — fyr Go-
rilla-Veidingi hev dei ein uvinneleg Age.
Gin namngjeten karthagisk Hersorar, Hanito,
vart i Aaret- 550 syre Kr. send av Regjeringi med
ein stor Flote igjenom Gibraltarsundet, hcm skulde
grunna Nybygder paa Vestsida av Afrika. Hann
hadde 60 store Skip og 30000 Menn og Kvinnur
med seg, og dei var vel forsedde med alt, som
trongst til Nybyggjingi. Paa Strondi aat Ordre-
Guinea raakad det honom eitHende, som han fortel
soleidsiReisesoga si: »Tridje Dagen etter at me
hadde siglt igjenom Eldstraumarne, kom me til ei
Vif, Sudhornet, med ei Øy attast i. Paa denne
Øyi er eit Vatn, og i dette Vatnet ei Øy att, og
her livde det ville Menneskjur. Dei fleste var
Kvinnsolk, med lodne Kroppar· Tolken kallad deim
Gorilla. Karmenn kunde me ikkje faa Tak i. Me
sette etter deim, men dei slapp lett undan, for
dei kleiv yver Stup og Hamrar og varde seg med
Kampesteinar. Me naadde atti tri Kvinnsolk; men
me var ikkje god-til aa faa deim med oss, sor dei
beit og klorad. Me laut disyr drepa deim; men
me flo Skintiet av og sende det til Karthago.«
Rett som det hev voret, hev det igjenom Aar-
hundradi komet Fraasegner til Europa um ville
Menneskjur, som Negrarne sagde skulde liva i
Øvre-Guitiea; men Jngen trudde paa deim. Folk
berre log aat dei snartrune Skiparar, som let setja
i seg den Hyrgja, at det fannst ville lodne Menne-
skjur; dei hadde kannhenda sett ein Orang-Utan og
haldet honom fyr ei Menneskja. So uppdagad
Missionceren Savage i Aaret 1847 ncer ved Ni-
ger-Osen ein ovdiger Apekatt, som likamleg stend
Mannen mykje nærare enn Orang-Utanen gjer, er
større enn ei Menneskja, og sosramt det var denne,
Hanno meinte, og det tvilar no Jngen paa,
maa me nok sanna, at den karthagiske Herforaren fyr
2400 Aar sidan slett ikkje var so toskutt og laat-
teleg endaa.
Strakst gav dei ogso den Apekatten, Savage
hadde uppdagat, det historiske Namnet Gorilla.
Amcrikanaren Du Cliaillu fortel nm sitt Mote
med Gorillaen.
Me saag Far etter fleire Gorrila’ar, og ved
Middagsbil deilte me oss i tvo Fylgje, med Von
um aa rekkja Vegen til Lægret aat ein av deim,
som det synte skillege Fotslag etter, og der gjera
Manngard um honom· Det var snaudt eg var
komen 300 Fot sraa Fylgjet, so hoyrde eg Smellen
av eit Byrseskot, so tri til, det eine etter det andre-
Eg attende det skjotaste, som Foterne orkad, for eg
tenkte, eg skulde saa sjaa ein drepen Gorillaz men
eg tenkte i Miss-. Felagarne mine hadde skotet
paa ei Hoa og saarat henne, etter som eg saag
paa Blodspori, der ho hadde faret; men ho hadde
komet seg undan· Me sette etter med det samt-,
men desse Skogarne er so tjukke og mest ukjome-
lege, at det nyttar sjeldan aa setja etter eit Dyr-
Ein Mann kann berre krjupa der Dyret vil renna.
Natti kom paa oss, medan me enno heldt paa
aa broyta igjenom Byskjet; og me tok den Raadi
aa lægra oss ute og sreista vaar Lukka um Mor-
gonen att. Eg var so uppstellt, at det var ikkje
Maat paa.
Me tok tidleg i Vegen og slo oss igjenom
til det tettaste og ukjomelegaste av Skogen, i Von
um aa sinna sjølve Heimen aat det Dyret, eg var
so forherdng paa aa skjota· Time etter Time drog
me fram, og endaa ikkje Spor av Gorilla. Berre
dei cevelege smaae snarvande Apekattar ——— og ikkje
mange av deim helder — og takom-til Fuglar»
Sannt aa segja, so er ikkje Skogarne i denne Lu-
ten av Afrika so fulle av Liv som i sume andre
Luter imot Sud. (
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
