Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
24de Januar 1880.
Fedraheimen.
15
fyrdi det fæler fyr politisk Upplysning og folkelegt
Sjolvstyre; det gjeld meir det indre Stell og Styr,
som einast den gaar, som er kjend i Huset-
Sjalve den Striden, som no vert ford um
Folkehogskulen, gjer honom vondt, hev eg sagt.
Han gjer honom uvyrden og ustyren og freistar
ao honom mangt eit Sjavvilstak einast fyr aa
spela Basen. Er det nokon, som finn, at han hev
for lite av praktiske Fag, og som ikkje sorstend,
kvat Gagn der er i det, som ikkje gjev i Pungen,
som ikkje fyller og ikkje føder, — ja, istadenfyr
aa klare detta ut fyr Folk, so seer Ein osta berre
ein Straffetale yver Bonden, som er so raa og
dum. Synest Alderdomen, at det Gutarne lærer
mest av er aa slaa stort paa, gjera Lag og
halda Skaaltalar o. f. sr., —- so kanskje Skulen
drio endaa sterkare paa just med slikt. Ein foer
fyrst i lange Fyredrag høyra, at det er Guds
Vilje at me skal »glae oss« i Livet, og at dette
er ei ustanseleg Ferd fram og ikkje ei Traakking
i Fedrars Fotefar, og so legg dei næste Gongen
til aa — dansal Slikt ser daa berre ut til aa
vera gjort til aa eggja Motstanden. Det ser ut
som det var syr aa visa, at Folkehogskulen kann
gjera baade det og det — og forsvara det etterpaa
alt ihop, um det knip. Betre var det, um Hyg-
skulen heldt seg meir utor Braaket og let Livet
faa veksa innantil og ut. Han kunde vera like
aandfull og ungdomsfrisk fyr det, um han gjorde
mindre Uppstyr.
Dei andre Skularne vaare er lagde soleids,
at dei ikkje kviler so mykje paa Læraren som- paa
Boli, og ikkje helder synest dei standa syr nokot
vidare Andsvar seinare ute i Livet. Med Folkehøg-
skulen er det ikkje so; den kviler einast paa Leerareii
og hans Dugleik· So lengje Hogskuleyrket ikkje
byd meir av Ro og gode Dagar enn no, so er
Faaren paa denne Leidi vael ikkje so stor helder.
Men eit og annat kann det vera. Eit av deifyrste
Kravi Ein lyt gjera til ein Hogskulelcerar —— som
til alle Folkelcerarar — er, at han skal vera tolerant·
Veel er det menneskelegt, at han, som mister so
sterk ei Motbør, kvesser Kloi imot att og domer
dei av med Sanningi, som med Lygn og Hat kastar
Banstraalen yver hononi. Og likevcel maa han,
um han vil vera det han lovar, visa iallsall meir
Tolseind og Yderbering enn dei, som just er hans
Motstandarar. Han, som vil ,,bera Sol« inni
Folkelivet, som vil vera Fyregangsmannen og
Beraren av nye og større Dankar, maa visa, at
han ser djupare og klaarare enn hine, so han kann
skilja millom Sak og Personar og so, at han kann
vera rettvis endaa mot sine Aagangsmenn. Og so
ein annan Ting. Han· skulde ikkje leggja nokotLag
paa det aa· trykkja sitt eiget Bilcete paa sine Sveinar,
i Gjerd, i Tale og Tankegang. Krafti skulde einast
leggjast paa det aa ala fram Sjolvtenkjing. Den
frie Viljen er ein heilag Ting; den hev ikkje Gud
gjevet fyr Ingenting, og me ser av Bibelen, at
han leet honom faa velja fritt, um han so valde det
vonde (i Paradis). Upplysning utan full person-
leg Fridom er Aandstyranni av same Slaget som
det, me kjenner altfor godt fraa Autoritetsskularne
Og Pietismen, og det nyttar lite her aa skista
Husbondar. (Mejr·)
Ktistiania, den 23de Januar.
Alle-Buk ved Andreas Austlid. Bergen·
Vestmannalagets Utgaava. .W. Edes l .
1880. Pris 25 Ø. I l Forag
Hermed maa Ein segja, at ein lang og leid
Saknad er sløkkt. Her hev me ein norsk Abe, og
det ein so vidt god, at han vil vera brukande
syr alle.
Voki er stellt nokot so nær etter same Gjerdi
som andre Abc’ar av dei, Landsfolket no er vane med.
Men ho er stellt fullt methodisk, og paa same Tid
legg ho seg strakst etter aa koma med slikt, som
Barnet kann faa Meining i, og som det kjenner.
J so Maate likjest ho denne nye »Barnets første
Bog« as Hedevig Rosing, som er so unitykt· Etter-
kvart gjev ho meir og meir Lesnad, men alt i me-
thodisk Ordning, og alt so inderleg barnslegt· Ein
ser, at den Mannen, som hev gjort Boli, kjenner
og elskar dei- Smaae; for han kann ,,Barne-
maalet«.
Fraa fyrsto er Lesestykki skrivne »ubrotet« elder
fonetiskz etterkvart, men mest umerkjande, kjem
Landsmaalsformi med. Paa Slutten vert Forini
so strengt Landsmaalsk, at det vel vil vera dei,
som finn henne vel streng. Me kunde segja ymist
um dette, og her kunde vera eit og annatSpurs-
maal aa gjera; men det høyrer ikkje. heime i ei
slik Meldi11g. Visst er det, at likar Ein ikkje dette
siste i Boki, so er ho stellt slik, at Ein kann bruka
henne likevcel.
Ho er pænt utstyrd, greidt og fint trykt og
hev fleire smaae gode Bilcete, som vil gjera svært
godt. Det er eit Fagna Arbeid, og kvar norsk
Mann, som skal læra Smaaborn lesa, vil takaimot
henne med Takk. Forf. ynskjer, at Boki maatte
verta syr dei Smaae som ein varm og rein Ange
fraa Skog og Dal og Fjell, fraa all Guds friske
Natur, so dei kann faa Hug til aa lesa; og me
trur, at han ikkje hev ynskt dette faafengt· Borni
vil koma til aa elska denne Boki.
Embkrttsutncmning Landsdomar Platou
til Formann i andre Deildi as Kristiania Stifts-
domstol; H. Vugge til pers. Kapell. hjaa Pre-
sten i Vaage.
Adskil. Direktor ved Aas Landbrugsskule
F. A. Dahl med Etterlon 4800 Kr.
Dcic danske Skaldeu, Dr. Schandorph,
som i det seinste hev ført ein svcer Strid med Carl
Ploug um Politik og Skaldskap m. m., hev fengjet
Diktarlon av Riksdagen·1000 Kr. um Aaret.
Paa Botncn av nokre Dammar i Nevada-
bergi i Mord-Amerika hev dei funnet ei Mengd
runde Steinar, store paa Lag som Valneter; dei
inneheld Magnetjarn. Naar ein straar deim paa
eit Golo elder ei onnor Flata i ein Avstand av
2——Z Fot, tek dei strakst til aa rugga paa seg og
samlar seg snart i ein Dunge. Ligg dei i Hop,
og Eiii legg deri eine Steinen 31Z2 Fot burt fraa
dei hine, gjev han seg endaa paa Ferd, men lagd
i 4 Fots Avstand vert han liggjande roleg.
Cand. theol. Brnuns Bok: »GtLivsbill—ede
as Dansken Biskop Grundtvig« er no ferdug og
ventast i Bokhandelen med det Fyrste.
»Folkehøgskularue i Seljord,« skriv Oddmund
Vik til Fedrh., »vart opnade med eitFolkemote um
Sundagskvelden den 5te Januar. So full som daa
heve eg endaa aldri set den store Bjerge-Stova,
der var vist yver dei 400· Maandagen var det
ogso Mote med Fyredrag og Ordskifte. Det er
hugsamt aa sjaa, korleids her stødt er komen ny
Ungdom til. Ved Hogskulen fyr Gutar er det no
aa rekna 42. Skulen vert halden paa Bjorge.
Ved Gjentehogskuleii er det 28. Den vert halden
eit Stykke ifraa den andre-
syna seg, at ein fyrst foer fram det rette Samspelet,
naar ein slik heve Gutar og Gjentur til same Tid.
Lesararne av »Fedraheimen« vil gleda seg ved aa
høyra, at vel Helvti av Gutarne og alle Gjenturne
skriv Norsk. Ein skal hava god Von um, at Skulen
i Aar foer arbeide i Fred og ikkje som ifjor maa
bruka Sverdet rett som det er. At ikkje Hogskule-
saki er komi inn i Atterberingi — som so mange
spaadde fyrsknld dei harde Dystarne ifjor —, det
syner dei mangmennte Mvti baade her i Bygdi og
andre Stader·«
Dell Gaava, som Kongen hev veitt til Dom-
kyrkje-Arbeidet i Throndheim, 2000 Kr. aarleg,
hev H. M. syr detta Aaret aukat med 2000 Kr-
Dronningi hev syrr gjevet 1000 Kr. til eit Kri-
stusbilcete i Marmor aat Hogaltaret.
Det tykkjest alt aa.
Sparebanken i Aalesund hev ein Underba-
lance av 350,000 Kr. Dei arbeider paa aa saa
han i Gang att under eit nytt Styre.
Deri svenske Riksdagen vart opnad fyrre
Laurdagen. Trontalen inneheldt inkje nokot av Vigt,
naar me undantek Spursmaalet um Herordningi.
Um den skal framsetjast Forslag i afverensstzimmelse
med de grundet-, Som riksdagovs 11de kumrar
under föreg5«ende öfvsrltiggningar godkzntz. Skak-
tesaki skal koila, daa det er nedsett ei kgl· Nemnd
til aa drysta den. Tobakstollen vert fyreslegjen
aukad« —- Til Formenn hev Kongen utnemntErke-
bisp Sundberg i fyrste og Greiv Posse i
andre Kammeret, til Varaformenn Riksraad h. v.
Ehrenheim og Grosserar Wick·
Bolt til betre Tider. Det vert meldt ifraa
England, at Prisen paa Farty er i Stiging. Dette
hev gjort, at ymse Skip i seinare Tid hev vortet kaupte·
Bollde P.Haltung i Ramnes (Vestsold) hev
uppfunnet og fengjet Patentrett i 7 Aar paa ein
Reknemaskin (Summeringsgreida); Maskinen, som
vert rosad, kostar fraa 10 til 40 Krunur etter Fin-
leik, Storleik og To-
Den danske Prest Malling Hansens Skrive-
kula vert rosad i det danske »Dagbladet". Ein
Time um Dagen gjenom ei Vika er Tid nog til aa
læra aa bruka Kula, som skriv likso skjott som ein
Snoggskrivan Skrifti ser ut som Trykk, men det .
vert brukat berre Storbokstavar, som Folk kann-
henda i Fyrstunne er nokot uvane med i saman-
hangande Skrift.
J 1879 hev 5914 Menneskjur saret til Amerika
yver Kristiania, av deim 3,182 vaksne Menn, 1,640
vaksne Kvinnur og 1,032 Born. 784 var likevel
Svenskar. 2190 reiste paa Villettar, bitalde i
Amerika. J same Aaret er ikring 1700 reiste yver
Trondheim; alt i alt hev venteleg ein 9—10,000
faret or Landet. Dette er ei drjug Aarelating fyr
eit so litet Land som Norig. Det svarar til 150,000
farne fraa England og 1,600,000 fraa heile Gu-
ropa. Amerikanararne reknar, at Landet deira vinn
1000 Dollars syr kvar innflutt· Norig hev altso
i 1879 misst og Amerika vunnet 9—10 Mill.
Doll·" (ikring 30 Mill. Kronur). Slikt Tap kvart
Aar kann Ein ikkje vera likenngd med, men maa
sjaa aa finna Voteraad. Det, som dreg Folk til
Amerika, er dei betre Pengetiderne, den større
Voni um aa koma seg upp i eit Land, der
Dugleiken er det einaste, som gjeld, der
alle er med i Landsstyreto. s. b., og der Gin ikkje
treng aa standa med Hatten i Haandi og segja De
til Ein, som hev han paa Hovudet og segjer Du.
At det er so, kann Gin baade hoyra og sjaa; det
er nettupp dei med mest Framferd, Framsyn og
Arbeidshug og Dugleik, som fcer or Landet. Dette
er nokot, som burde vega tungt, naar det nye
Noysterettsforslaget skal avgjerast, daa ein kann
binda Tusund til Landet ved aa gjeva deim nye
Hugmaal. — Det er aldri so galet, det ikkje er
godt syr nokot, sagde Maanen, Kjerringi gapte
Kjeften or Led-
Thcho Brahe-Dagartte er desse: Jun. 1,
2, 4, 6, 11, 20; Febr. 11, 17, 18; Marts 1, 4,
l4, 15; April 10, 17, 18; Mai 7, 8; Juni 6;
Juli 17, 21z Ang. 20, 21; Septbr. 16, 18;
Oktbr. 6; Novbr.6, 18; Deebr. 6, 11, 18. Den,
som er fodd paa ein av desse Dagar, liver ikkje
lengje elder doyr i Armod, meinte Vrahe, og det
gjekk galet, um ein daa tok ut paa Langferd, gifte
seg, kaupte Gard, osb. Eg, som skriv detta, er
svdd 21de Juli og tykkjer det ikkje er uliklegt, at
Brahe kann hava Rett, men eg troystar meg med,
at 21 Juli ny Stil svarar mot 9de Juli gl. Stil
som Tycho Brahe reknad etter.
Hertugeil av Portland er nyleg daaen; han
livde i dei siste Aari som Eremit, endaa han hadde
flust med Pengar· Av Landeigedomarne i Welbech,
Northumberland, Caithness og Ayrshire hadde han
ei Aarsinnkoma paa 2,450,000 Krunur, og av ’
KolgruvurneiWelbech fraa 180,000 til l,800,000
Krunur· J London aatte han Hus til Verd 1,800,000
Krunur. Dessutan hadde han gode Verdepapir
til 18 Mill. Kr., og daa han do, stod det inne
hjaa Bankoren hans 2 Mill. Kr. i Pengar.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
