Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
the Januar 1880«
-
Fedraheimen.
19
skikkelege Folk hev korsat seg og bedet Bjornsons
,,Venner« um aa halda lit Styr paa denne Ber-
serken. Og no stst heldt han eit Fyredrag i Ar-
beidarsamfundet, som var ·o sterkt, at det hoyrdest
langt inn i Sverig.
Aa nei. Det er samt som Bruun segjer: her
er ikkje fælt mykje Mod ser i Landet. Men at
nokon fyr sin eigen Part kulde vera rædd fyr aa
vera Republikanar —! Sk jammerlege er me daa
vcel ikkje. Eg gjeng i stke Ting ut ifraa meg
sjolvx for eg er ingen molig Maan. Andre Folk
maa vera mjnst likso modge som eg. Men eg
vilde aldri i Verdi vera redd fyr aa heita Remi-
blikanar, og det hver alt Landet. Me skal ikkje
gjera oss verre enn me er helder. Naar eg i
denne Sak hev skrivet imotVruun, so er det fyrdi
eg hev reint andre Tankar og Jnntrykk av Fristats-
mennerne enn han, og fyrdi eg nok hev litegrand
andre Meiningar um den solitiske Moralen og, —-
men ikkje fyrdi at eg vil forsvara den moralske
Modloysa. Der den finns1, skal ho dømast, og det
so sterkt som Maalet eig Ord til-
Hermed segjer og Truun Takk fyr denne
Gongen.
Eit Par Ord um Folkchogskuleii.
(Sluttai.)
Ljoset og det Sanne sle me fokja og fylgja,
fyrdi det i seg sjolv eig Kraft og Liv, og Myrk-
ret og Lygni skal me hata og motarbeida fyr Skuld
den sJammer og Naad, det hev skapt i Verdi. Er
Meiningi den, at Sveinarne skal veksa i Utvik-
ling og ikkje standa i same Skora jamt, so maa
dei lærast« upp til aa fylgja sitt eiget Samvit, ikkje
til aa herma etter den og den elder sverja til
Magisterens Ord. Daa fyrst vert det og det rette
» Samarbeid og den rette Vyrdnad millom Lwrarar
og Sveinar« naar Tankarne og Meiningarne fraa
alle Kantar vert upplyste og prvvde, men ikkje med
det, at Sveinarne lærer seg til aa taka sine Mei-
ningar, ja tilmed ofta Ord og Ordelag, paa Borg
hjaa den og den Maanen, — han kann hellest
vera so hasv som han vil. -
Dei Menn, som vil arbeida med sann Nytte
i Folkehzzigskulen, maa ikkje einast vera kunnskaps-
rike og tolerante, men det maa attaat vera greide,
opne og karakterstode Folk. Høgskulelceraren eri
minste Mon LErar berre i sine visse Timar; han maa
vera Lærar i all si Ferd, so Sveinarne foer full
Vyrdnad fyr den Lærdomen og dei Livstankarne,
han forkynner. Jkkje kvar politisk og livsull Natur
er dermed lagad til det Yrkje. Just fyrdi Folke-
hogskulen vert driven med so stor Fridom i alle
ytre Former, krev han utbledde og framifraa Folk.
Dei unge Menn, som slcer inn paa denne Vegen,
gagnar ikkje altid Saki so mykje som dei trur.
Dei hev Eld og Vilje nok; men det som vantar,
er Stoff, klaart Syn, Ro- Dei kann hava nok
med aa aga upp seg sjølve, um dei ikkje skal prova
aa rettleida andre. Ja endaa slike Fag som Skri-
ving og Nekning krev i denne Skulen Leerarar,
som Gutarne likar og hev Vyrdnad fyre. Paa
andre Skular kann Ein truga seg fram: »vil du
ikkje vera med i eit og alt og gjera som du skal,
so — Mars att-« Men Folkehogskulen maa taka
det fraa den godslege og lempelege Sida, serleg
underdei Vilkori han hev hjaa oss. Og daa gjeld
det, at Læraren endaa i dei ,,minste" Fag hev
Gutarne fullt med seg. Som det no er, gjeng
det stundom mindre godt. Desse ,,uvande« Fagi
vert oftast slengde til ein elder annan ung Lærar,
Seminarist hell sovoret, og han, som er van med
Eksisen paa andre Skular, vil og gjerna taka det
paa Ekser-Vis, og det er ikkje sagt, at tjugeaars
Gutar altid hev Hug til aa lata seg segja fyre av
ein Jamnaldring Difyr stend Folkehøgskularne og
gjerna attende i dei praktiske Fag, og det er ikkje
godt, —— kor sannt det enn kann vera, at den aan-
delege Vekkjing maa vera det fyrste·
Det er eit gjengs Klagemaal mot Skularne
vaare, at Lærdomen deira ikkje duger fyr Livet,
fyr det daglege praktiske Liv. Det same vert sagt
og krum au segjast um Folkehzzgskulen, alt um det
er paa ein annan Maate. Gutarne vert her fvrde
imi i ein Draum- elder Diktheim med store Jdeal
fyr Ango; detta kann vera godt i seg sjølv; for
Ungdom utan Idealitet er med det vonlausaste me
veit. Men det usunne er, at alle. Gutarne, som i
Hiig og To langtifraa ikkje kann vera likaeins
laga, og helder ikkje like langt framme i Gaavur
og Utvikling, skal melta same Kosten. So stort
Lag vert det endeleg ikkje lagt paa det: ver iSan-
» ningi, ver det, soin du hev Natur og Hug til, og
gjer berre ikkje det, som er stygt,og.vondt. Men
Fyremaalet synest vera, um det ikkje justvert sagt:
vert fyrst og fremst Folkehagskulelakrar, Storthings-
niann, hell Talar, Diktar, hell Redaktør. Diskus-
sionsmoti med dei haandskrivne Bladi paa Vers
og Prosa kann koma til aa føra vidare i same
Leidi. Gutarne kjern lett inn paa ein Uveg med
Hallingkast og Bukkesprang einast fyr aa vinna
ijt og Ros, og foer so ein eit Klapp og eit godt
Ord som gaaverik og kvik Gut, so fell detta oftai
altfor god Jord. Guteit gjeng fraa den Dagen
av som »Kulten«, og det hev baade han og dei
andre ofte vondt av. Hugheil og i stor Tru til
seg sjvlo gjeng han so ut i Livet og tek det som eit
Dikt, som han kann baygja og laga etter eiget
Tyktje. Men aa taka Livet som det er og bgygja
seg sjvlv etter det, — det veit han ikkje av, fyrr
han hev smellt Hovudet nokre Vendur mot Veggen.
Ctter Nanmet skulde Folkehvgskulen hava fitts
største og rette Yrkje i det folkelege, »humane«
Upplysningsarbeidet og soleids ikkje hava Religio-
nen som visst Fag. Neligionsundervisiiitrgi heve
og bor haoassi beste Stydd i Heimeii og iKhrkja.
Um vaart Kall og Arbeid i denne Verdi er det,
Folkehogskulen skal gjeva oss Rettleiding, alt um
Kristendoinens Grunntankar maa vera liksom Traa-
den gjenoms det beile. Difyr skulde Gutarne minst
av alt kastast inn i nokon kyrkjeleg Strid, som dei
hev lite Vit paa( aa greida seg igjenom. Naar
Skulen gjev rikare og sunnare Folkeupplysning, so
hev han gjort det han skal gjera til Framhjelp
ao sunnare Kristenliv; det er i Skodda og Graa-
ver, den sure Pietismen gror, ikkje i klaar Dag-
·Alt Braaket og Glanien, Folkehvgskuleii no um Da-
gen stend i, slapp han og lempelegare ifraa daa-
Folkehogskrilen og Prestarne, som no alt i eit ligg
i Luggen paa kvarandre, kom daa til aa arbeida
meir kvar fyr seg, og kvar fyr sitt. Daa kunde
me og faa meir Nom og Ro til aa sjaa, koen som
hadde Sanningi paa si-Sida, istadensyr no ser me
berre som ein Røyk, ein Eim yver det heile· Og
Krafterne tærest burt i ein Strid, som ingenstad
fører. ·
J Politikken skulde heile Krafti leggjast paa
aa gjeva Gutarne Upplysning um Samfunds-
skikken som han er og som han hev vakset sfram.
Gutarne skulde ikkje paa Skulen faa ferduge poli-
tiske Uppfatninger liksom til gjevande eller lcerast
upp til aa doma so friskt og fljott um altdet, som
kanskje fell inn under Leerarens Kritikk og Dom;
dei skulde farast so langt fram, at dei fekk sjaa
Samanhengeni den politiske Striden, dei djupe
historiske Grunnarne paa baae Sidur, og so kunde
dei gjera seg upp ei Meining sjelde. Ein skuldeikkje
vera-fo rwdd fyr annat enn at dei i det store og heile
valde det rette-og valde dei galet fyr ei Stund, so
hev Sanningi ei Magt i seg sjolv, som dreg paa
Leid att —; men iallfall vart dei ikkje paa den
Maaten so lett til umyndige Ettersnakkarar, som
berre skann ei lcerd Leksa, men som hev vandt med
aa arbeida seg upp til eit personlegt Standpunkt-
Folkehvgskulen er meint paa aa vera ein nati-
onal Skule, og det maa han vera, um han vil
vinna nokon full Livsrett. Det er daa sjvlvsagt,
at Gutarne paa denne Skulen maa faa full Greida
paa Maalsaki, daa den her i Landet er liksom
den faste Malm og Merg »i det nationale Arbeid-
«Modersmaalet« er no og den Grunnen, som Fol-
kehogskulen i seg sjalv kviler paa. Men i denne
Vegen vert det visst enno lite gjort paa den norske
Folkehagskulen· Det er ikkje nok, at Gutarneloerer
aa skriva Landsmaale; mest galdtdetum, at Talen
vart lagd sncerare til det norske. Folkehogskulens
Arbeid i Maalsaki gjeng ikkje den rake Vegen,
men helder litt paa tverke. «Det livande Ordet,«
som han legg slikt Lag paa, er ikkje ,,Maalethe11-
nar Mor,« men Stjukmor sitt Maal, innmengt
med Framandord og framande Tankar i Hopetal.
Gjenom Fyredragisyg Gutarne so i seg alt dette
Framande, at naar dei skal skriva paa norsk, so
«tenkjer dei unorskt, og daa det vert verre enn vondt.
Folkehzzgskulen er enno ikkje komen stort lenger i «
dette Stykket enn fleire av vaare andre Skular.
Ein kann segja, at Folkemaalet enno er lite dyr-
kat, at Ein kann ikkje venta meir av Høgskulen.
Nokot er der i det. Men skal me vinna nokon
Veg, maa her arbeidast, og litt lenger kunde vcel
Folkehogskulen vera komen, um han hadde lagt
AalvoriArbeidet· Lcemrarne hev nettupp det beste
Tak til aa setja seg inn i Maalet; for-Gutar1ie,
som dei samlar ikring seg rundtor Bygderne, kunde
her vera deira Lærarar.
Dette, som her er sagt, haver ikkje alt like
mykje paa alle Hagskularne Cg kjenner litt til
Lærararne ved dei beste; men ingen Skule stend
fyr meg so hpgt og med slik ei Framtid som Chri-
stofer Bruuns. J eit og alt er eg slett ikkje samd
med Brutinz men eg trur no helder ikkje han er
av dei som vil, at Gutarne i eit og alt meiner
som han sjolv. Men um Bruun i sumtkann hava
nokot an læra av dei andre, so tor eg likevcel trygt
setja hans Skule upp som Mynster i Reinleik og
Sanning.
Meiningi med dette er ikkje aa ropa nokot
,,Varsku» mot Folkehogskulen; tvertimod, det er
mitt varme Ynskje, at Ungdomen vil krulla seg
tjukkt kring den. Det skal Folkehogskulen prisast
fyre, at han meir enn nokon annan Skule vekkjer
ei Kunnskapstrang,« ei Lengting etter aa gjera nokot ,
godt og fagert, og eit Mod, som fyr aa naa sitt Maal
fyrr brest hell det bognar. Mykje av det Livet, som
nører seg rundt i Bygderne, hev me den aa takka
fyre. Og Hogskulelcerararne hev ofrat seg fyr Tanken
sin som faae og hev gjenget til Arbeidet sitt med
ei Tra, eiVon og eit Mod større kanskje hell nokon
annan. Difyr skal dei hava Takk og Vyrdnad av
alle sanningskjcere Folk, og det, dei enno hev aa
læra, maa retta seg etterkvart.
G. E-
Kristiania, den 30te Januar.
Brevet til Luthersk Kirketidetide (sjaa No. 5)
sende eg (Utg.) fyr 2—3 Vikur siden til Kirketid·s
Bladstyre med Paaskrift: ,,Bedes opaget i næste
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
