Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
l
Fedraheimen.
Eit Blad aat det uorsnr skaldet
Pris for Fjordnngaaret:
Kr. 1,10 (= 33 ß) med
Porto og alt. Betalitxg
fyreaat.
Mit-! 6.
QW
Kjem ut tvar Lau-rdag.
Laurdag den 7de Februar 1880.
Lysingar kostar 10 Ore
(3 ß) Petitlina, og daa dc Aar
etter Maaten fyr større : g.
Bokstavar.
,4Har du hurt, hvad Svensken siger?««·
(fraa No. 5.)
,,Gøteborgsposten«· og ymse andre Svenskar
trur, at um dei kom med Usred til Norig, so skulde det
berre verta som ein Parademars, og dei skulde
snart læra Nordmennerre aa »veta hut««. Rovd-
mannen,meiner dei, er som ein raudhaerd ,,Pojke,«·
som nyst er komen fraa Skulebenken, og som den
eldre, gnlhcerdeBroren tek i Luggeji og lærer Folkeskikk,
naar han er trasstg »(Detta hev siadet i ,,Aftonb1a—
det««). ,,Me kjenner Gu·tungenme, me veitkorleids
me skal taka han, segjer Dansken«· (So paa Lag stod
det i eit annat svenskt Vlad.1)
Mange, mange Svenskar trur, at Soenskarne
og Karl Johan greidde det so glupt i 1813 og 1814,
og at me greidde oss fælande ille. Svenskarne
og Karl Johan sridde Eurooa fraa Napolen og
fekk Norig til Lon, og Nordmennerne var som ein
raudhcerd fregnutUnge, somsparkad imot ei Stund,
men gav seg,··daa han sekk kjenna ,,hur- svenske-
stfrlet biter·«« »
Det er inkje so mykje aa undrast paa, at eit
—aerekjcert Folk med slik herleg Soga som Svenske11—
gjerne vil taka seg for store Tankar. Det kann
ingen fortenkja Svensken i, um han i mange Aar
totte det var tregelegt, at eit Folk med slike Stor-
aetter som Mørner, Sandels, Essen, Platen, Adler-
crentz, Adlersparre og mange fleire etter ei lang Her-
serd iTyskland og Danmark skulde gjeva burt
svensk Pommrn mot aa faa Norig, og so inkje
fekk annat av Norig enn berre Norigs. Part i den
dansk-norske Statsgjeldi (som elles Norig sidan
betalte sjølv). Detta var eit tragi-komisk Resultat,
og dei sine Utreikningarne av Diplomatarne var
gjorde til inkjes av Reinskyttarar og Fiskarar. At
nokot av denne gamle Harmen heng i endaa her
og kvar, kann ein helder inkje undrast paa, men so
fcer Svensken tola og, at me inkje finn oss i all-
slags skarveleg Medserd.
Det er meir aa undrast paa, at baade me og
Soenskarne kjenner so litet til Soga vaar i Fyrst-
ningi av detta Aarhundradet. Svenskarne tykkjest
vera store Karar, og me tykkjest vera liksom vaate
Hundar, naarHendingarne i 1814 kjem aa Vange,
og detta hev inkje voret til Vate syr eit godt og
sredelegtBroderlag. No skal me endaa saa hoyra
slikt, som at kvar ,,dannet og feedrelandssindet«
1) Um eg inkje misminnest,var det ein Pastor Tiirnblad
elder Tornfelt, som i 1873 i Riksdagen talad mot
at dei skulde senda ein Deputation til Norig til Kry-
ningi, daa Deputationen inkje kunne vera trygg paa
Livet, sagde han. Hr. Pastoren sekk Svar som for-
tent paa Flekken.
(Misprenting, skal tru, fyr ,,fædrelandsfiendsk"?)
Nordmann held med Gøteborgsposten.
Kvar Mann veit, at det var inkje rare Grei-
durne her uppe i Norig i 1814. JDanmark var
det so kleint med Heren, at den Hjelpestyrken, som
skulde sylgja Fransmennerne, BeterZ-Dag laut
marsera i tnnne Lerefts-Brøker, og elles var det
so grotelegt Stell med alting, so· den danske Styr-
ken knapt var god til aa koma av Stellet.· Gndaa
nlikare var- det fjulvsagt i Norig. Radt til Slut-
ten as Juli 18·14 var Kristjan Fredrik, som styrde
alt aaleine, vist-3 paa, at det inkje skulde koma til
Usred, og gjorde ingenting i Stand. Soldatarne
hadde voret ute i eit halvt Aar, men i all denne
Tidi hadde dei berre leget yrkeslause her og kvar
paa Gardarne og i"Br)arne fraa Elverum til Fred-
rikshald, og der hadde inkje »voret større Samliii-
gar, og soleids hadde dei inkje øvt seg upp iHer-
manns-Lio og Disiplin, men hadde vant seg til aa
lata seg og raada seg, sjelve, det verste ein Soldat
kann lcera. Detta hadde voret faarlegt syr ein
god Her, og den norske Heren var inkje nokot uti-
sraa god. Nordmennerne er av Naturen sjrtlvstyrne
og stivlyndte; dei vil helst arbeida kvar syr seg og
hev inkje godt fyr aa slaa seg ihop nm større Fy-
remaal. Attaat detta er det nokot ujamt, ustadt
aa leitutt idet norske Folkelynnet, so Nordmen-
nernenokk vil taka kvasst i, naar det gjeld paa i
ei Snarvending, men so vil dei hava ei skikkeleg
Skoft baketter. Og detta synte seg paa Soldatarne,
og den Upplceringi, dei hadde fenget, hadde helder
gjort desse nationale Merke større enn mindre.
Fraa 1718 til 1808, i 90 Aar, hadde det voret
Fred (so nær som den vesle Herferdi i1788)., So
kom Ufredeni 1808. Heren sekk inkje øver seg
Upp i store Slag, nokot som syr lange Tider kunde
verkat godt paa Folket (liksom iSoerik), men Usre-
den leyste seg upp i Smaaslaasting,· og det gjekk
paa same nationale Vis som paa Karl den tolvtes
Tid: Nordmennerne var inkje prutne paa aa ruma
ein Skanse (som Blakjer Skanse) fyrutan Slag,
eld er taka Beini paa Nakken, syrr dei saag nokon Fiend e,
men rett som det var gjorde dei Yversall paa Fien-
den so dristuge og umtenkte, at den beste Heren
hadde havt Æra av« det. ·Um den norske Heren
kann me segja det same som um- det norske Fol-
ket: Det hev ingi Upplcering havt-
Det er inkje langt istan, at det svenske Fol-
ket og den svenske Heren var rake Motsetningi.
Det svenske Folket hev under Adelsveldet lcert
seigt og jamt Arbeid, og Heren hev lærtaa slaast
i skikkeleg Fylking og hev fenget i seg ei militaer
Aand, som er uoanleg fyr eit Folk, som er so
litet og fatigt. J 1813 hadde den svenske Her-en
’Uvoret i Tyskland og skulde liksom vera med mot
Napoleon. Etter den Kunnskapen,· me foer paa Sku-
len i Norig, trur dei fleste av oss og venteleg av
Svenskarne med, at Karl Johan med den svenske
Heren gjorde ei Sigerferd i Tyskland, at Karl
Johan var det store militcere Geniet, som kunde
vinna paa Napoleon, og at han var »Sjcelen« i
det store Samlaget mot Napoleon. Detta hev i
den seinare Tidi sleire upplyst inkje er sant· Sven-
skarne var inkje med, aa kalla, mot Napoleori.
Karl- Johan var inkje ein stor Herforar (han’ var
klok, men ein Fantast, segjer dei nyare Forskaran
tvihugad og kunne inkje taka ei- fast Avgjerd).
Samlaget av Stormagterne mistenkte han, av di
han inkje gjorde det, som dei hadde ventat av han,
og dei vis-ste, at han tenkte likso mykje paa aa
verta Kjeisar i Frankrike etter Napoleon som paa
aa verta Konge i Sverik, og difyr heldt Samm-
get Karl Johaii ntanfyr sine Raadleggjingar, so
han gjekk reint som i Myrker, og det gleddest, daa
det kom Tidend um, at Nordmennerne reiste seg,
ao didet inkje unnte han godt. Men endaa Sven-
skarne inkje hadde havt Tilsore« til aa vinna seg
Æra paa Slagmarki, so hadde dei daa’ lært Felt-
livet tilgagns og hadde ved detta fenget ein ,uhor-
veleg Fyremun fyr Nordmennerne.
Dei norske Soldatarne var jammerleg klcedde;
dei hadde mest slitet Uniformi av seg, so mange
laut taka sine eigne Klæde til Hjelp elder bota med
graatt og gront Klæde. Svenskarne hadde fenget
nye Uniformer i Tyskland og var godt nppklcedde,
daa Ufreden tok til. Nordmennerne haddeso kleint
Krut, at Kapteirr Fleischer 7de August 1814
klagar i ein Rapport, fyr di »Fienden kan beskyde
Nordmcendene i en Afstand af 7—800 Skridt,
medens Nordmcendene ikke gjøre noget sikkert Skud
paa større Afstand end 200 Skridt-« Nordmenk
nerne sekk inkje skikkeleg Mat. Fyr det meste sekk
dei Sild og Stokkfisk istadenfyr Kjøt og Flesk og
tidt umalen Havre, som dei laut eta raa, daa det
« aldri vart Tid til aa mala og baka, av di Sol-
datarne laut sara som ein Fjodrveng snart hit
og snart dit. Kvar den, som hev minste Skyn
paa militcere Saker, veit, at i Usred doyr det
mange fleire av Sjukdom og Naud enn av Saar,
og at naar Soldatarne seer berre salt Mat, som
Sild og slikt« kann Fienden gjerne standa med
Henderne i Lumma, for daa er Sigeren hans.
Svenskarne var godt sadde. Nordmennerne, som
var uppstellte paa ei lang Forsvars-Lina fraa lee-
rum til Enningdalen, aatteinkje Forraadshus, som
laag lagleg til, so Soldatarnes kunne hava nokot
aataka til, naar dei var paa Marsar. Svenskarne
kunne aldri koma til aa lida Naad, daa det var
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
