Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
198
3edraheimett«
llte Desember 18d’().
hatt no hev fenget, vil han utretta store Ting.
Anttmann Smith hev og hjelptnokso godt til.
Det er han-3 Skttld, at kvar norfk Mann no veit
og maa tenkja etter, at nted eit arvelegt Kongedoitte
kann Eitt faa ein Tul·litig paa Trittta.
Altso eit heilt Folk i chentrakt« med ein Titlling,
eitt Tnllings Paafund sett upp mot eit heilt Folks
Vilje, eit Folks Framgang avstengd, fordi Titl-
lingen ikkje forstend, at Framgangen er god —l
Det gjev mange Tankat«, dette. Hadde itkje Ami-
niann Stttith voret, so hadde det berre voret dei
10—12 Borgararne i Namsos, som hadde fenget
høyt·t Skulestyrar Hasgstads altfor sanne Ord!
»Den, Vaarherre vil oydeleggja, gjer han fyrst
galen·« l’-
’ Frankrite etter Ludvig den 14de.
lEtter tdettner).
(Slnt frem No. 47·s
Kardinal Noailles, sont til dessct hadde voret
forfylgd, fordi han hadde gjort Motstand tttot
Pavebulla ,,Unigenitus,« fetk Styret av Kyrkje-
sakerne, Letnllier, den ille omtykte Skriftefaderen
aat den daane Kongen, vart landlystz ,";3ansenist-
fengsli vart opna. Men Jansenistarne misbrnka
den Miigti, dei nyst hadde vunnet. Dei vilde
betala sine Uvenner med Forfiilgjing for Forfnlg-
jing, og dei vilde hava eit aalntennt og fritt Raad-
mote innkallad, som skulde verit »ovste okJ einaste
Domaren i kyrkjelege Kivsmaal Desse eggjande
Upposingar sette Regenten seg imot. Jansenistarne
tapte Stndningi fraa den Kanten. Snart etter
kom dei politiske Atterstig. Dubois vart Kardi-
nal« Jesnitarne fekk paanytt fullt Raaderoni.
Det drygde ikkje lengje, fyrr dei hadde same Vin-d-
ttaden som fyrr. Under Hertugen av Bourbon
antad Forfylgjesjuken. 3 Aaret 1724 vart det
ntsendt eit Religionsbod, som gjorde det endaa
verre for Protestantarne enn det var, etter at det
Nantiske Ediktet hadde vortet avlyst. So kom
Kardinal Fleury til Styretz han var pavelyndt
og tronghjartad Pavebulla, som mest alle hatad,
vart gjort til bindande Statslog Jesuitarne reiv
til seg baade Preikestol, Skriftestol, Skule og
Universitet. Parlamentet fekk vist nok sett igjenont
nokre Lettingar for dei lmrtdrivne Prestarnez men
»Yvertmigti aat Jesuitarne vart verande som ho
var. Og desverrk’ ajekk Jansenistarne sjolv atternt.
C o l n tn b a.
Korsiiaitst Forteljing etter Prosper Merimee
(Framhald).
Orso eg Prefekten vart standande mest eit
Kvarter i tvar stn Eitde av Salen ntan aa tala·
Colnmba studde seg paa dyrsm som haddeavgjort «
Striden for denne Gongen, og saag fkiftevis paa
dei baade byrg og sigerstolt·
«For eit Land! For eit Landl« ropa ende-
leg Prefektetiz han rette seg hastigt npp. «Hr.
dellci Relibitt, De gjorde Urett. Eg krev SlEreordik
av Dtjkk paa, at De vil halda Dt)kkf1-aitalthilds-
verk og vente paa, at Retten segjer Doitt i denms
leide Saki."
»Ja, Hr. Prefekt, eg gjorde ikkje Rett i aa
slaa den Skarvem men nv er det gjort, og eg
kann ikkje negte han deti Fnllnogjing sont han
kravde.»
«Aa langt ifraa!
Dykkl . . . Men han vil myrde Dykk. .
gjort alt sont trengst til det."
»Me vil agte oss.» sa Columba.
«Orlandneeio,» sa Orso, »ser nt til vera ein
Kar med Hjartelag og eg demer betre unt han,
Hr. Presekt« Htttt hev vore snar til aa draget
Dolken, men i hans Sttid hadde eg kanhetide gjort
Han vil ikkje slaast med
. De heli
Gndlegskapen deira, som fyrr hadde voret so rein
og rik, gjekk ttpp i vill Droyming, Sverming, Un-
dergjering og Sjolvpiiting. Alle Galenskaparne
aat det usundaste Munkedomet skant npp hjaa dei,
ankad nteir og meir og dreiv burt alle Tenkjande
Ein roleg og vitng Aand kunde iktje eldast ttpp
forkje for Jesuitar hell Jansenistar. J sjolve
Folket vart Trni og hardt skakad
Endeleg hev me Filosoffartiik, dei kallar. Alt
under Ludvin XlV hadde eitt friare og meir sjeld-
stendig Tenkjemaate teket til aa ovra seg som
Motvikt ntot den aandlanse Kjekling og Trætting
millom dei kyrkjelege Hugstemnnr og Serlag; nten
no vart denne Aandsrersla dobbelt sterk og djup
etter den veldige ·Strattmgangen, som i Millom-
tidi hadde voret uppi i Gngland, og sometterkvart
naadde hit, — ein naturleg Etterverknad etter
Newton. Det var Locke og Fritenkjararne, somi
England stod som godkjende Ferarar for Daningi.
J Frankrik vart Maupertttis, Voltctit·e og Mon-
tesguieu dei uppglodde Forkynnarar av den nye
Lasra Bokei«11e av Newton og likso mykje dei av
Lokke, Pope, Collin og Swift (Eventyret nnt Tnnna)
vart nmsette, uttydde, aabotte og vidare utarbeidde;
i 1725 drog endaa alt Frimurarne inniPari«3;
den Gongen stod desse endaa i sitt fyrste Friskleik
og Reinleik, nppglodde for Aandsfridom og Føle-
ranse, og ivrige etter aa vinna Tilhangarar av
sine deistiske«s Lærdomar. Me kann av Skrifter
fraa den Tidi sjaa, kotr sterkt alt dette vet-fad.
Kardinal Flettrt) klagar saart yver det lltalet av
nsomelege engelske Boket«, som hev kontet yttre-Ha-
vet under Regentskapet« «Av desse Bokertie vart
alle dei ibland oss, som vilde gjera Krav paa
Aand og Vidsytn forgifta." Alti 1718 skreiv
Voltaire i «Ødip» sme vidgjetne Vers ntot Pre-
starne, og i den same Tidi gjorde han fyrste Ut-
tastet til »F,·Ienriaden«, som i sitt inste Grunn er
ei sterk Maning til Taalsemd i Trudomsspnrsmaali.
Og Montesqien skriv ,,Letti·es 1)01·8anes,« sont er
gjenomglodde av same Aanden.
Det er rimelegt, at Kunsten og Vokriket i ei
Overgangstid som denne er stertt upplogde av
mange og skarpe Motsetningar. For det meste hev
Eiit lagt lite Merke til dette Literatur-Tidsskiftet,
og det er sannt, at det synest lite vigtigt mot
(silan—5tidi under Ludvig XlV og med den rite og
«) Deismer Fornufttrn naaeineinasteGnd(·»(Find,Dngd,
Liv etter Datiden«).
mogne «llpplvsningsliteratnren» seinare. Men
Striden og Strasvet i ei djuptgripande Overgangs-
tid hev likevasl eit vigtigt og varande Verd. Vol-
taire og Montesaieu skreiv no sine forste Veien
samstundes som Didet—ot og Rousseau fa1rsi Ung-
domsdaning Det er ei ny Tid som gror.
Vilenskapsbokavlen i denne Tidi arbeider mest
med politiske Reformtankar og natnrvitenskapelege
og filosofiske Spursmaal og legg seg i det heile
etter aa riva Tenkemaate og Liveskikk lanse fraa
dei gamle kyrkjelege Nedarvingar. Men Kunst og
Diktittg lagde av den Kongedyrking og heile det
Hofvaesen, som Ludvig XlV’s Styrarmagt hadde
drivet dei imt i. Liksoitt i sjoltie Tidl, soleids
kann nte og i Kunsten og Bokheinten, den trngne
Spegjelen aat Tidi, tydeleg skilja tvo stridande
Straumar. Piitt den eine Sider ser nteeinKnnst,
sont dovnar av i dette mastte Lauslynde, som er
Sjnkdomen aat den fine Verdi: paa den andre
Sider finn nte ein Kunst, som sokjet« nytt Lili i
det vaknande Folkedomet, og som vinn seg Emne
og Former, sont ei stntt Didsyreaat vilde ha voret
heiltupp umoglege i Frankrike
lli nsegtig svinnnl
llo er 80 gaiiinl som Venli,
men veenais’ eii syttan Aaisz
110 liov eiii tidt-ig Ungdom
igjen131t1 dei skilt-andet Kcm
Det cr vel ei miilarleg lcvi11na,
80 lingstor og megtig og knust-!
Ho render lyis Polkelulcka
som Sol iher Snmais og Hans-t-
l)ei- Som lio g·jciig’ og smilet-,
ilet· velcser den fagrkiste Blom.
Dei- 80111 lm inus og l)yggjet·,
iler reist del, eit l·ile(lei·s)tii.
Det Folk maa pristt sitt ingnnsl,
som cig henne lteil og smm,
tin- Ljog og Arbeid Og bukke
lio lier i si Signntle Haml-
llo elskms all- unde-1- Roli,
fraa Momitm til ringaste straa;
ilet- er heri-o ikiti» som lit) ltntam
«l·’)"rslmien, som eine vil rakt.
Og alle Ting under Soli,
dei iklslia lietme igjen,
50 11031· som tlen vomle Tyrnmian
og alle linus Leigemenn
det same. Cg er sasl no, at Systet« mi iftjts hev
ein Neka som ei sitt Bydannk·«
»De skal ikkje slaastl« ropaPrefetten; egfor-
byd Dtjkk det!"
«Gjev meg Lov til aa segja, min Herre-, at
iilEresaker kjenner eg ikkje nokon annan Domar
enn Satttvite.«
«t—rg segjer Dykk, at De skal iktje slaast!"
«De kann setja meg fast, min Herre . . . .
det vil segja, nm eg leet meg taka. Men um
dette hende, vilde De berre tttsetja ei Stik, som
no er ufraasleppeleg. De er ein Mann med Ære-,
Hr. Prefekt, og De vei.t, at det kann ikkje vera
ande.rleids.
«Um De set fast Bror min," lae Columba
til, «so vil halve Byen stille seg paa hans Side,
og me vil faa hoyre ei vakter Skjoting."
. «Eg segjer Dt)kk det iFyrevegen, min Herre,l«
sa Orso, «og eg bed Dku ikkje tru at eg brukar
tomt Skt«l)t; eg segjer Dykt fyreaat, at nm Hr.
Barrieini misbrnkar Magti si og leet meg setja
fast, vil ezi verja meg.«
»Fraa idag av", sae Presekten, «er Ht«. Bar-
ricini sett utannm Embcette sitt . . . han vil
svara fyr seg, vonar eg. Min Hert—e, eg er Dyk-
kar Ven. Det som ekj tret) av Dku er berre ein
liten Ting: Hitld Dykk roleg, til eg kjem att
fraa Corte. Cg vil berre verci tri Dagar burte.
Eg vil tonm att med Proknroren aat Kongen, og
me skal heiltnpp faa ein Etide paa dennesyrgjelege
Siiki. Lotici meg aa halda Di)kk fraa all opeii
Fiendskap til daa?" « »
»C«g kann ikkje gjeva Dt)kk slitteit Lyste, pr.
Prefekt; unt Orlandnccio krev det, maa eg slaast
med han.« ,
«Kva Slag, Hr. della kliebbiaxs Des, ein
fransk Solditt, vil slaast med eiti Mana, sont De
mistenkjer for Falsk?«
«Eg hev slegje han, min Herre»
«Men nm De hadde slegje eitt GaleitrasL og
han kravde Uppreisning vilde De so slaast med
bonom? —— Va«l, Hr. Orsol Exj skal ikkjik krevja
so mvkje av Dykk. . . Leit ikkje npp Orlanduecio
. . . Cg gjev Ditkk Lov til aa slaast, dersom han
bed Dt)kk nm det.»
»Han vil beda nteg nm det; det tvilar eg
ikkje tim; men eg lovar, at eg ikkje skal gjeva han
fleire paa Oyra for aa drive han til det".
«For eit Land!» tok Prefekten nppatt og gjekk
att ogfram med store Siig Naar skal eg faa
komaattende til Frankrik?« «
«Hr. Prefekt," sa Columba, med sitt blidaste
Mælk-, «det er alt langt paa Dag; vil De ikkje
gjera so val aa eta til Morgons med oss-i»
Presekten kunde ikkje halda seg for aa lee.
«Eg hev alt drygt her for lenge· . . Det kunde
sjaa nt, sont eg tek Parti . · . Og denne fordomde
Steinen! . . . . Eg maa avstad, det er raadlanst
anna . . . Frekett della Rebbim ——— sor lllnkknr
De hev emna til idag kanhendel«
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
