Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Ne JE
Fedraheimen.
29de Januar 1881.
deu Grunnen, dei bygde Læra si paa,
var laus. Dei heveinkje spurt: ”Kor-
leids fær me denne Eimtettingi?” fyrr
Aitken er ferdug med sitt Svar, eit
Svar, som attpaa er so greidt og lett
aa Skyna, at det minner um Egget aat
Kolumbus.
John Aitken freistad aa finna fram
paa fylgjande Maate: Han fylde tvo
Glasbidne med ei Blanding af Luft og
Vatseim. I kvart Bidne var det lika
myket av baade Slag, men medan han
i det eine hadde vanleg Luft, leet han
Lufti i hi ganga gjenom Bomull, so
at ho vardt kvitt alt det Smaaflygjet
(Dumba) som finst i vanleg Luft. Den
fyrste Blandingi fekk den kvite Sky-
Liten, som nettupp fylgjer med, naar
Vatseimen tettast.
dingi (Vatseim og renskad Luft) vart
heilt litlaus og ein kunde sjaa gjenom
henne nett som fyrr. Han freistad
ogso paa andre Maatar og altid synte
det seg, at vanleg Luft vardt nokot
uklaar, medan det med reinskad Luft
inkje vardt nokor Brigde aa sjaa.
Aitken sette etter detta Læra si som
soleids:
1) Naar Vatseimen tettast i Lutti,
lyt Tettingi altid ganga for seg paa
ein fast Kjerne.
2) Smaaflygjet i Lufti er dei faste
Kjernarne, som Eimen tettar seg
kringum.
3) Var Lufti reint fri for slikt
Smaaflygje, vilde Vatseimdeildernainkje
kunna binda seg ihop, ingi Tetting
i Fimen vilde ganga for seg, ingi
Skodda, ingi Skyer og truleg helder
inkje Regn vilde kunna koma paa.
Den Vatseimen, som er i Luftti, vilde
berre falla til Jordi som Dogg.
Åv Freistnaden aat Aitken fær ein
likeins ut at daa Lufti maa vera vik
paa Dumbeflog av ymse Slag, so sett det
seg berre eit litet Tal av Vatseimdeil-
der paa kvar litet Flygget. Dei Eim-
droparne, som soleids koma til, vert
fælt smaa og berre nokot litet tyngre
en det Smaaflygjet, som er Kjernen
ti deim. Denne Slag Eimskapingi er
Upphavet til den samstundes tette
Den andre Blan-
og lette Eim-Tettingi, ein plar kalla
Skodda. Alt det, som gjer Lufti rikare
paa sovoret Smaaflygje aukar Skodde-
Emni, so Skodda paa slike Stader
oftare legg seg graa og tett yver Dal
og Fjell; di reinare Lufti er — d.v.s.
di mindre Smaaflygje ho hev i seg, di
større vert Fimdroparne etter Tettingi,
og dess tyngre dei Skyer dei skapa.
Naar Lufti i det eine Glasbidne aat
Aitken var so godt som reint, fekk
han berre nokre faae, men tunge Dro-
par, som fell ned i Botnen som Regn.
Kva er detta Smaailygjet for nokot?
Er det det same, som Augo kann sjaa,
naar ein Solstraale fell inni eit myrkt
Rom? Aitken svarar, at detta kann
gjerast større av Varmen, utan at Lufti
tapar Sky-Emni sine. Det Smaaflygjet
som hans Læra talar um, er endelaust
smaatt. At det er til, heve fyrst Mi-
kroskopet lært oss. Det er tvo Slag
Smaaftygje, det kann anten høyra til
den livande (organiske) eller livlause
(uorganiske) Naturen. Av livande
Smaaflygje hev ein fransk Vitskaps-
mann (1 Fysik), Miquel, kunnat reikna
fraa 500 til 120,000 paa kvar Kubik-
meter Luft. At det altid er livlaust
Smaatlygje i Lufti, syner seg best i
den Eimtettingsmagti, som ho hev.
Uppbavet aat det er mangfaldugt. Det
kjem upp ved det minste — fysiske
elder kemiske — Brigde paa Jordflata.
Det vert føtt av det salte Skumet.
som Stormen riv upp fraa Havet, og
det vert dreget inn i Lufti kring Jordi
fraa det endelause Romet.
Korleids Dumbeflaget vert til, der-
um heve Aitken gjort Uppdaginger,
som syner det same Flogvitet som Læra
um Skyskapingi. Han synte, at ein
berre turvte hita upp t. D. eit Stykke
Glas, Jarn, Massing elder annat sovo-
ret, og Lufti vilde verta uppfyld med
ei Mengd Smaaflygje, som synte. at
det var til i den tette Skodda, som
lagde seg i Glaset, naar Lufti fekk ei
Blanding med Vatseim. Kor lett detta
gjeng for seg vil ein best kunna sjaa
av di. at berre ein slik Smaatingen
som eit Centigram (*/ Korn) Jarn-
1100
traad var Nøgje aa gjeva Lufti Magt
,
til aa tetta den Vatseimen, som var
blandad i henne. å
Røyken fraa Skorsteinarne slær ned
i Skodda, meddi Røyken, som ein god
Varmeførar, snart vert kald, og dei
faste Stykki, som han er skapad utav
vert til Kjernar, som Vatseimen kann
tetta seg kring. Røyken vert soleids
tyngre og fell ned. Detta Tilhøvet
lærer oss Grunnen til, at Røyk, som
slær ned, er eit Fyrebod um Regn. Det
syner iminsto, at Lufti er mettad av
Vatseim.
Serleg naar me brenn Svaavel
(Brennestein), fær me sterk Skodda,
Naar ein tenkjer paa, at detta Emnet
finst det inkje so litet utav i Steinkol,
so kann ein skyna, korleids det gjeng
til, at store Fabrikkrinsar helder ofta
ligg i Skodda.
Åvislesing paa Moen.
Graatenmoen hev eit ”Læseværelse?,
der Soldatarne skal faa lesa Blad og
Bøker, som dei kann hava Nytte av.
Tanken er vitug og god. Men slik
som det Lese-Romet vart styrt, so totte
baade eg og andre, at Nytta ikkje
kunde bli stor. Der var ein Regel,
som lyddeso: ”Bøger eller Aviser
maa ikke indlægges paa Læse-
værelset af nogen anden end
Leirkommandanteneller den fun-
gerende Feltprest.” Og naar ikkje
andre Blad maatte koma inn enn dei,
Offiserarne likad, so kann ein vita
kva for Blad det var. Umframt ”Un-
derotfisersbladet”, som no er som eit
Fagblad aa kalla for, var det ”Fædre-
landet” og ”Aftenbladet”. Bøker var
der ikkje. Det var daa heller ikkje
mange som gjekk inn der og las; det
stod for det meste tomt.
Umframt dei nemnde Bladi sende
Cammermeyer ”Folkebladet” til ”Ud-
deling blandt Soldatarne”, 200 No.
kvar Vika. Det vart uppslegne lysande
”Subskriptionsindbydelser” paa Folke-
bladet paa Sjapperne; men det var
nok ikkje lengje, dei tekk hanga 1 Fred,
endaa det visst ikkje var Kaptein Lø-
venskjold, som klorad dei ned med
Sabelen. Tilslutt vart me kvitt ”Fol-
kebladet”, som liksom ei ægyptisk
Landeplage trengde seg inn i kvart
Rom og Smytte, og næste Aar kann
visst Cammermeyer lata vera med
Novembermissionen sin bland Telemark-
ingarne.
Det var andre Blad Soldatarne las,
”Verd. Gang”, ”Fedrh.” ”Opl. Avis.”
Kunde daa ikkje dei og faa Lov til aa
koma inn i Graatenmoens Heilagdom.
Lese-Romet? Naar Storthinget gjev
Pening til slikt, er det daa Meiningi,
at Storthinget berre vil hjelpa Høgre-
bladi? Kunde ikkje Thinget ved Be-
vilgningi slaa fast, at Pengarne skulde
brukast til Tinging av dei Bladi, som
vart mest lesne, ikkje berre til nokle
faae, som Soldatarne lite og inkje bryr
seg um? AB.
sPet norske Samlaget*
(vart tilskipat 24de Marts 1868. Det
hev til Formaal aa hjelpa tila utgjeva
Bøker paa Norsk, +i Landsmaal elder
Bygdemaal. Dei, som vil vera med i
Samlaget, kann anten gjeva 4 Kr. for
Aaret elder 60 Kr. eim Gong for alle,
og dermed fær dei alle dei Bøker, som
kjem ut med ”Tilkostnad av Samlaget. *
Ein melder seg i betalt Brev til ”Rek-
neskapsføraren for det Norske Samlaget,
Kristiania” og sender Pengarne med det
same. (For Lagsmenn i Amerika er
Aarspengarne 5 Kr. Aaret). I Kristia-
nia kann ein skriva seg inn i Laget
hjaa Rekneskapsføraren, H. Johanson,
Lykkjevegen No. 11.
[aar hev Samlaget utgjeve: 1. Guro *
Heddelid, Dikt av Jørund Telnes,
(Pris 60 Ø.) 2. Heimskringla I, andre
Utgaava (Pris Kr. 2.25). Heile Heims-
kringla er no aa faa (Pris Kr. 8.00);
kvart Hefte er aa faa serskilt (Pris:
for II Boki: Kr. 2.25, for IL: Kr. 2.00;
for IV: Kr42.00). 4 ?Norigs Soga?
kostar: heft Kr. 2.00, bundi Kr. 2.25).
No sist er utkomet:
sUm Kristi Etterfylgjing* av Tomas
fraa Kempten i Umskrift fraa Latin.
Utgjevi av J. Belsheim. (Pris i
Bokhandelen: Kr. 2.00).
I ”Fyreordet” skriv Umsetjaren:
”Det er sagt, at ingji Bok mnæst
etter Biblen heve voret utgjevi so mange
Gongjer baade i Grunnskrift paa Latin
Columba.
Korsikansk Forteljing etter Prosper Mérimée.
(Framhald.)
Det var Brusco, Læresveinen
Fylgjesveinen aat Røvaranne; han kom
utan Tvil med Bod um, at Herren hans
snart vann fram, og aldri hev ein ærleg
Mann vorte venta meir utaalegt enn
han no. Hunden sette Snuten tilvedrs
vende seg mot det nærmaste Steingjedre,
og vedra uroleg. Med eit tok han til
aa knurre djupt, sette i eit Byks yver
Gjerde og kom mest i same Blinken
upp att paa Kanten og nidstirde pas
Orso; Augo hans synte, so klaart som
Hundeaugo kann syne det, at han var
reint forstøkkt; so sette han Nasen upp
att, denne Gongen mot det andre Gjerde,
som han og bykste yver. Um ein Se-
kund kom han fram att paa Gjerdekan-
ten med det same forstøkte og urolege
Andlite; endeleg sette han inn i Kjørri
med Rova millom Beini, stirde stendiot
paa Orso og hopa seg eit Stykkje fraa
han med seine Steg, vangande etter
Sida. So sette ban same Vegen attende,
som han var komen fram, og flaug upp
paa Bakkebruni med same Farti, som
Oo
og
V
han var komen ned med, ov møtte der
ein. Mann, som no kom takande med
sterke Stig, endaa so bratt det var.
"Hit, Brando! Hit!” ropa Orso, daa
han trudde Mannen kunde høyra han.
”Ho! Ors’ Anton"! De er saara?”
spurde Brandolaccio og kom springande
heiltupp andsloppen. hell
i Lemenne?”
”L Armen”.
”F Armen.
den andre?”
”Be trur eg raaka ban.”
Brandolaccio fylede Hunden, Haug
burt til nærmaste Gjerde ov bøygde seg
utyver og saag paa andre Nida. So tok
han Huyva av og sa:
”Heil og sæl, Hr. Orlanduccio”. Der-
etter snudde han seg til Orso, helsa han
med stort Aalvor: "Det maa eg segja:
det kallar eg aa syrje for ein Mann”.
”Liyer han endaa?” spurde Orso; han
drog Pusten tungt.
"Haa! han vil nok agte seg for det.
Han hev altfor mykje Plunder med den
"LI Kroppen
Det er ingenting. Og
Kula, De hev sendt han i Auga. Ved
Madonnas Blod, for eit Hol! Fi god
Byrse, so Skam! -Forei Munding. Ho
gjer ein Graut av Heilen i ein, tvo, tri.
Høyr her, Ors’ Anton’! Daa eg fyrst
høyrde: pif! pif! sa eg med meg sjølv:
Ved den evige! Dei gjer Kaal paa
Løytnanten min. No høyrde eg: bom!
bom! Aa! sa eg, der høyrer me den
engelske Byrsa tala; han svarar — men
Brusco, kva er det du vil meg daa?”
Hunden førde han til det andre
Gjerde. ”Orsaka!” ropa Brandolaceio
klumsa. "Kin Dobbelt-raakar! Ikkje
noko mindre? So for Pokker! Ein
ser at Krute er dyrt; for De sparar.”
”Kva er det, i Guds Namn?” spurde
Orso.
”Hyss, spela no ikkje Komedie lenger,
Løytnant. De skyt Dyri, og vil, at me
skal taka dei upp for Dykk. Der er
ein som vil faa heit Kost til Ettermat
idag, og det er Sakførar Barricini. Fersk
Kjøt, um de vil ha—! her er det. Kven
Pokker skal no arve?”
"Kya er du segjer!
og daud?”
Er
Vincentello
”Som ein Stem. Salute a noi!*)
De hev gjort godt i aa ikkje lata dei
lida. Kom daa hit og sjaa paa Vincen-
tello: han ligg endaa para Kne med Ho-
vude studt mot Muren. Han ser ut
som han sov. Her kann ein tala um
Blysvevn. Stakkars Djævel!”
”Maatte me andre hava Helsa.” Ordtak
som. gjerne fylgjer Ordet ”daud”.
Orso snudde burt med
”Er du viss paa, han er daaen?”
”De er som Sampiero Corso, som
seg Gru.
aldri skaut mew enn eit Skot. —Sjaa
ber ... i Bringa, til vinstre. Nett som
Vincileone vart raaka ved Waterloo.
Eg skal vaage, Kula sit ikkje langt fraa
Hjarta. Dobbeltraakar! .. Aa! eg vil
aldri faast med aa skjote meir. Tvo i
tvo Skot! ... Fi Kule! ... Baade Brø-
ranne! .. Hadde han havt ei Kule til,
hadde han teke Faren med ... Det vil
heppast betre ein annen Gong. For
Skot, Ors’ Anton’! .. Og at det aldri
skal lykkas ein ærleg Gut som meg aa
skjote ein Dobbeltraakar paa Politie!”
Mea han rødde, undersøkte Røvaren
Armen aat Orso og skar Ermi upp med
Doiken.
”Det er ingenting”, sa han. — ”Men
Trøya her vil gjeva Frøken Columba
noko aa gjera. Hoho! kva er det, eg
ser? Denne Spjerra paa Bringa?
Ingenting hev gjenge inn her? Aa nei,
De vilde ikkje vera so kaat daa. * Lat
08 Sjaa, prøv aa røre Fingranne ...
Kjenner De Tennenne mine, naar eg
bit Dykk i Vesle-Fingeren? ... Ikkje
stort? ... Det er væl; det vil ikkje ha.
noko paa seg. Lat meg taka Halsdu-
ken og Kragen Dykkar ... Trøya Dyk-
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
