Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
10
Fedraheimen.
2Ide Januar 1882.
Lykka med deg baade i Matlagingi
di og i dine paatenkte Venskaps-sam-
band med den raude Mannen.”
Ho gjekk, og Farbror tok lange
Drag av Pipa, men var tegjall.
Det var greidt, han inkje vilde
øyda fleir Ord paa meg, og at han
- meinte det kunne kje nytta tala um
mi Ferd til Sjøkanten. Men med detta
seinste hadde han gjeve meg den hard-
aste Støyten han kunne. For Charles
-— Howt var min uheppne Medtevlar hjaa
Sydney Eno, og so kann du skyna eg
likte kje rett denne Innbjodingi fraa
Papa Veezey.
Eg vart mest hugsprengd med det
same, men det gjekk fort yve, daa eg
haatta paa, at naar det inkje hadde
hjelpt han noko fyrr, at han hadde
vore saman med ho, var det kje liklegt
at det ville hjelpa han stort sidan
helder. Til Slutt rak eg fraa meg den
svarte Aabryskapen og var mitt eigje
skylause Sjølv att.
Eg viste at Sydney elska meg, og
eg fyr min Part var svært glad i den
litle Gjenta som hadde lovt aa setja
Lykka si i mi Verja. Men eg var kje
vidare husleg av meg, sant aa segja,
og naar eg mintest, at den tridje Ok-
tober vilde eg inkje vera meg sjølv
meir, men Mannen aat Fru Veezey,
tok det mest ifraa meg Pusten, eg
tottest kovna, og eg lengta fælt etter
aa koma fraa det. Eg kom til aa
dansa so mykje med Sydney sidan, at
eg inkje brydde meg um aa gjera det
i Fyrevegjen paa desse kjøvande heite
Sumardagarne, men vilde reisa’dit som
eg kunne faa den største Fridomen.
. Eg vilde fulla gjerna tala med
Sydney, fyrr eg gjekk i Seng; for
Flytjingi skulde vera um tvo Dagar,
men det kom so mykje i Vegjen. Det
var eitt det at eg skulde pakka inn
Tye mitt, og det var meir enn eg fyst
hadde tenkt.
”Men det vert daa plent det same
fyr Gjenta mi, anti ho høyrer um mitt
- Fraafall i Dag hell i Morgon,” segjer
eg med meg sjølv, og gjeng heim fyr
aa eta til Kvelds.
Nelly høyrde eg kom inn, og gjekk
fyre meg inn i Stova fyr aa skjenkja
Teen min.
”No fær du ei dugleg Skjenning
atie,” sae eg med meg sjølv, og eg
vart undren, dax det inkje vart
noko av.
Nelly syntest vera komi i Godlagje
sitt no og ha heilt yvervunne den
Leidskapen ho maatte ha kjent ved
mitt Fraafall Ho rødde um den
Moroi, ho venta seg paa Sumarferdi
si — sae at Frøken Howt og Bror
hennar totte fælt gildt at dei skulde
faa vera med, og snakka um at ho
vilde gaa til Sydney tidla i Morgon.
Her tok eg fram-i.
”Snilde Nelly,” sae eg, ”kann du
kje bida med det, til eg fær snakka
med Frøken Eno.”
Gjenta endstirde paa meg og skok
paa dei runde Herdarne sine.
”Kva er du rædd fyr,” spurde ho.
”Eg er kje rædd fyr noko, di vesle
Gaas”, svara eg, ”eg vilde berre for-
telja ho, at eg ’inkje vert med —
eg vilde helst ho inkje skulde høyra
det fraa andre Lippor hell mine eigne.”
”Aa,” segjer Nelly med ein ilske-
full Laatt, ”du vil faa Skjenningi di
fraa fyste Hond, er det kje so?”
”Nei du, eg ventar kje nokor Skjenn-
ing, Sydney er for vitug til aa gjera
noko slikt, hell paa nokon Maate mis-
lika, at eg inkje vert med ho, som eg
hadde tenkt meg til.”
”Ja, ja, eg vil kje leggja meg upp
i det, Tom, eg bryr meg kje um aa
faa Fingrarne klembde, slik som det
vilde gaa, um eg var so nauti. Og
um Sydney vil forlaata deg, skal kor-
kje Far min hell eg klaga.”
”Eg er glad fyr at du tek det so
vitugt, men du hev kje lovt det som
eg bad um.”
”Kva var det du bad um? Aa,
d’er sant, du vilde snakka fyst sjølv
med. Sydney i Morgon. Ja, ja, Tom,
det skal du. Du maa berre lata meg
faa vita, naar Samtala er ute, for det
var eitt eg skulde tala med ho um.”
Eg lovde det, og so gjekk eg til
Rome mitt og vilde sjaa um det var
heim-sendt, det eg hadde kaupt. Etter-
paa gjekk eg ut i Svoli (Verandaen)
og vilde røykja Fredspipa med Papa
Veezey og sjaa aa faa;han i betre Lag
um det var mogelegt.
Men dessverre, det var kje mogelegt.
Han vart nokk sitjande, daa eg
kom, men han svara kje paa noko eg
sae, anna hell med eit Rjot som kunne
tyda baade mykje og inkje, med Røy-"
kjen av Pipa hans stod ut av Munnen
som av ein Omn, liksom fyr aa bera
Vitne um den Vreiden som brann
inni han.
(Innsendt.)
Nokre Ord til Hr. Äsperheim.
(Slutten.)
”Fedraheimens” Styrar hev talat
um ”Dagbladets” Føljetoug ”Napoleon
den tredjes Hof.” Han hev stutt og
greidt skildrat det Inntrykket, han fekk
av Forteljingi, som etter haus Meining
slett ikkje var umoralsk. No kann det
godt vera mogelegt, at han hev mis-
teket Forteljingi, at han hev haft eit
galet Syn paa ho, men so skulde Hr. A.
hava paavist detta. Istaden dømer
han utan vidare Paavisning ”Fedra-
heimen? som Kjættar etter den gamle
Setningi, at naar det gjeld ein Kjæt-
tar, tarv ein ikkje koma med Grunnar.
Er detta rett?
So nøytte ”Fedrh.” det Tilhøvet, som
Striden millom ”Fædrelandet” og ”Dag-
bladet” baud til aa dryfta det Spursmaa-
let, um det var gagnlegt aa stengja ute
det nyare Bokrikjet. Til detta sva-
rar Hr. A.. at det ikkje hev voret
kravt, at ”Dagbl.” skal stella upp Vakt
fyr aa stengja ute; dei vil berre, at
det ikkje skal bjoda slikt fram. Naar
det tek slikt inn, byd det Tingararne
sine til aa lesa detta og Hr. Å. meiner,
det er Skilnad paa det og paa aa
stengja ute. Lat oss sjaa. ”Dagbl.”
maa ikkje bjoda slik Lesnad, andre
Blad ikkje helder, maavita, men hør
Bokhandlararne hava Lov til aa bjoda
fram slikt? Naar dei prentar elder
fører inn slike Bøker, naar dei lyser
dei til Sels i Bladi med store feite
Bokstavar, so lokkar og innbyd dei
kjar, men — Hyklar.
Folk til aa kaupa og lesa dei. —
Bør dei hava Løyve til detta? — Nei,
maa Hr. A. svara, fyrst han vil vera
tamkestød, for Bokhandlararne kann
daa ikkje hava større Rett til aa bjoda
fram slik Lesnad enn Avisurne. Men
vert ikkje detta det same som aa
stengja ute? Jau visst, og ”Fedrh.”
fær soleis Rett. Hr.A. ser, at det er
det same anten ein segjer: ”ikkje inn-
bjoda”, ”ikkje bjoda fram” elder ein
segjer ”stengja ute”. — Til Slutt spyrr
eg: Er Hr. Å. viss paa, at dei ikkje
vil krevja, at ”Dagbl.” i Tilfelle skal
stella upp! Vakt fyr aa hindra det
nyare Bokrikjet aa koma inn, um
det skulde vera Raad? Tenk no, at
t. D. Hellenbachs Bok kom ut her i
Umskrift. Vilde dei ikkje just daa:
krevja, at ”Dagbl.”.skulde halda ute
Vaktmennerne sine fyr aa vara Folk
fyr Boki? Fyrst ”Dagbl.” ikkje gjorde
detta, fyrst det ikkje nemnde Boki
med eit einaste Ord, vilde dei daa
vera nøgde? Vilde dei ikkje just i
Bladets Tegjing sjaa eit Teikn paa
dess tvilsame Stelling, um ikkje nokot
verre? Hr. Å. maa nokk taka annor-
leis i, vil han taka paa ”Fedrh.”
So var det nokre Ord til det, Hr. A.
segjer um Vantrui (Fritenkjarskapen).
”Fedrh.” hev aldri sagt, at Vantrui
ikkje er Synd; Bladet hev ikkje utta-
lat seg um den Tingen. Helder ikkje
hev det sagt, at Fritenkjaren er and-
svarslaus, tvertimot. Ingjen vil vel
tvila paa, at han likso fullt som alle
andre er audsvarleg fyr Gjerningarne
sine, og dette tilstend han visseleg
sjølv, ja, tru det ikkje just er denne
Andsvarskjensla, som driv han til aa
treda fram i Dagsljoset med Meining-
arne sine? Tottest han fri fyr And-
svar, so vart han nokk ikkje Friten-
For kva kann
han væl vinna naar han vert Fri-
tenkjar? Av Samfundet vil han verta
reiknad fyr ein Varg i Veum; hans
gamle Vener vil snu Ryggen aat han
fyr aa sleppa faa ”Kristendomsforkjø-
ling;” mest ifraa alle Kantar vil han
møta Strid og Motstand, — derimot
kunde han faa mange utvertes Fyre-
muner, naar han leest stella seg paa
Kristendomens Sida — ja um han
endaa som Fritenkjar kunde faa nokor
Æra elder Gjetord, so kann du vera
viss paa, at det vilde han ofra med
Gleda, naar det ikkje var nokot annat,
som heldt atter, nemleg dette, at han
ikkje trur, han kann forsvara aa
fara annorleis, enn han gjere. Me
maa difor gaa ut ifraa det, at Fri-
tenkjaren baade hev Andsvar og
kjenner detta. Her høver det aa koma
med nokre Ord av Garborgs Bok ”Ein
Fritenkjar.” Der er det Fritenkjaren
Hauk som spyrr Kona si Ragna: ”Trur
du eg hev Samvit? — — Trur du
daa at det finst Ting, som eg for
mitt Samvit ikkje kann gjera? Elder
trur du, at fordi eg ikkje trur paa
det du trur, so er eg ein morallaus
Mann, so det kann vera meg slik Slag,
anten eg fer so elder so? — —”
”Trur du, — — at eg er ein ærleg
Mann, som trur paa mitt liksom du
paa ditt, og at eg er moralsk bunden|
til mi Tru, liksom du til di? Elder
trur du, at eg er ein Gap, som hev
slengt mi gamle Tru fraa meg berre
av di eg var leid av aa liva un-
der moralsk Tukt*), og som no
ikkje kjenner meg bunden til nokot,
men liver andsvarslaus og tankelaus
liksom Villmannen i Skogen.”
Eg vil lata Fritenkjaren gjera desse
Spursmaali til Hr. A.
Hr. Å. strævar med mykje Ann-
semd aa paavisa, korleis Viljen i
Grunnen er det avgjerande. No skal
eg ikkje nekta, at Viljen er viktug.
Det kann soleis litet hjelpa, at ein
Mann hev denne elder denna VYver-
tydingi, naar han ikkje er viljesterk
nokk til aa fylgja Yvertydingi si.
Detta gjeld Fritenkjaren og. Naar
ein Mann hev komet so langt, at han
meiner Fritenkjarens Tru er den rette,
so skil det, um han hev so mykje
Viljekraft, at han fylgjer der Vegen,
som han trur er Sannings Vegen.
Gjere han ikkje det, so vert han nokk
ingjen openberr Fritenkjar, men han
vert endaa mindre ein Kristen. i
denne Merknaden kunde ein nokk segja,
at ein Mann vil vera Fritenkjar, det
vil segja: han hev Vilje og Mod til
aa vedkjenna seg den Yvertydingi, som
han trur er den rette. Men naar Hr. Å.
talar um Fritenkjarens Vilje, so meiner
han ”den vonde Viljen.” Fritenkjaren
vil — etter hans Meining — ikkje
lesa Bibelen fyr aa finna Sanningi
deri; med andre Ord, han vil ikkje
finna Sanningi, han er ikkje ærleg;
han vil vera Fyritenkjar, ikkje paa
Grunn av si Yyertyding, men helder
imot henne, Er detta so, maa han
vera reint djevelsk, og det vilde daa
i Grunnen vera mest fylgjestrengt aa
forfylgja han, som dei gjorde i Millom-
aldren med Bann og Baal. Det var
detta, som ”Fedrh.” paaviste i Styk-
kjet um ”Synd.”
Eg nektar ikkje den vonde Viljens
Innverknad. Fritenkjaren hev vond
Vilje likso væl som baade eg, Hr. A.
og alle andre hev den. — Ja, men
me strævar aa standa imot vaar vonde
Vilje, vil kannbenda Hr. A. segja. Det
er mykje bra, men Fritenkjaren daa?
— Trur Hr. Å, at ein vert Fritenkjar
likso lett, som eintek paa seg ein ny
Klædebunad? Veit Hr, A., kor mykje
og kor aalvorleg slik ein Mann hev
stridt, fyrr han totte, det var rett aa
forlata si gamle Tru? Hr.A. vil kann-
henda segja, at fyrst Fritenkjaren
hadde søkt Sanningi paa den rette
Maaten, so vilde han og hava funnet
ho. Me tor vona, at han vil finna
ho, me bør tru, at han i minsto
søkjer ærleg; me tor derimot ikkje
*) Understrikat her. Det er kann henda
fleire, som tenkjer, at ein av denne
Grunnen kjem inn paa [Fritenkjarska-
pens Veg; men det er ikkje so, i alle
Fall ikkje med dei aalvorlege Fri-
tenkjararne. Det kann vera, der finst
sume, som av denne Grunnen ter seg
som Fritenkjarar, men desse hev ikkje
tekjet Tingen aalvorleg, dei hev berre
lagt til Sida Kristendomen fyr eit Bil
og vil sidan, — naar dei hev ”rasat ut? —
søkja Livd under dess Vengjer. Um
slike talar eg ikkje her; her talar eg
berre um dei, som av si Yvertydings
Makt er førde inn paa Fritenkjarska-
pens Veg.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
