Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheimen.
— 090 ODO0B3 00
Pris fyr Fjordungaaret Kr. 1.10
med Porto og alt.
Betaling fyreaat.
Bit Blad aat det norske Folket.
Lysingar kostar 10 Øre Petitiins,
og daa etter Maaten fyr større Bokstavar.
No. 37.
Kristiania den 16de September 1888.
6. Aarg,
VITE
Bondestudentar.
Av Arne Garborg.
(Framhald.)
Her braut Dølen av; han vilde nok
helst snakka sjølv i Kveld. ”Ja”, sagde
han, ”Kulturen gjer Folk fagre og ædle,
men veike og visne tilslutt, og so maa
«det Hunner og Vandaler inn ifraa Asia
til aa friska upp det tunne Blod. Men
me tek ikkje vaare Vandaler fraa
Asia, men fraa Bondebygdi, og difor
gjeng ikkje Samfundet vaart under i
denne Process, men" yngjer seg sjølv
uppatt, liksom Saturnus, som aat sine
eigne Born. Og me vil altid hava
Villmenn til aa friska upp Samfunds-
blodet vaart med, so lengje me hev
desse kjære Bønder og Husmenn, som
liver av Bustegraut og ult Flesk, og
kliv i ’alle dei Bakkar og Berg, som
til er, og væl so det, og syg i seg ei
Luft, som er so sterk, at um du trollad
ein Bymann likefraa Gata og der upp,
so vilde han kovna, liksom Musi i
Glasklokka, som var fyllt med berre
Surstoff.”
Dølen drakk or Glaset sitt og tok
snøggt til Ords att, so ingen av Kam-
meratarne hans skulde taka Ordet
ifraa han:
”Ja, det er fagre Gutar, desse By-
folk, med slike fine, aandfulle Andlit,
at du kunde hugleggja dei, elder paa
Tysk forlibe deg i dei. Men det er
so rart med det: dei skruknar snart
ihop. Um tri Aar vil alle desse gjente-
fine og mjuke Aasyn vera so turre
som Bork paa Tre, og tronge som
Fuglehovud, og kvar nokonlunde be-
gavad Katt vil sjaa meir aandfull ut
enn dei. Og so vert dei slitne og sure
og graae av all Papirdumba og alt
Matstrævet, og so fær dei Skjegg, so
dei tidt ser ut som Buste-Per’ar elder
som gamle Hønsehaukar, med Nosi
som ein stor, krokutt Nebb og Haaret
som fallande Fjør. Det er med dei
som med Hunden og andre Dyr, at
dei ser mest aandfulle ut, naar dei er
unge; — ja dette gjeng endaa so vidt,
at Nautet ser aandrikt ut, naar det
er Kalv.”
Men 90 kom Dølen inn i ein ny
Tankegang. Han lagde ut, at i Grun-
nen var det so med oss alle, at me
var fagraste i Ungdomen, so lengje
denne Tiurleiken elder Gifteleiken stod
paa; for daa trongst det aa vera fager,
so desse Gjentungarne, som no altid
foor og flaug etter det, som blenkte,
kunde gaa paa Limpinden utan altfor
mange Krokar. Men naar me vart
Menn, so vart me stygge, stygge, men
ISIS
sterke, fordi at daa trong Livet Magt
og sterke Knokar meir enn Stas og
Fjas; for Livet var so vist, at det altid
utviklad det, som det hadde Bruk for.
Men vart me so gamle, at denne verste
Striden var yver, og det road seg lik-
som mot Kvelden, so vart me fagre
att paa ein ny Maate, dersom me hel-
lest hadde livt som Folk og ikkje som
Griser elder Naut. —
Rundt um i Salen surrad og durad
det som fyrr; ender og Gong steig eit
Rop elder ein Songstubb upp og døydde
i Tobaksrøyken. Ein ny Talar var
komen upp, men var i Fyrstningi so
veikmælt, at Fleirtalet brydde seg ikkje
um han. Men no vaks Karen, og Mæ-
let hans med, og Daniel snudde seg
for aa sjaa han. Gud hjelpe oss —!
det var Jens Rud. Ein fraa vaar Skule!
At han kunde vaaga seg upp! Daniel
vart rædd. Men daa det viste seg,
at Jens klarad seg gcdt, vart Daniel
kaut og reknad liksom litt av hans
Æra til seg som Klassekammerat. Jens
Rud talad um Studenten som ”Folkets
Søn” og som den sanne og sjølvskrivne
Beraren av ”Folkets Sak”, og der var
Meining 1 det han sagde. Han talad
greidt, men ikkje langt; Skaali vende
han serlegt til dei Studentarne, som
var ”gjengne fram or det aalmenne
Folket;” dei hadde fyrst og fremst den
Uppgaava aa vera Folke-Upplysarar
og Folkeførarar i Striden mot gamall
Lygn og gamall Uskikk; — ”Skaal
for Bondestudentarne!”
Heile Salen klappad til dette, og
det totte Daniel var baade fagert og
forunderlegt. Sjølv vart han aalvor-
leg. Han minntest sine gamle Drau-
mar, og det var som han i Aanden
saag ein annan Mann stiga fram ved
Sida av Jens Rud og stira paa han
manande og aalvorlegt —: Kapellan
Hirsch.
— Ja! han vilde vera Berar av
Folkets Sak. Han vilde vera ideal
Student; han vilde arbeida for Aand
og Tankar og Poesi, og Matstrævet
vilde han alle Dagar hata. Aa, at
han ikkje var rik! — No vilde han
ikkje vera her inni all denne Summe-
len lenger; han vilde ut i Hagen og
suga frisk Luft og drøyma store Drau-
mar.
Men daa han kom ut, fann han
der Hans Haugum og fleire andre,
derimillom Ortvedt, Sven Dufva og ein
ukjend, sitjande ved eit litet Bord under
eit Tre. Han gjekk burttil. ”Aah! er
det du?” sagde Haugum; ”hev du voret
inne heile Tidi? Ver so god! her er
Plass. Og eit Glas Øl med, um du
TETTE TNT TEGE
pp
vil.” Daniel takkad og sette seg; sannt
aa segja skulde eit Glas Øl gjera godt
no. Haugum sende Sven Dufva av-
stad etter eit reint Glas; so præsente-
rad han ”Studiosus Braut” for den
ukjende, Hr. Kandidat Meier; og so
tok han upp Traaden i Samtalen att.
— ”Nei”, sagde han til Kandidat Meier,
”det er nok ikkje det, som er Mei-
ningi. Endre Storr er ein Mann med
baade god Vilje og gode Tankar; men
han trur, at her er for litet ”økono-
misk Grunnlag” for eit sunnt Aands-
liv her i Landet, og so vil han, at
Folk skal leggja seg etter det fyrst
og fremst.” ”Ja, men det kallar eg
Materialisme,” sagde Kandidat Meier,
— ”denne Trui paa, at Maten er det
fyrste i Livet, og Aanden det andre.”
Han talad reint og rolegt; Ordi kom,
eit i Senn, med ei Vegt som dei var
av Graastein. Haugum vart litt tryllt
av dette; men arbeidde seg upp att —:
”Ja —; der er altid nokot i det,
men —; — men det er væl ikkje sagt,
at um ein held det materielle tor
Grunnlaget, — at ein difor held
det for det fyrste?” — Kandidat Meier
leet ein høg Smil lysa upp i sitt aal-
vorlege Andlit, som, inn-ringat av det
svære, myrke Haaret, syntest ei Åpo-
stel-Åasyn; og han sagde: ”Lat oss
fyrst søkja Aanden og dens Liv, so
skal alt annat leggjast til for oss!”
No forstod Daniel, at Kandidat Meier
var ein stor Mann, og daa han i det
same saag Sven Dufva koma ruslande
med baade Glas og Flaska, vart han
so modig, at han dunkad 1 Bordet og
sagde: ”Det var eit sannt Ord!”
Haugum stirde forundrad paa Lære-
guten sin, som paa denne Maaten
gjorde Upprør, men prøvde endaa ein
Gong aa forsvara Endre Storr. Han
fekk det ikkje rett til; Daniel høyrde
med løynleg Gleda, at Haugum meir
og meir laag under for Meiers sterke
Tru og vegtige Tale. Men Haugum
heldt paa sitt likevæl; ”han kunde
ikkje faa det so til, at Storr skulde
vera Materialist.”
Ølet smakad svalande godt, totte
Daniel, og han kjende seg so frisk og
sterk. Han vilde just til aa fortelja
um Dølen og hans Tale; men so tok
Kandidat Meier til aa tala um ”Aands-
mannen Hirsch.” ”Ja kor gjeng det
med den Greida?” spurde Haugum liv-
legt. ”Aa; det gjeng med Hirsch, som
det gjeng med andre Aandsmenn i
dette Landet; han vert forfylgd av
Aandløysa ovanfraa og av Faakunna
nedanfraa; og daa han ikkje gjev seg,
so er det berre eit Spursmaal um Tid,
naar han vert nøydd til aa taka Av-
skil.”
”Ka...Ka... Kapellan Hirsch?”
spurde Daniel med uppspilde Augo.
”Han er Kapellan, ja,” svarad Meier
rolegt. — ”Ja men ... kva hev han
gjort?” — ”Aa”, kastad Haugum inn,
”han er komen i Strid med Pietistarne
der uppe um den rette Formi for
Daapsordet.” So tok Haugum uppatt
Samtalen med Meier. Daniel var baade
forundrad og forstøkkt; men etterkvart
som han høyrde paa Samtalen, kokad
Punsen og Sinnet upp i han, og han
slog i Bordet, so det song: ”Den Jotun-
yngelen!” — Meier smilte apostolisk og
sagde: ”Sannt nok; det er Lokes Ætt.”
Strakst etter stod han upp og gjekk
inn i Salen. Han vilde høyra, kva
Ungdomen snakkad um, naar han var
full, sagde han. —
Daniel spurde meir etter um Ka-
pellan Hirsch, men fekk ikkje vita
annat enn han alt visste. Derimot
fekk han høyra, at Hr. Meier, Son av
gamle Provsten Meier, vilde verta Folke-
høgskulelærar. ”Altso ein bra Mann!”
ropad Daniel med ein Dunk i Bordet.
”Var det ikkje det, eg saag? Eg skal
mest altid sjaa utanpaa ein Mann, kva
han duger til . . .” — ”Men den Endre
Storr, Haugum, kven er det?” spurde.
Bragestad med eit stort, hastande Maal,
liksom han var bljug for aa blanda.
seg inn i Samtalen. ”Det er Husver-
ten min,” sagde Haugum. ”Ein rik
Dævel av ein Grosserar!” slengde Or-
tvedt no inn, liksom vaknande; ”den.
Haugum held seg altid til dei store,
han, Filuren!" ”Eg hev komet til aa
bu hjaa han,” heldt Haugum fram,
”fordi eg kjende Kona hans...” ”Sss!
no vert det leidt her!” kviskrad Ort-
vedt; ”hi-hi-hi!" lo Daniel; Sven Dufva.
klunkad i djupe Tonar ein godsleg
Laatt; ”— det vil segja, eg kjende
Mor til Kona hans” lagde Haugum
til. ”Ja F-— tru han!” sagde Ortvedt;
Daniel, som ikkje enno torde segja
”Fanden”, sagde ”Skam tru han”, og
totte dette var mykje til Gaman.
Dei sat og skjemtad ei Stund um
ingen Ting, hengde seg i Ord og rengde
dei burt for kvarandre, skifte godslege
Fantord og ertad kvarandre, og var
vittige og lo. Men med ein Gong tok
Daniel uppatt Emnet um Endre Storr.
Hr. Meier hadde havt Rett i det han
sagde um den Mannen; Haugum kunde:
segja kva han vilde. Daniel hadde:
leset nokre lange Stykkje, som Storr
hadde skrivet i ”Den gode Borger”, og
dei handlad um Hævd og Guano, og
var det aandlausaste, han hadde
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
