Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Grágrýtishraun.
271
sjásfc oft pipur og rákir af smáblöðrum, sem liggja
innan-úr hrauninu upp að yfirborði, svo grjótið á pörtum likist
ormsmognu tré. Sjórinn hefir viða einkennileg áhrif
á grágrýtið, svo það er i fjörumáli (t. d. kringum
Reykja-vik) skringilega sunduretið og holótt. Petta sést eigi aðeins
við núverandi sævarmál, heldur lika á gömlum fjöruborðum
100—150 fet yfir sjó, t. d. i Ölfusi, Öskjuhlíð, Asbyrgi og
víðar. Við rennandi vatn er sumstaðar dökk skán á
dóler-itinu og oft hafa jöklar isaldarinnar fægt það mjög
fagur-lega.
Viða er i fornum grágrýtishraunum fagurt stuðlaberg
og sóst það oft við árgljúfur og í hamrabrúnum fjalla.
Súlurnar eru stundum stórar, jafnvel 10—15 álnir á hæð
eða meira, oft kljúfast þær i hellur eða kubba með
ihvolf-um takmarkaflötum; sumstaðar eru grágrýtishraunin öll
þakin lausum hellum, svo er t. d. á Skaga nyrðra, við
Odáðahraun, á Eyfirðingavegi sumstaðar, á Melrakkasléttu
og viðar. Milli dólerithraunanna eru sumstaðar rauð
gjall-lög, oftast eru þau þunn, en þau þykkna og aukast
eðli-lega eftir því sem nær dregur uppvörpunum. Rauðinúpur
á Melrakkasléttu hefir, sem fyr var getið, tekið nafn sitt af
hinu mikla rauða gjalli, sem þar er á milli laga; slik
gjall-lög eru allþykk sumstaðar á Lauganesi og viða annarstaðar
i grágrýtishéruðum. Pað kemur lika oft fyrir, að þunn
palagónitlög, móbergs- og þussabergslög eru á milli
grá-grýtishrauna, t. d. i Vogastapa, Hólmsbergi o. s. frv. Pykt
hinna einstöku grágrýtishrauna er mismunandi, oftast svipuð
þykt hinna nýrri hrauna, vanalega 15 — 30 fet, sjaldan ineira
en 40—50 fet. Viða hefir hvert hraunið runnið yfir annað,
svo öll grágrýtismyndunin getur orðið afarþykk, sumstaðar
500—1000 fet; hinir einstöku hraunstraumar fleigast þá í
grágrýtishömrunum innbyrðis alveg eins og hamralögin i
hinum fornu blágrýtisfjöllum.
I grágrýtishraunum eru viða háir ásahryggir og
kúpu-vaxnar öldur, samsettar af mörgum lögum, oft með gjalli á
milli. Asar þessir eru stundum 2—300 fet á hæð og
stund-um meira; jöklar á ísöldu hafa sópað öllu lausagrjóti niður
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
