Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
2 W. E. Lidforss,
Die ältern grammatiker nun, in fo fern fie äberhaupt der fyntax
einige aufmerkfamkeit widmeten, waren ganz in der latinität befangen
und daher nur bemiht, ihre muttersprache in a priori konstruirte re-
geln hinein zu zwängen und fie genau iber den leiften jener klaffischen
sprache zu spannen. So fagt ÖELINGER in der formenlehre !): ”Ver-
borum diuifiones, modi, numeri et perfon&e, eadem omnind funt Ger-
manis, que apud Latinos”; und zwar will er dies fo verstanden haben,
dass dadurch dem deutschen auch ein optativ zugesprochen werde, d. h.
der konjunktiv gilt ihm nur fär die abfoluten tempora. Uber den kon-
junktiv erfahren wir nachher: ”Coniunctiuus fimilis eft uel indicatiuo
vel optatiuo, addita tantum coniunctione: vt (fo, wie, als, wann)”;
und fomit kommen die wirklichen konjunktiv-formen in fein konjugazions-
fyftem gar nicht mit hinein. Um aber diefem äbelstande nachzuhelfen ,
fögt er noch unter der rubrik Obferuationes verborum folgendes hinzu:
”IU. Eft etiam modus dubitatiuus, hoc eft, incertum aliquid indicans
apud Germanos, qui perfonas temporis prelentis et preteriti perfecti
coniunctiui formant (!) ab infinitiuo, mutato n in fecunda in ft in prima
et tertia abiecto tantum e: Pluralis fimilis eft infinitiuo, et plerumque
preponat verbum aliquod indicandi vel putandi, etc. omiffa coniunce-
tione, das, wann, dieweil, etc. Exempli gratia: Er fagt du wolleft
komen, er wolle kommen, ich halt er effe, fie fagen er lauffe, non
er wille, er ifst, er laufft, etc. Sic Ich glaub er hab [chon gefchrieben,
non er hatt, etc.” In der Syntaxi feu conftructione lingue Germanice
hat er dann iäber den gebrauch der modi nur folgende regel: ”Infinitiua
(!), non more Latinorum accufatiuum babent, qui exponitur per no-
minatiuum , adiecta particula quod vel, vt et mutato infinitiuo fere in
fubiunctiuum, fed eius loco vtimur modo noftro dubitatiuo, de quo fupra
vt, Dicit fe [cripfifte, er fagt er hab gefchrieben, id eft, quod fceripfit,
das er gefchrieben hat.” — Oelingers fonderbarer doppelgänger, LAU-
RENTIUS ÅLBERTUS Wweicht in feiner Teut/ch Grammatik oder Sprach-
Kunst?) von jenem weiter nicht ab, als dass er von dem eingeschmuggel-
ten modus dubitativus noch nichts weis. — Auch CLaAIUS?), den doch
!) Vnderricht der Hoch Teutfchen Spraach: Grammatica Sev Inftitvtio Verse
Germanice lingue, etc. Alberto Oelingero Argent. Notario publico Auctore.
Argentorati, excudebat Nicolaus Vvyriot M. D. LXXII
2) Auguste Vindelicorum excudebat Michael Manger M. D. LXXIIL —
Nähere erörterungen äber Albertus und fein verhältnis zu Oelinger findet
man in Raumers geschichte der pädagogik.
3) Der titel der mir zur einficht gekommenen ausgabe feines werkes lautet:
Grammatica Germanice Lingve ex optimis qvibvsqve avtoribus collecta opera
et ftudio M. Johannis Claij, Hertzberg. HEditio qvarta, 1604. Islebii, Sum-
tibus Henningi Groflii Bibliop., Lips. — Die erfte auflage foll von 1578 fein.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>