Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
12te Januar 1878·
Fedraheimen
lagt ved Samstoyt med framande Maal, at det
liksom taper sitt Eigenlag, sitt Sjølvstempel, sitt
»Joiom,« og vert til det me kallar ,,Proletariat-
maal« (Fantemaal), so taper det og all Kraft til
aa standa imot, so snart som det kjem eit nytt
og heilvakset Maal dragande imot det. Det er
liksom dei Folk, som talar slikt eit utvatnat Blan-
dingsmaah sjolv vert leide det, og sjolv kjenner,
at det ikkje hev nokon rett ,,Malm« og Fagerdom
i seg. Men no er det norske Maalet i Finmarki
so øydelagt, at det er snart vandt aa segja, anten
det ser norskt elder ikkje. Det er eit Blandings-
maal mest paa Lag som vaare fleste By-
maal. No kjem Kocensken dragande. Konensken er
sulla ikkje nokot »Kulturmaal.« Men ein Ting
hev Korensken framum denne finmarkske »Norsken«:
Kvoensken er eit Maal, eit heilgrodd og heil-
rennt Maal, som hev sitt eiget fulle og rette Lag,
og som difyre hugheilt vert brukt av dei, som talar
det. Og daamaa det vinna, endaa det ikkje
er »Kul«tnrm a-al.«
—- Av detta kann me draga ut ein liten
Maal-Landin fyr oss sjolve. For som det no
gjeng upp i Finmarti med Kvænsken og Dansk-
norsken, soleids lyt det og ganga hellest i Landet
med Norsken og Dansknorsken. Dei Bygder,
som held best paa Maalet sitt, dei vil vinna paa
deiVygderne, som slepper Maalet ned, og tilslut vil
dei vinna paa Byarne au; etter kvart som Dansken
der vert meir og meir oydelagd og uppblandad»
Det er altid det Heilvaksne, som vinn tilslut.
ijrkja og ijrkjcstridcn.
(Tilsendt.)
ijrkjesakji er no ein Ting, som hev vori og
er mykji Strid om. Ein kann snart ikkje sjaa eit
No. av noko Blad no fe Tidi, utan de paa ein
hell anen Maate hev ijrkjestriden sramme. Almu-
venneti held no paa med sitt, som me alle vita,
om, at Skriftemaal og Avloysning er Synd (ubi-
belsk), og mangt ana. So vidt hev eg kje set
nokon anen hev gjengji, og haii fær daa au hoyre
mykji vandt, te all viss av Prestar. Dei, som er
gjengne ut or ijrkja, hev no nyleg fengji seg sitt
eigji Blad, »Vidnet,« styrt av Munch, og dei stend
no, som venteleg er, fast paa sitt-
Merkjelegare er de aa høyre some Uttalur av
Prestar, som stend i Statskjyrkja og eri
dens Teneste, at dei au kan rive so ubillegt ned
paa ijrkjevcesene, at Du sko no alli hoyre har-
are Ord, og so samstondes endaa paastanda, at·
d«er gale gjort aa melde seg ut. J »Vidnet« No-
11 kanii Ein sjaa, hosi ’Ka11d. Greve hev tala paa
Stistmote i Bergen. Han hev syste skjildra Kyrkja
av so myrk og umaugeleg, at de synest kje vera
ana atte hell aa uttala Vraka-Domen. Men naar
Mannen sia i sittFyredrag vaser seg fo heilt burti
Naatti, at han paa Sluten endaa kjem te den
Slutning, at de likevcel er gali aa ganga ut av
denne ijrkja,——joso gjev han eit godtDome paa,
hosi den plent maa koma te segja seg sjave imot,
som paa Set og Vis vil halde paa Statskjyrkja
trass i, at ho, etter hans eigne Ord, er fo prak-
ande som nokonting kann vera. Han stende daa
au teslut te, at han inkje magtar Tankjen. De
trur me nok! De magtar ingjen ein Tankje, som
gjenge so nere Cins eigji Liv, naar han sko gange
paa Revafot imot’en. Mannen hev eit klaart Syn
paa Sakji, og med ein god Vilje ha’e han sakte
magta Tankjen; men so ha’ ’n regtigt nok au komi
te ein anen Slutning. D’er mange Ting, som
avgjer ein Manns, og te all viss ein Prestemanns,
Synsmaatar," og der sko eit Mot og ein Truskap,
som inkje er alle gjeven, te aa segja Sanningji
beint sram feutta Krokar.
Ein Ting synest meg greid i denne ijrkestri-
den, og de er, at her maa ei Vending fehaandi
i ijrkja. Prestar og Bispar prøva aa finne ut
Rettebotar» Lægsolk protestera og ganga ut, Avi-
sur er sulle av Strid, og alt er i Røre. Dersom
me kjende lvaar Krasts Retning og Styrkje av
dei som trekkjer paa ijrkjeskjipe, so konna me finne
Diagonaleno: vita, hori de ber’ av. Men so kloke
er vel ingjen, og vigtugare er de vel au aa vita,
hot se ei Leid Ein sjave sko trekkje i. GitAugna-
kast paa ijrkjehistoria gjev god Rettleiding i denne
Sak.·- Daa Apostlane livde, og strakst etter deires
Tid, stod ijrkja i fnll Kraft, bui med store Aands- ,
gaavur og gode Tenarar· Daa ho so tok te koma
seg i de Ytre, daa ho fekk Fred og Goddagar i
Verdi, daa tok ho an te orcettast fraa de, ho hae
vari. Prestekalli blei sakte fe Livemaatens Skuld,
ogso —— va de ute. Me vita, hosi gale de blei,
naar Adelen ha’ fengji rivi te seg dei heigste Po-
star i ijrkja, og livde der fljot og lystugt, klædde
seg av Ulli, men sadde inkje Sauene. Luther
stogga dette Ustelle se ei Tid; men de drog seg inn
atte, og sjaa me paa vaar Tid, so sinna me de i
full Gang. Me er ialfall komne so langt, at Pre-
stestandi er ei sokt Stand fe Livemaatens Skuld.
Prestaiie sit’e paa sine Gardar og lioer eit Liv,
som te allviss me Bondar maa kalle drust, og Ein
hoyrer alli, at der fy’gjer nokonslags Svivyrding
med Yrkje deires av de, som Bibelen kallar Verdi.
Verdi er kvoroi burt; ho sinst iallsall inkje som
Motsetning te de norske ijrkjesamfund. So gale
er de no inkje, anna Mengdi av Landsens Prestar
enno er bra Folk, og mange vistnok rette Hyrdar;
men me sjaa daa likevæl, hori dette pekar etti, avdi
me kjenner Historia atte sraa den katolske Tidi.
Verdi er seg sjave lik’e jamt, og dei sama Fakto-
rar gjeve sama Facit.
Henge no detti ihop med den Greida, at
Staten stydjar ijrkja, so vita me, at de beste me
konna gjera va aa gange ut og stelle te eit ijr-
kjesamlag paa eigjo Haand (gjera Frikjyrkje). Men
kven kann no vita at inkje, naar Frikjyrkja kom
iMagt, de sama Ustelle kom atte? — Jau, Ein
lyt Deel tru, at de blei Skjil paa de likevæl, avdi
Frikjyrkja nettupp inkje tenkjer aa samle alle
te seg a: inkje fleire hell dei, som sjave vil vera
med, at her altso blei tvo serskilde «Flokkar, at dei
Kristneinkje berre konna sere seg ut ifraa dei, som
inkje vilde-vera med, men at dei au konna sere
ut ifraa seg dei, som dei inkje vilde hava med
o: slike, som gav Forargelse. Detti er ijr-
kjetukti, som i Statskjyrkja er nokosonaer umulig-
eleg, avdi Staten inkje vil vita noko av di. En-
delykti med, at Staten stydjar ijrkja, og hev’a
med de sama unde sitt Vald, er nettupp de, at
ijrkja, som de hev blivi sagt, sko gjera Staten
kristeleg, setje ein kristeleg Svip paa Staten og
telike hjelpe te aa halde dei grovaste Syndir nede.
Større Krav hev ikkje Staten te sine Vorgarar.
De kvittar den plent eit, anten Folk kjeme i Him-
elen hell inkje. Men de er nettupp inkje
ijrkja’s Mid. Den Vil arbeide te aa faa frelse
so mange, som vil lata seg frelse, og dei, som inkje
vil de, vil ijrkja langt ifraa setja nokon kristeleg
Svip paa, men ho vil snarare gjsera sitt te, at dei
kann koma fram i Dagjen med sin sanne Natiir,
etter de gamle Ord, at likefram Fiendar er likare
enn falske Venir. Kristus segje sjav, at han er
inkje komen te Verdi med Fred, men med Sverd,
og han vil nettupp dermed uttala den Skjilnad og
Sering, som hass Ord sko virke i Verdi, men som
Statskjyrkja hev vore so dugeleg og vellaga te
dytte ned.
Er de inkji helste detti, som talar fe Frikjyrkja,
so trur eg inkji d’er noko ana. Tvangsdaup,
Tvangskonfirmation o. s. fr. er nokonlondeso galne
Ting, som dei kann vera; men d’er altsamen berre
Lutir av denne eine store Skaden, som altfor vist
ingjo Botevon er fe, men er laga som Mell og
Notu o: han let seg inkje stanse, fyrr han hev
gjort Ende paa de han heldst med.
Her sko nok vera eit ijrkjespursmaal sramme
no ifraa ijrkjestyre te Landsfolkje um Skriftemaal
og Avloysning. D’er Tankjen aa gjera de val-
fritt, er de lyand’ te, so at kvar og ein kann faa
ganga te Alters, ifall han vil, seutta Avløysning.
Jaja, Ein sko inkje lasta halvgjort Arbeid, segja
dei. Detti blei daa halvgjort Arbeid: men tru
de inkji nettupp derfe va lastande? De er no
mi Meining, at de kann alli nytte med slike smaa
Rettebxitar. Solengje den sama Statskjyrkelege
Aand drive Verkji, so bli «de inkji aleids hell som
nye Botar paa gamle Klæde: Holi bli verre·
Tenk no berre, fe endelaust Rom der blei fe Tviil
og Sjav-Ankur av saare Samvit, dersom detti
blei ei Log, som blei brukt av some, men inkji av
alle. Lat so valfritt, borgarlegt Egteskap au komn,
Konfirmationstvangji falle burt og meir av sama
Slagje,-so sko Du sjaa her bli eit Ustyr, som bli
utolande. Men de kann radt hende, at de kjeme
te ljote gange so. De kann radt hende-, at Stats-
kjyrkja lete seg ikkje sturte, fyrr ho fær gjera seg
sjav umaugeleg.
Kkistilmia, den 11te Januar 1878.
Det er merkjelegt med den Bjornstjerne Bjornson.
Han kann snaudt segja eit Ord, utan det vekkjer
Staak. Kvar Tanken, han kastar ut, vert aa kalla
Grunntonen i vaartheile offentlege og skriftlege Liv
fyr lange Tider, til han kastar ut ein ny Tanke.
Um han var ein stor Statsmann, som heldt Land
og Rike millom sine Fingrar, kunde Ordi hans
ikkje gjera meir Uppstyr· Dei vert umskrivne,
motskrivne, forklara, burtforklara, misforklara, sund-
forklara i alle Blad, uppatt og uppatt, Dag etter
Dag, Maannd etter Maanad, liksomdet var Orakel-
kvad elder Himmelbrev, og dei Bladi, som læst
vera dei mest kloke, ogsomhevminstAgtfyr Bjorw
son, er dei, som driv hardaste paa. Det er av slikt
du kjenner den store Maniien. Der er som ei
Gudsmagt i honom: berre med eit Ord kann han
liksom leida eit heilt Folk, og det baade dei som
er med og dei som er mot honom· Du ser
paa slik ein Mann med Age og Undring, um du
so finn aldri fo mange Lyte hjaa honom hellest·
Den Talen, Bjornson sidst heldt i Studenter-
samsundet, hev vekkt mykje meir »Kvalm,« enn
uni det var den mest merkjelege »Throntale« ved
Opningi av eit Thi-ig. Det er snart ein heil
Literatur uin den eine Tingen. Me hev alle und-
rast paa Talen, tenkt paa Talen, . misteket Talen,
"prøvt aa forklara Talen; — og no teiknar sume
Blad honom upp i Aarboki si som ei av dei
fremste og største cEilburdarne i heile Aaret. Og
samstundes innbiller deiflestalle seg, atden Mannen,
som heldt denne Talen, er ein Halvtulling, som
ikkje hev Vit paa mest nokon Ting, so at kvar
Styviiig av ein Kvardagskloking, kvar Partements-
lars, kvar Avisneger, hev langt betre Greida
paa baade Livet og Folket og Staten enn han,
— den Vildringen uppi Gansdal·
— Men det var Bjornsons Tale i Studen-
tersamfundet· No ser me, at »Fædrelandet« rører
uppatt i den Greida endaa ein Gong, og det til-
med iAarboki si, som me ovanfyr stiktad paa.
»Fcedrelandet« er »overrasket« yver, at Bjornsom
som eingong hev set Bonden paa eiii Maate,
no kann sjaa Bonden paa ein annan Maate-
At ein Mann kann læral — det skynar ikkje
»Fcedrelandet.« Og at ein Mann kann vera so
cerleg, at han talar ut um det han hev lært!
—det er og nokot, som Fædrelandet ikkje vael kann
faa inn i sitt Hovud·
At Bjornson sidan hev greidt Meiningi si ut
nokot betre, og sagt, at han ikkje hev gjevet
Bonden upp, det hugsarikkje »Fcedrelandet·« Det
er so ,,overrasket« av aa sjaa ein Mann vera fullt
ærleg, at det ikkje ansar meir. Men endaa meir
»overrasket« er det yver dei »Liberale." Daa
Bjornson kom med sine nye Tankar, hadde ,,Fce-
drelandet« vonat so visst, at dei frilyndte Blad,
som fyrr hadde haldet Lag med Bjornson, no vilde
slaa upp med honom, so Mannen kunde verta radt
aaleine, til eit lett Rov fyr alle dei svoltne ,,kon-
servative" Vargar, som jamt er ute og nasar, um
dei ikkje skulde kunna faa Tak paa den Skarven—
Men —- dei liberale Bladi slog ikkje upp med
Bjornsonl »Fleire av desse Bladi uttalad seg
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
