Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
23de Februar 1878«·
Fedraheiinen.
31
Ogso i andre Tidarkrav’ strævar me aa fylgja
med. Her er ikkje so faae, som les Avistir og
Tidskrifterz sleire, Exemplar ··av Fedraheinien hev
og naatt her app, og er ovgodt likte. -.Ei gomol
Aalmugeboksamling, som ei Stund laag nbrukt,
er no paa Foteme atter komi. ’ Derimot er Bon-
devensamlaget, som vart skipat syr 9—10’ Aar
sidan, dessverre dovnat av. Dei fleste saag det
Range ved Politikken vaar berre i sor store Pen-
ge-Utlegg ·og« for høge. Loningarx daa dei so ikkje
fekk det rettati ei Snoggvendi11g, vartfdei troytte.
Dei ’haattad ikkje, at- det Mein, som avlar alle
dei andre, ligg djupare, ja ·er eitBergtroll so seig-
livat, at kanskje Mannsaldrar vil ganga, fyrr me
vinn heilt yver det.» Men detta maa ikkje skræma
oss; me lyt vera traae, og daa skal det Steg fyr
Steg ljota roma, og te meir det kjem»i »Onda-
l)aken,« te mindre Motstand kanii det gjera. Det
er Upplysnaden, som maa stiga; — Vergtrolli hev
aldri likt Soli·
J 1872 skipad Jens Rolvson, denne folke- og
fedralandskjcerlege Mannen, ein Folkehogskrcle i
Dale. Skulen laut sluta —3 Aar ·etter, sor Sok-
naden vart for liten· Men Rolvson hev likevcel ikkje
arbeidt faafengt heriBygdi. Jdei faae, som sokte
Skolen hans- hev han lagt ein Gneiste ned av
den Elden, som brann i hans eigi Vringa, og her
er enno Liv etter av det. Læresveinar11e hans
sekk —- .nied Hjelp av honom — stellt til eit litet
Samlag · her i Holmedal, som vart kallat »Norske-
laget»«—« og hev til Fyremaal aa arbeida framNorsk-
domen i Vygdi· sAarspengarne var syrr 8 Skil-
ling Aaret; men daa ein heil Flokk av eldre Folk
kom med, vart det uppsett til 1 Kruna. Fyrdesse
Pengarne kauper me inn Landsmaalsbzsjker, som
vert utlaante til Lagsmennerne, og held 1)mseVlad.
Eit Par Gongjer syr Maanaden hev sLaget Mate,
der me hev Ordkast og Song, les upp av Maal-
boker og fortelSogur. Fyr atLagsmennerne kann
faa temja seg upp i aa skriva Landsiiiaal, hev me
eit handskrivet Blad, som heiter»Sunnfjordguten.«
Paa denne Maaten hev Laget ikkje gjort litet til,
at Landsmaalet hev vortet kjendt i Vygdi, og
"kjcert’ ogso, hjaa mange-1)—David O. Bakke, ein
as Rolvsons Skulegutar, hev haldet privat Sun-
dagsskule fyr konfirmerte Gutar; Landsmaalet er
lagt til Grunns fyr Undervisningi, og Skulen er
godt søkt. J. E.
Fraa Hordala11d. (Brev). Det ljosnar no
syr Maalet tykkjer eg. Paalag allesaman, som
gjekk ut fraa Stordoyseminaren fyrre Aaret, var
glade ,,i Maalet hennar Mor«. Dei let vera aa
knota, og talad som gode norske ·Gutar baade til
Borni og elles seg sjølve millom. Og dei faae
1) Kjære· Unggutar i alle norske Bygder: gakk stad og
gjer lika elnsl Bladstyrct.
og etterpaa ei Retning, som me berre sendde att-
ende med dei Ordi: non,»sixm)o luglesi (me er inkje
Engelskmenner). Daa Maanen vissad, at han inkje
kunde gjera det meir udyrt, sette me upp vaar Ref-
ning sjolve etter Romarpriser, og daa Mannensaag,
det vardt Aalvora, takkad han so myket fyre Be-
talingi. Ute paa Gata stod LEslet og grhtte (me
hadde eitlitetÆsel med fraa Frascati), og attmed
stod Foraren Antonio og talad til det, uppglodd av
Vinet, me hadde skjenkt honom. Denne Antonio
var nokot med det snodigaste eg heve set. Haii
hadde voret Vegvisar syre Framande i 30 Aar,
sagde han, og talad alle Maal lika godt, fortalde
han. Han hadde den Meining, at Verdi stod og
fall med Antonio. Munnen stod inkje paa honom,
og daa Viaet atpaa hadde smurt Tunga, rann all
den Tysken, Fransken og Engelsken,— han hadde san-
kat iHop, or honom som Vaarbekkjer· »A— Anto—
njo, Signor — il prjmo guida del mondo —- be-
autiful Antoniol sehr schøn, — yes —ve1sygood
—- jndeed, —perd0n —— Antonio oonosee i1 mondo
— bon gargon Antonjo 2)« — — Kvar Gongen
han daa nemnde sitt eiget heilage Namn, lettad
han paa Hatten. ,,A1lons —— marche! —·« desse
1) Aa — Antonio, min Herre, er den fyrste ForariVerdi
— den tekkelege Antonio — fælt sin — ja myket
bra — sannlega — um Forlatelfe —- Antonio kjen-
ner Verdi — god Gut,Antonio.
Motstrcevarar der.var talad ogso Laiidsmaal til
Borniz syr dei laut .sjaa, at dei vart bedst skyn-
"ade, naar dei talad som Moderi.
« Etter som Gjetordet gjeng, skal dei og i Aar
vera myket glade i Maalet der, 15 Fedraheimar
skal koma dit segja dei; og sleire av Gutom der
hava ordat um, at dei likar Bladet. Kandidat
R-oss, han, som hev voret so hæv til aa faraikring
og grava etter detta Arvesylvet vaart, lyddesi nog
og innum til deim; dei lærde av det. — Men
»no—·maa Jngeii tru, at det er Stjorni, som hev
voret so raust at hjelpa Heimemaalet fram. Aa
nei. Det var endaa ei Tid at Stjorni sreistad
aa drepa Maalet med eit Magtbod· Men likevel
so vann det setja seg fast, og eg trur inkje, det vil
sleppa Taket. Det er Uraad.1naavita, aa forbjoda
Sumaren aa koma, naar Soli skin upp til Sumar·
Ein kann stengja seg inne fyr ei Tid; men Soli
finn nog ei litiRiva aa smetta inn gjenom· So
stend ein midt i Sumaren fyrr Ein veit Ord —av.
Slik gjekk det no med Maalet paa Stordoyi. Dei
stengde Dyrerrie so godtdei kunde; Maalinø·te maatte
inkje eingong haldast i Seminarhusi; men Maal-
tanken stal seg inn hjaa Gutarne likevel, og Mot-
strcevet gjorde berre at Elsken lil Maalet kunde
verda sterk.
— Heimen hev lenge ropt paa norsk Maal i
Skolen, —- ja, alt fraa det syrste han byrjade aa
hava Moro av Skulemeisteren, som var so klok, at
han ikkje kunde tala Morsmaalet sitt. Dei segja
at Heimen er nogd som det er; men det hev han
aldri meint. V-
Frull Suldal. (Vrev). Suldal, ei fager
Fjeldbygd i Rysylke i Stavanger Ami, er eit Dal-
fore, som skjer seg inn beint i Anst. Det er paa
Lag 5 Miler langt og grensar med den eine Enden
ned til Sand og med den andre til »Austmann-
sjedle." Øvst i Dalen ligg eit 2Mil langt Vatn;
or det kjern ,,Suldalslaagi« dei kallar, som bug-
tar seg strid ned »gjenom Dalen og hoppar utyver
eitpar staute Fossar ned i Sjyien Paa baade Sidur
av Laagiog Vatnet, under skogklcedde Lidar og hoge
Nutar, bur Suldalsfolket paa sine spreidde Gardar.
Um »Landnaamet« av Suldal sortel Segni
soleids. Bjarne Bjarnson heitte ein Mana, som
var «dømd utlceg fyr Draap. Han romde med heile
Huslyden sin upp til Vestenden av Suldal og slog
seg til der. Her var den Gongen tore Skogar,
sulle av Bjorriar, Var-gar og annan Styggedom.—
Men Vjarne var ein ferm Skyttar og fekk snart
Skikk paa detta. Avljomet hans slutte sidan lett-
ger upp i Dalen, og fraa honom er daa Suldals-
folket komet· Um so er, so maa Ein segja, at dei
likjest godt paa Asttefaer sin. Ferme Skyttarar er
dei, og i det Heile eit strcevsamt og nogsamt og
hardsrirt Folk.
sidste Ordi, som han stødt endad Talen sin med,
var etlat til Æslet, som han stødt snakkad med paa
Fransk, og dermed dreiv haii til det stakkars Beistet,
so«detskvattframetter. Me log,some mest stod tvi-
krokutte, og han tok daa detta som ei Uppmoding
og pratad og pratad. Daa han skildest fraa oss
denne ,,p0ve1-etto Anto11io «3) sotn han ogsv kallad
seg, vilde han, som alle hine, snyta oss. Men me
minte honom berre um, at Antonio, som kjende
Verdi so vel, maatte vita, at ein laut halda ei
Semja (Kontrakt), og daa han saag, me gjorde
Niirr ao honom, og han ingeri Veg tom med oss,
takkad han oss so myket, sprang upp aa Æslet
sitt, dreiv til det, og fyre sidste Gongen let dei
sagre Ordi: ,,beautiful Antonio — sehr schøn,
sehr gul, tutto il mondo couosoe Anisonjoa ————
og me hoyrde endaa eit »Antonio« liksom doya
burt millom Treom
Deri hogaste Kollen i Albanerbergom er ,,m0nte
een-oa (det hole Fjellet), eit gammalt utbrent eld-
sprutande Berg, som mest alt her. Øvst paa Køl-
len ligg det eit Kloster med eit makalaust Utsyn·
Ein kann vera viss um, at der som eitKlosterligg,
er det altid fagert. Dei visste, kvar dei bygde,
deiKararne. Me raakad paa ein smorblid og liv-
ande Munk, som leidde oss inn i Klostret og sette
3) Stakkcren Antonio.
»Fyrrsp«var her sælt zusort og; vondt aa koma
stam. Men no shev me·fenget ein. gkild Postveg,
som gjeng fraa GardengsKolbenstvseit. ·—’-·.-. paa Lag
midt i Dalen -. og rath til S.jøen. Slike Veger
er ein,·,.stdr Bate syr ei thd,.sendaa um deii
ymse Maatar kann gjeraskSitts til aa skjemma ut
det gamle. Folkelivet. 1Me«·s»er’litegrand av. detta
her og. Den gamle Klædebunadefnxer«det ikkje
fritt dei tek til aa kasta,..l)elst:Kvinnfo-lket; og det
skal helder ikkje sprækt Kvinnfolksets til,«fyrr ho skal
knota, Bygdemaalet er.for’sgarnalt, det, 1naavi—ta«
Eg trur do« eg trygt kann segja, at Mengdi av
Folket her held med Maalsaking Ein hoyrer tidt
dei klagar hver, at ikkje vaart ’·eiget· "Ma·al vert
brukt paa Skularne· Med Upplhsningi er det vcel
ikkje nett som det bu’rde··vera;smen"eg trur daa,
at Folk meir «o·’g meir lærer aa sjaa, at me ikkje
nettupp er skapte til, liksoms K1(i, aa berre grava
ende nedfyr oss etter den væls1gna Maten, ·men at
me bør lær«a og« tenkja, eta fyr aa liva og liva
syr aa arb’eida, og ikkje, som so· mange, liva fyr
aa eta, og so ganga ut or Verdi meir toskne enn
me kom inn." ’ ·· ’· 1.1·1. «
Fraa Nissedal (Brev). Det’ er scelt— sjeldan,
og meirhellso aldri, at der stend fortalt nokotsi
Bladi ifraa Nissedal. Her hender no ikkje stort
helder, som er verdt aa skriva um. Men no, daa
eg scer skriva paa mitt eiget Maal, so tykjer eg
Moro i aa sortelja nokot fraa Heimbygdi mi.
Her er ei sterk religiøs Reirsla uppe hjaa oss
no. Og det kunde vera godt nok. Berre Rorsla
var nokot meir sunn, so var det sval, um ho fekk en-
daa meir Magt. Men ho er hosta »pietistisk«.
Pietismen drivssi Gjerning i det store Laget her.
Det er reint stort aa sjaa, hossi viljuge dei er,
som hev komet med i Røra, til aa skura paa dei
andre, at dei »lyt« verasmed; »for hellest trullar
dei snart i Helviti,«’ segjer dei. Detta gjere nok
so mykje, at det blir alt sleire og sleire, som gjeiig
med. Og sitt nye Liv syner dei helstpaa den Maa–
ten, at dei lagar seg avskapeleg til, kraunar eg skrik
ende yver seg fyr si sæle Synd, stutt sagt, gjeng
inn i heile detta underlege tunge og sutsulle Liv,
som hoyrer til det, me kallar »Pietisme«. At der
er nokot i detta, som ikkje er suinnt, ser Eiii av,
at denne Rora ofte gjer Ungdomen, helst Kvinn-
folket, reint ubrukeleg til sitt daglege Yrkje. Gg
høyrde soleids her um Dagen uin nokre Gjentur,
som det hadde ·teket so hardt, at dei i nokre Da-
gar ikkje kunde hjelpa Moer si med Husstellet —"
Og so den leide Dømesykja, som sylgjer disse Folk.
Dei strengasteifordomer soleids reint aa lesa andre
Boker og Blad enn dei gudlege. Syngja annat
enn Salmar gjeng ikkje helder vcel an. Kor dei finn
detta skrivet i Bibelen, veit ikkje eg; men dei trur
det likevael fullt og sast· Fyrdi her er soso laga,
Vin sramfyre oss. Klostervinkjellaren er altid full.
Me sat daa her og pratad og ventad" paa, at det
skulde verda meir klaart i Vedret, for han var
,,nokot dimmen i Lukti««, som dei segja paa Strile-
landet. Munken vardt smaatt um Senn uppglodd,
han reis upp og heldt ein Tale: »Verdi rullar fram«,
sagde han »og ingen kann stogga henne i Farteti»
LEtt etter Ætt sig i Gravi, og nye koma, der dei
gamle stod. Men istaden syre at tenkja paa, kor
stutt Livet var, og kor magtlans ei Mennestja er;
istaden syre at tenkja paa, at ein skulde vigja seg
det Bilet, ein heve at liva, til Gud og hans Te-
nesta, so set LEtti, som no lider-, Viktore Emanuele
og Garibaldi som Jnnsegl paa deira Andlet og
Bringa og gloyma Madonna.« Han var god, der
han stod med det heite Andletet og slo ut med
Armar og Vein. Det var Eld og Glod i heile Karen.
Vedret vilde inkje letta, og so skildest me fraa
Munken og monte oavo og foor gjenom Skogen
til Nemi. Me kom dit i Kveldingi og kappspraiig
med nokre Tyskarar, som og vilde liggja der av
Retti-
(Meier.)
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
