Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
M
draheimen.
Eit Blad aat det norske Folket.
Kjem ut kvar Onsdag og Laurdag
l
j —
— « Pris fyr Fjordungaaret: j
Kr. 1,10 (= 33 sz) med
Porto og alt. Betaling l
fyreaat.
Onsdag den 12te Juni.
Lysingar kostar 10 Øre
(Z s3) Petitlina, og daa
etter Maateii fyr større
Bokstavar·
H87ZL
Gardeuamn.
Prof. O. Rygh skriv i Morgenbladet og prøver
aa verja sitt dansk-norske Navnebot-Framlag imot
Dagbladet og Kr. Brun m. fl. so godt som han
kann. No er Prof. Rygh ein dugandeKar og ein
Fagna Mann; men etter det han skriv herngbl.
kann eg likevcel ikkje tru, at han —fcer so mange
med seg. -
Han tek strakst til paa denne gamle Maaten,
at anten skal Bygdemaalsordi vera skrivne etter
den mest utskjemde og avskapte Form som sinst —-
um so den betre Form er likso lioande og kjend —,
elder so skal dei rengjast um etter dansk Skrivebruk.
Det gjeld um, at Folkemaalet vert synt fram i den
rette avskapelege Vunad, so Jngen skal finna det
altfor fagert. Det er underlegt aa sjaa ein Mann
som Rygh vera med paa slikt; men det heng i dei
alle, um dei so sjolve korkje veit elder vil det.
Soleids maa »Hiterdal« paa ingen Maate
vera skrivet etter den beste« Bygdemaalssorm Heid-
dal., som liver—vcelikkjejustisjolve Bygdi, endaa
Bygdefolket hev baade Minne og Medvit um det
rette, —— men daa strakst Ein kjem burt i Granne-’
bygdom; det maa endeleg heita ,,Heddal« etter
den mest avslitne og slurvne Uttale, som kann
finnast. ,,Hvidingsø« ved Stavanger, somiBygde-
maali ikringum heiter ,,Kvitsøy« greidtog klaart,
skriv Professoren ,,Kvisøya« (sio)· At »Jæderen«
i gode Maalfore heiter ,,Jaren«, det hjelper ikkje;
det lyt endeleg skrivast ,,Jæren««. Professoren
synest i det Heile aa hava lagt stor Elsk paa
»Jceren", som han vel veit ikkje er nokot ,,sterkt i
Formerne«; men-han er nok ikkje vidare kjend der,
er det likt· til. Soleids trur han, at alle Garde-
namn paa —ftad etter Bruns ’Framlag maatte
verta skrivande ——st; for den rette Form —sta(d)
meiner han er reint daud og gløymt· Men neimen
um ho det er. Formerne paa —sta(d) hev funnest,
jamsides med dei paa —st, alt til dei seinste Aar
og sinnest der enno; dei vert fulla ikkje brukte
osta elder av mange, men derimot vert dei brukte
av dei z-,beste« o: naar Maaletvert talat med størst
Finleik og Stødleik. Og det er deibeste, som vinni
Lengdi. At ei Form kann kveikjast uppatt, berre
ho hev den minste Gneiste av Liv, ja um ho so
kannhenda i ei ,,myrk Tid« liver berre i ein
einaste Munn, det er her nok ymse Dame paa, og
her skal eg nemna eit just ifraa denne ,,Jceren«.
Den gamle Ætt brukte Hjelpeverbet ,,vera«« i Formi
,,v ce", som enno er-brukt i Grannebygdom baade
i Sud og Aust og Nord. Men Ættideretter sagde
,,vera«, dei alrafleste daa, og no segjer Ingen
lenger ,,væ"· « Slike Tilfelle er nok helder aal-
gjengde i all Maalsoga pk).
Det er nok Jngen som hev meint, at Ein
just skulde leita upp dei laakaste Kvardagssoriner
og setja dei upp til Log fyr Skrivemaaten; men
disyr tarv Ein ikkje plent gjera vaare Namn um
etter dansk Bruk. Meiningi hev visst voret den
aa sinna sram dei beste Former og so retta
Skriuemaate og Bokstavering nokot so nær etter
det Gamle syr aa fram den Ginskap og Saman-
heng som til trengst i ei Namnebok fyr det heile
Land M). Paa den Maaten vart Namni altid
lagde so nære inn til Bygdeuttalen (Heiddal —
,,Heddal««, Kvitseid ——— ,,Kvitsei o. s. fr·), at kvar
Mann kunne kjenne dei att; men dei vart sam-
stundes baade rettare og vænare og norskare enn ·
desse Bytingformer (Bastard-), som kjem upp, naar
Ein skriv norske Namn etter dansk elder dansk-svensk
Rettskriving·
Prof. Rygh fortel, ’at dei Skriftformer, som
no er brukte, ofta ligg nærare det Gamle enn
Bygdemaalsformerne· Aa — ikkje so ofta, naar
Gin gjeng fram paa den Maaten som ovanfyr er
vist, og den Maaten lyt nok vera den rette. Men
dersom det likevcel hender ein Gong, so fær Ein
hugsa, at det som det spyrst um no, i det 19de
Hundradaar og utetter, det er ikkje aa halda uppe
med Kunst og Vald slike forne Former, som ein-
gong raudlaust er daude og gløymde, men aa saa
Namn, som høver etter det Maal, som liver, og
som no er sannt og heimslegt og norskt. ,,Heid-
dal« er den rette ny-norske Form, liksom ,,Heitra-
dal« er den rette gamall-norske. Men ,,Hiterdal«
(»Hitterdal«!), som korkje er gamall elder ny, korkje
Fugl elder Fisk, usann»baade i Fyretid, Samtid
og Framtid, — kven tru vil liggja og gjgyma og
salta paa den? — J det Hogste einkvar gamall
dansk-norsk Skindbokmannen, som hev større Elsk
til etymologiske Dandskrottar paa Spiritus enn til
Liv og Sanning·
Den einaste Maaten, Prof. Rygh veit til aa faa
Ginskap — nokot-so-nær Einskap — i Skrivemaaten av
vaare Gardenamn, er som sagt aa rengja dei um
etter dansk Skrivemaate, so vidt som daa detta lcet
seg gjera. Det er den kjære Provinsflekken, som me
plent og plent maa halda paa. Me veit-, at med
slik Skrivemaate vert vaare Namn vanskapte, og
3) Men var den fulce Form (paa —ftad f. Ex.) reint
avglpymd, so Jngenlenger hadde so mykje som Min-
net um henne, so laut Gin rett nok ftriva —st. Men
—- Tregjen var no vælikkje so stor. Sml. nedanfyre.
tyk) ,,— i det Høieste (si0) med nogen Lempning efter
« de ældre Former med Hensyn til Lydbetegningen«,
som Professoren ordlegg det.
det jamt; men dei Uformer og Meiningsloysur,
som heng ihop med det, dei lyt me halda paa fyr
aa faa hava" det kjære danske Provinsmerke yver
Landet. Mange Gardar heiter nokot paa ,,Fjell«;
so er det rett nok, at Einikkje i ei Bygd børskriva
,,Fjell,« i ei onnor ,,Fjøl,« i ei tredie »Fjødd;«
o. s. fr.k); — men so skal me endeleg skriva »Fj eld,«
som me veit er galet alle Stader, og som ikkje
hev nokon Grunti, — berre fyr aa sleppa den
rette norske Form ,,Fjell,« som ligg til Grunn fyr
alle desse ulike Vygdeformer, og som soleids er den
grunnrette fyr heile Landet! — Kven skulde væl
hoyra sovoret.
Professoren fæler fyre, at naar t. .D Garden
,,Lpsne« i Sogn vert heitande ,,Ljøsno"-Z-»«) o. s.
fr., so vilde slike store Umbrigde gjera for mykje
Ugreida· Soleids vilde Postopnaren inni Lærdal
verta reint i Veit, naar der kom eit Brev til N.
N. Ljasno, for han kunde ikkje altid hugsa, at ,,Ljøs-
no« skulde tyda den Garde11, som heiter Ljøsno
elder Jøsno, daa han syrr altid hev set Garden
skriven fyr ,,Lysne«·. —Lat oss springa yver detta;
slikt er altfor barnsklegt. — Det var daa vecl
hellest Meiningi, «at naar Namni vart rettad i·
Matrikkelen, so skulde dei ,,ossentlege Funktioncerar,»
som hadde nokot med Gardenamn aa gjera, saa
Listur og Namneboker og full Vitring um Tingen?
Og skal ikkje Folket hava Rett til aa faa fram dei
rette Namtt paa sine Gardar, fyr di um det vart
einkvar Skrivaren og Futen, som i fyrstom Bilet
fekk eitgrand Mas med aa slaa etter i Bokerne og
hugsa desse rette Namn? Er det ikkje disyre,
at me hev desse kloke, studera Folk til Embætts-
menn, at dei skal vita kvat som rett er og halda
det rette uppe? —— « -
Professoren tenkjer seg eit annat Tilfelle.
Dersom ein Utbygding, t. D. ein Bergensmann,
hadde Pengar tilgodes av ,,N. N. Lysne««, og so
det ein god Dag var tillyst i Avisom, at .,N. N.
Ljylsno« var busliten og at Garden hans skulde
seljast, so kunde det lettbera til, at Bergensarenikkje
haattad paa, at denne »N. N. Ljosno« var hans
Mana, og dermed kunde han daa tapa sine Pengar.
Med detta hev Prof. Rygh berre provat ein einaste
Ting: at han ikkje veit,-kvat ein ,,Kreditor« er syr
ein Kar i denne Verdi. Det er so barnslegt, at
du mest kann koma paa Graaten, naar denne gode
dt) Profesfor Rygh nemner upp fleire Bygdemaals-
formerz men han glpymer aa nemna, at det ogsaa
sume Stader hev den rette Form ,,Fjell«. Det er
vcel den »lærde Distraltion« (Gaaloysa), kann eg
vita.
M) »Jøsno« er ei laakare Form; Ljosno er den rette
og likso lioande som »Jøsno«·
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
