Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
27de Juli 1878.
Fedraheinien.
179
innsett, at me hev eit Maal sjølv, som Ein visstnog
ogso maa læra aa lesa, liksom Dansken maa læra
aa lesa Dansk og Tyskaren maa læra aa lesa Tysk,
syrr dei kann lesa det, men som me vandt tarv
lange Talevoingar i paa Skulen, daa Borni kann
den Kunst fyrr. Stutt aa segja: det norske Folke-
maal, Bygdemaali, Landsmaalet, det einaste, som
med full historisk Rett og vitenskapleg Sanning er
Noregs eiget, fraa Federne under Landets tidle-
gare Sjolvstende nedervde Tungemaal, det einaste,
som inkje annat Folk enn herre det norske kann
gjera Krav paa som sitt, og som enno vert talat
av Stormengdi av Folket, men som i lange Tider
paa Grunn av framandtHerredgme, Folkets Magt-
løysa og Usjolvstende ikkje hev voret brukt i Skrift
—detta Maalet hev ogso no teket til aa bera upp
Krav, og det gjeng meir og meirupp syr Folk, at
desse Krav hev sin sulle Rett. Det er alt mange,
som meiner, at Ein helder bør sjaa til aa dyrkja
og adla denne Heimens livande Blome enn plaga
seg med aa pusta Liv i ei framand Urt, somi
vaare Bygder til dessa ikkje hev naatt lenger fram
enn til aa verta ei forkrylad, halvdaud Drivhus-
plenta, endaa ho, og ho aaleine, hev voret veitt
rik offentleg Hjelp. Folk tek endaa til aa finna,
at det strider imot det, som Ein skylder sine Feder,
sitt Folk og si næmaste Ætt, aa halda paa det
Framande i Staden fyr detHeimlege. Eg hev syre
meg eit Upprop, som lyd soleids: ,,chere Bonde-
mannt —- Du van·ærar baade Federne dine og deg
sjolv og syndar mot Bornom dine, naar du ikkje
no i Flokk og Fylking krever Maalet ditt, Landsens
. Maal, baade i Skule og Kyrkje, i Rettargatig og
i Bok·« Folk tek til her til Lands aa tenkja um
denne Saki, som dei i andre Land hev gjort alt
lengje fyrr:
Prestarne og Skulelaerararne bruker Folkets Maal
og ikkje Folket Emkdcettesmennerttes.«
Fyr det Tridje vil Hr. Skuledirektorens Plan
støyta paa eit Skjer i det Umstende, at ei Mengd
Skulelcerarar alt hev gjenget yver til denne Læra
og nu fullt ut nyttar Folkemaalet, og ikkje nog med
detta, men ogso kjenner seg so faste i Sadleti og
tykkjest sjaa so klaart, kor det maa bera av, at dei
vernar um Folkemaalet og hævdar dess«Vyrdskap
og Rett framfyr det sramande Maal. Ja, det
ser mest ut, som det er Noregs Lærarstand, allvisst
iBygderna, som no stend i den sremste og sterkaste
Fylking bland den Flokk, som vil ei Maalbxtting
her til Lands. (Meir.)
Brev fraa Selljord ··"-").
Me Seljordingar heve i Sumar havt Besøks
av ein av Landes fremste Aandsmennar, Kandidat
Arv esen fraa Sagatun. Han, og Fruga hans,
laut hit i Telemark for aa «sugeHelsebot", baade
av den fine Fjollufti her, av Naturen og ao Fol-
kelive. Men han gjorde no meir Arvesen enn bare
,,saup Luft.» Dei Fyredrag han heldt for oss,
var av eit so framifraa Slag, at me mest aller ha
konna droymt um dæ· Meiningi mi er ikkje aa
gjeva· att noko av dei her. Eg veit, eg fekk dæ
ikkje te som eg vilde, um eg prøvde. Eg vil bare
liksom peike paa dei. Slike Fyredrag, som er so
sulle av Aand og Eld, vil no alti tape noko, naar
dei kjem paa Papire, um dei so vert handsama av
ein aller so glup Penneforar. —- Fysste Fyredragje
var um Uppfostring, Upplysning og Skule. Han
gjekk ut fraa dce Ordtokje: seg meg kven du hev
sle) Det havde seg so ubeint, at detta Brevet vart lig-
gjande nokot for lengjez me bed um Orsaking·
Bldst.
,,Det er ikkje meir enn rimelegt, at’
Lag mæ, so skal eg segja deg kven du er. Voni
var blautast for Jnntrykk; derfor galdt dæ seta
ein egte Stempel paa dei, og dce skulde daa sysst
og sremst Far og Mor gjera. Dei skulde reise
gode Jdeal (Mynster) for dei. Meste Deildi av
dei, som sit i Fangehusi hell paa anen Maate
kjem paa Villstig, heve havt ein vesall Heim. No,
naar Vantrui au tok te sige inn paa Lande vaart
galdt dce ha noko mote mæ. Me ligg snart under
for all den.Klokskape11, dersom me ikkje heve sitan-
des att ein rein Baanetankje i»Hjartat etter ho
Mor. Ojn me ikkje kann disputere mce desse kloke
Mennar, so kjende me likevæl, at me hae noko ’
varnit og kjært herinne, som ikkje kann disputeras
om, og som au er for godt te dæ. — J andre
Fyredragje rulla han upp Noregs Fridomssogai
1814. Noreg er eit lite Land; men Gud reiste
dae endaa npp, for han kunne liksom bruke dce i
sitt store· Gongverk. Da- vesle Hjule gjer liksovcel
si Nytte i Gongverkje som dce store og kann ikkje
veras forutan. At eit lite Folk au kann tenkje
stort, doe viser fulla dae vesle Grækarfolk, som enno
ikkje noko Folk i Verdi hev naatt til Oksli av i
Daning, Kunst og Dikting Og at dce enno var
Tankar uppe hjaa dce norske Folk, enno Vokster og
Liv, dce viser t. D. Maalsakji· Due var ei mer-
kjeleg Stri detta; ho fardes med Klokskap og Hete
fraa baae Kantanne. Dugande, lærde og varm-
hjarta Menner settei Vaagand Framti og Live-
brau for den Tankjen; og fram gjekk dæ, um so
Dovrefjoll sto i Vegjen, som dae Gudskjelov slett
ikkje gjore. Eg heve aller hoyrt nokon Mann
tala so varmt for Maalsakji som Arvesen, endaa
han berre var ,,teoretiskMaalmann", som han sjolv
sae; dat var so eg kjende Taarinne trilla. Etter
han daa hae lagt ut sine Vaarmerkje um Noregs
aandelege ,,Gjenfødelse,« tok han te med Soga i
1814, som han fortalde langt um. · Men etterpaa
detta Fyredragje skreik me Hurra, lengste me orka,
for honom. Dce seinste Fyredragje sitt heldt han
yver Segni um Allheimstree Yggdrasil, som han
lae ut som eitBiloete paa Mannslive mce sine friske
som rotne Siur.
Alle Fyredragjivar godt søkte. Pietistett kom
ruslande rædd og tvihuga og heldt seg sorsvarleg
ifraa. Dæ skal no vera slik ein farleg Kar, denne
Arvesen, Grundtvigianar, Republikanar, Politikanar
og so utetter. Dce er kje verdt koma for nere; men
Ein vilde daa hxiyre og sjaa. Some av vaar
»Jntelligens« matte au fram, endaa doe i Fyre-
vegjen av slike vart sagt, at han kom vael bare mce
nokre gamle hedenske Røglur, hell-an med ,,dette-
herre «9«Jiaalstrceve,« som riv no so fælt i dei sine
Nasanne Ro var dce au hjaa Bygdi’s ,,pene Folk««
sett ut, at Arveseti var ein foel Ma11n, som var
komen sor aa brote ne Religion, ijrkje,
Skule og heile vaar Embcetsstand Dce
heittes aa taka seg i Agt, og daa her ingjen var,
som trudde seg te snakke mot, so hae dei venteleg
»forskrive« dei tvo Studentanne fraa Grannegjelle,
som etter Segni var komne for aa verja Tra,
Fridom og Upplysning om galeskulle hende!
— Visst er dce, dei fann ingjen Knapp, som dei
trudde seg te hengje Luva si paa; men sure tyktes
dei vera.
Men me Telebondar vart reint glaeiArvesen
og tyktes kjenna, at han var Maanen som kunne
hause oss upp te att aa dikte vaartStev og syngje
vaar gamle Vise. Due var ikkje bare dei gjille
Fyredrag som gjore at me fekk Tillit til Mannen,
men hans heile Maate helles au. Han var inne
hjaa oss i vaare Stogur og snakka mce oss som
ein anen go Kjenning; han var kje fremmind paa
stor Sum; 625 er nok Høgdi.
dce hell rædd for sin »Vyrna«, han. Due syntes
so vcel paa honom, tykte eg, at doe er ikkje for aa
glime og skine og faa seg gjillt Navn, at dei ar-
beier Folkehogskulelcerarann, men for aa lyfte Bon-
den upp te Fridom og Upplysning lære honom aa
,,tenkje ein djerv Tankje« og syne honom, at Gud
heve sett oss te ana enn ,,eta, gifte os og døy.« —
Ja tru me bare hae slik ein Mann hjaa oss
mce eit ,,Sagatun,« so kann dæ nok hende, at Tele-
marki um nokle Aar var ein aandeleg »Norges
Blomsterdal««l — Ein Selljording.
Kkiftillllin, den 26de Juli 1878·
Atlantcrhavsferdi hev fullført Veftturen; ho
naadde til Grrmlandsisen og fegg gleggare avmerkt
Avgrensningi aat Polarstrauirien. Rike Fund or
Dyreheiinen; sleire sjeldfengde Fiskar vart dregne.
(Dagbl.)
Um Rovdhri i Landet skriv Prof. Rasch
mill. A.: Bjornemengdi sminkar, .jamt, men
sterkt. J 1ste Femaaret (1846—50) vart det
drepet 1324 Bjarnar, i 2dre Femaaret 1049,i
3die 1112, i 4de 978, i 5te 713, og no i seinste
Femaaret 1871——75 er det berre drepet 501. J
Smaaleni er ingen Bjorn drepen sidan 1859,i
Akershus ingen sidan 1864, og i Jarlsberg og
Laurvik ingen sidan 1862. Minnst Minking er
merkjande i Vuskerud. J sidste Femaar hev detta
Fylket det største Tal av drepne Bjortiar (60); i
1876 er der drepet ikkje mindre enn 33. Det ser
soleids ut til, at Viiskerud no er det bjørnerikaste
Amt i Landet. Fyrr (1846—50) var Vratsberg
No. 1 (med 191 fellde Bjornar), no er det No.
2 med 58.
Skrubben er vcel enno, liksom i fyrre Feni-
aaret, det mest sjeldsynte Rovdyr, men hev visst
likevæl aukat baade nordanfjells og i Heidmarks
og Kristians Amt. J 1866——70 vart det drepet
155 Vargar i Landet, derav 144 nordanfjells (og
1 i Solayr); i 1871——75 tyntest 220, derav 5 i
Heidmarki og 12 i Kristians Amt· J sydre Thrond-
heims Amt hevi 1876 vonleg ei Jnnvandring
gjenget fyr seg. J Finnmarki synest Ulvemengdi
i 1875—76 aa ha voret reint-utor Maaten stor.
Gaupemengdi saag ut til aa ha aukat
reint maatlaust i fyrre Femaaret; men det kom seg
no mykje av Fusk; ei Avminking av det forbisne-
nelege Talet 874 til 681 gjev visst endaa fyr
At Gaupa aukar
naar Vargen minkar, held Rasch trulegt; men ho
er daa lettare aa halda i Age med Folkemagt· enn
Vargen· Sunnan og vestanfjells hev Gaupa hel-
lest tydeleg minkat.
Jerneti ser ut til aa auka i dei 4 nordle-
gaste Fylke, som av det heile Tal (Z15) av drepne
Dyr hev leverat 267, derav Tromsoy og Finn-
marki 227·
Fyr drepen Rev betalar dei Pretniar i 4
Fylke: Lister—Mandal, Stavanger, Sydre og Nerdre
Bergenhus, daa Reoen der er leid til aa drepa
Smale. Paa andre Stader gjer han nok ymist
Ugagn mot Matvilltet, helst Harar og Barfuglar,
og det torde dermed nok vera verdt, um han kom
inn i Veidingslogi han med. J 1870—76 betalt
Premi: i Lister og Mandal fyr 385 drepne Revar,
i Stavanger fyr 599, i Sydre Bergenhus fyr
1158z i Nordre Bergenhus: i 1875 fyr 41 og i
1876 fyr 62 (berre i Sogns Futedome).
» Rovfuglarne minkar av, er det likt til;
seinste Femaaret hev mindre Tal av drepne
Rovfuglar enn nokot Femaar syrr. Det er voel
Jagtpremiarne — endaa dei er laage —, som
no syner seg att. — J Nordlands Amt er i Fem-
aaret betalt Premi fyr 1097 Ørnar og berre fyr
374 Haukar; det er daa væl ikkje tvilande paa,
at dei hev talt Sjvvaaken (Bufes lagopus) med
til Ørnarne»
Eiit ad Gamlekarom fraa Svenskekrigen
1808——1814, Jon Olson Brattegjerdet fraa Lær-
dal, er nyst daaen. Han var fødd 1789.
Alle Tvoskillittgar, Firskillingar, Otteskillingar
(av Sylv), Halvskillingar og heile Skillingar (av
Kopar), som er slegne etter 1814, skal verta’inn-
lvyste av- Rikskassa innan Utgangen av detta Aaret.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
