Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
178
Fedraheimen·
27de Juli 1878.
so reint um, at altvartpaa ei onnor Gjerd. Elder
so maatte Vitenskapen koma so langt, at- han paa
sin Maate kunde løysa alle Livsens Gaatur· Men
det er so langt sram til-dess, at ennoingenlivande
Mann kann segja, um det · er tenkjeleg Raad syr
Vitenskapen aa naa so langt. Og um han naadde
so langt, so er det endaa eit Spu.rsmaal, som Jngen
tryggt kann svara paa: um han ikkjejust i dei allra
puste Spursmaal kom nokot soncer tildei same Utslag
som Kristendomen, so at den endaa fekk sin sulle
Rett til aa liva. Alle Kristne trur detta, og den
· som skulde kunna avsanna dei i det, maatte vera
klokare enn nokon Mann enno er. ·
Det er soleids Von til, at Striden millom
Kristendomen og Heidendoinen vil halda paa fram
gjenom Tiderne, so langt som Menn kann sjaa elder
tenkja. Men daa maa den Striden, som no stend,
i mange Maatar koma til aa sjaa annleids ut enn
naar Eiii trur, at han just skal vera den avgjerande
fyr alle Tider-
»Skuledirektor Bonncvie — Vygdemaali i
, Aalnmgesknleu.««’«-
J eit Uppset i Adresse-Avisa (Throndh.)
No. 135 »Um Odelsthings-Ordskiftet vedkomande
Vruken av Bygdemaal i Skularne« hev Hr. Skule-
direktxir Bonnevie greidt ut ncemare kvat Meiningi
var med hans Fyredrag um Maalundervisniugi i
Aalmugeskulen. Detta Stykket vil vera av stor
’ Forvitna syr Lærararne i Stiftet, derum kann Ein
ikkje tvila; dei hev dermed sengetvae til aa sjaa,
kvat Skuledirektyjren meiner um denne Saki. Detta
gjeld vel mest um Lærararne iBygderna· Fyr
Bylcerarar kunde Saki synast hava mindre paa
seg; men det er fulla mange Lærarar i Byarne
med, som hev Interesse i eit so stort Spursmaal
som den uorske Maallaera og det, som dermed heng
ihop; og daa det høver so til, at Skrivaren av
desse Linur og høyrer med millom deim, so vonar
eg, at det vil haldast meg til Gode, at eg her
vaagar meg til aa gjera nokre Merknadar ved
Skuledirektorens U-ppset. -
Fyrst maa eg segja, at eg held med Skule-
direktvren i det, at »det ikkje kann vera ,,,,tilsreds-
stillende««, at det Maal, som mest alt det dei
(Borni) kjem til aa lesa, er skrivet i, stend-syr
deim som eit sramandt Maal, som dei ikkje kann
tenkja i.« Skuledirektvren segjer her — somN me
ogso elles veit er sannt —, at Bokmaalet stend
som eit sramandt Maal syr Bygdeborni, solengje
her ikkje is sjyjlve Maalundervisningi vert gjort
slike Brigde, at Tilstandet kann verta onnorleids·
Naar Skuledirektoren nokre Linur lenger nede
skriv: »eit framande Maal er det daa ikkje syr
deim’«, kann eg disyr sjolvsagt ikkje semjast med
honom lenger· For eit Maal, ,,som stend syr
Vorni som eit sramandt Maal, som dei ikkje kann
tenkja i«,’ er evlaust eit sramandt Maal syr deim.
Sidan kallar ogso Skuledirektvren Bokmaalet eit
»nytt Talemaal«, og dermed kjem han paa nytt
til aa røra seg upp i det Framande. Men paa
desse og andre szgileotsegner —som det diverre
ikkje er fo saae av —- skal eg likvel ikkje leggja
so stor Vegt, med- di Ein maa leggja Merkje til
den Tid og dei Hove, som Skuledirektpiren skriv
under. J det Fylgjande vil eg disyr mest halda
meg til den av Skuledirektyirens tvo i same An-
dedrag framsette, innbyrdes motstridande Meiningar,
som tykkjest standa i best Samklang med Aandi og
k) Av’ Skulestryar Kund. Hægstad; i. Umskrift etter
»Dagsposten«»
ved, at Læraren byrjar med Talevvingar.
Plaiien i hans Skriv og med dei fleste Stader i
hans Fyredrag.
Attende altso til Utgangspunktet. Skuledirek-
taren meiner daa, at det kann hjelpast paa dei
syrhandverande »utilfredsstillende« Maalhove der-
Læraren
skal fyrst samtala med Boriii unt eit og Annat,
som dei kann lika; han skal i Fyrstunne nytta
Vygdemaali under desse Talevvingar, og daa
»ikkje vidare hefta seg med Maalformi til ikkje aa
hindra Tankervrsla««, men han ,,l)ør ikkje drygja
lengje med aa læra Borni aa gjeva sine Tatikar
Uttrykk i Bokmaalet«’, og ,,detta maa dei læra ved
aa hvyra Læraren tala og so sjolv tala etter, til
dess dei vinn Megn (Evne) til aasramsetja sine
Tankar paa eigi Hand’«, naturleg i Vokmaalet·
Det vil verta vandt syr Skuledirektoren aa
faa denne Deil av Fyredraget um Mormaalet (Maa-
let aat kvat syr ei Mor?) uppfattat soleids, at det
berre skal gjelda Undervisningi i eit Fag elder ein
Time, daa det i Fyredraget um Religionsunder-
visningi stend aa lesa ein Merknad av same Slag
som Citatet, og det er i detta Stykkje heilt avgje-
rande, at Skuledirektriren i eit tidlegare Fyredrag
um Undervisningi i det Aalmenne segjer. »Eg vil
seinare koma til næmare aa handla um dei
Krav, som sme maa gjera til Talen aat Barm-«
Med detta kann eg ikkje skvna, at det kann vera
meint annat enn nettupp det nemnde Citat, som
altso er det, som Ein hev aa halda seg til ogso
syr Undervisningi i det Aalmenne. Naar Skule-
direktvren difyr segjer, at det Jnkje stend um detta
i Fyredraget um Undervisningi i det· Aalmenne,
er slikt, som kvar og Ein ser, ei vistnog ,,ubevidst«
Tilhyljing av det ngndomslege elder ei ny
Sjolvmotsegjing, som eg ikkje skal leggja meir Vegt
paa enn paa dei andre av same Slag. Berre det
foer eg segja, at med denne Paavisning av, kvat
som stend aa lesa i Skuledirektvrens tidlegare Fy-
redrag« hev hans Artikel i Adresse-Avisa misst sitt
Grundlag, sovidt den gjeng ut paa aa visa, at
Odelsthinget hev teket si Misst, med di det gjekk
ut sraa, at det nemnde Citat galdt Undervisningi
i det Aalmenne. Eg bed orsaka detta Brot paa
Traaden; det er meir aa tilskriva annan Manns
Skuld enn mi. Heretter meir beint sram.
Lat oss daa tenkja oss Skuledirektvrens Plan
med Talevvingar gjenomsvrd av kvar Lærar i kvar
Skule yver det heile Land eit nokot Bil. Dei 7
—8 Aar gamle Gutar og Gjentur samlar seg i
Skulestova, Læraren segjer deim syre Setning etter
Setning i Bokmaalet, og Skulen tek att (i Kor?)
isame Bokmaal det, Læraren hev sagt syre, til
dess Borni vinn Megn til paa eigiHand aa gjeva
sine Tankar Uttrykk i det same Bokmaal; so tek dei
aat med Lesningi, som nol naturleg vil falla deim
lettare, daa det skrivne Ord verdt eit gløggt Bilæte
av ei Form, som alt er kjend syr Øyrat.
Planen ser ut til aa vera rett god. Kunde
han med god Heppa verta gjenomførd sullt, vilde
Ein faa store Ting aa sjaa. Den norske Bonden
maatte ved detta etter faae Ættledar kunna upp-
lærast til aa gjeva sine Tankar Uttrykk i eit Slag
Bokmaal, endaa Ein visstnog kunde ottast fyr, at
det vilde verta meir barbariskt (uharmoniskt) enn
det, me no hev, og endaa det i Fyrstunne vilde
ganga so, som Skuledirektaren sjølv segjer, at berre
eit og annat Barnet — paa eit Raam — vilde
læra aa tala Bokmaalet klaart og greidt-
Sett sraa eit Standpunkt kann no ogso detta
hava sine Fyremunar. Dei, som ser eit Meinhvve
elder ei Ulukka i, at Folk i Noreg liksom i andre
sedade Land foer sitt eigi Folkemaal, byggt paa det
Maalto, som høyrer Folket sjølo til, nemleg det
Talemaal, som Stormengdi av Folket bruker dags-
dagleg, og som derimot meiner, at det vilde. vera
best syr Landet — ikkje berre fyr deim sjvlve —,,
um Stormengdi, Fleirtalet, so snaggt det var Raad
gav upp sitt Talemaal og gjorde det aalmenne
Bokmaal til sitt Kvardagsmaal, — alle dei bør
visst takka Skuledirektor Bonnevie fyr, at han hev
vist ein Veg, som kann føra fram til det ynskte
Maal — dersom alle andre Umstende raamar til
aa vera serskilt gode syr Saki.
Eiti tarv snaudt ganga lenger enn til Slesvig
syr aa verte viss um, at eit slikt Maal er moglegt
aa naa i vore Tider. Dernede gjeng dei tyske
Lærararne— sram paa slik Maate mot den danske
Lyden og det danske Tungemaal, og den preussiske
Regjering hev god Von uin paa denne Vis aa
kunna gjera Dansktalande til Tysktalande· Skil-
naden er mest den, at det her er indsødde, norske
Lærarar, som skal setjast i Arbeid med aa tyna sin
eigen dyraste Fedraarv, som mange av dei Styrande
litet elder inkje kjenner, og sont vtarst saae av deim
kann skriva, og med aa innfrira eit Tungemaal,
som — derum er me samde ·— ,,stend syr Borni
som eit sramandt Maal, som dei ikkje kann tenkja
i,« —medan detdernede, so vidt eg veit, er Tyska-
rar, som vert sette til aa upplcera dei danske Born
i Tysk. Arme danske Maal! Dei stræva med aa
gjeva deg Rom, der du ingen Rett hev til aa vera,
og dei vil jaga deg burt sraa den Staden, som er
ein Deil av din Heim, og som ingen annan hev
Rett til enn berre du. J Slesvig er Tyskararnes
trottsame Tyranni det, som vil søra Tysken· sram
til Siger.
Eg trur, at eg no hev greidt upp den av
Skuledirektøre11s Meiningar, som — sett med vel-
viljuge Augo —— tykkjest vera den indste; eg hev
freistat aa sramvisa Utvinningarne av hans Plan,
gjenomferd under dei heppnaste Høve, likesom eg,
ved aa peika paa det, som gjeng syr segiSlesvig,
hev prøvt aa visa, at Folk ogso i vaare Dagar
held slike Planar syr aa kunna føra til Maalet paa
andre Stader.
Men denne Plaiien vil likvel visst stranda,
daa her no syr Tidi ikkje finnstdeiHove, som aaleine
vilde gjeva henne Framstyiyt, og Skuledirektvren
sjølv hev visst som ei Kjensla av, at det so er.
Fyr det Fyrste er Skuletidi sor stutt til, at
Lærare11 kann driva soleids paa med Talevvingar,
at »Borni vinn Megn til paa eigi Hatid aa gjeva
sine Tankar Uttrykk i Bokmaalet, fyrr dei tek aat
med aa lesa"; og det maa naudsynleg vera Skule-
direktorens Meining, daa han segjer, at »det vil
vera lettare aa byrja med aa tala det enn med aa
lesa det« (Vokmaalet). Skal denne Tanken fsrast
igjenom, vil venteleg mange Born ikkje koma til
aa læra aa lesa. Og endaa um Ein ikkje set so
hogt Krav til, at Borni skal læra aa tala greidt,
hev likvel Aalmugeskulen so myket annat aa g-jera,
at Ein ikkje sær- Tid til ei methodisk Jnnpoding av
eit sramandt Maal. Skuledirektøren vil sjzzlv visst
halda med meg i detta;· han segjer i alt Fallisin
Artikel, at han »veit vel, at vaar-Skuletid ikkje
vil vera lang nog til aa innsøra eit nyttTalemaal
hjaa Lærarar (!) elder Lcerlingar.« Og likvel segjer
han ovanfyr i Citatet, at Borni »maa læra detta«
’(nye Talemaah ,,ved aa hoyra Læraren tala, og
so sjølv segja etter·« Denne litle Tuva —- den
stutte Skuletidi-vil vera nog til aa velta Skule-
direktpjrens store Lass.
( Fyr det Andre hev Folk teket til aa tvila paa,
" um det er rett og nytsamt aa gjera nokot Offer
syr Bokmaalet av Landet i dess Heild. Folk hev
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
