Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
edrageime
Eit Blad aat det norsae jolket.
——«-s—-—Æ
Kjem ut tvar Onsdag og Laurd-ag.
st— i- -
Vris fyr Fjordnngaaret: s
H 46 Kr-. 1,10 (= 33 sz) med
-· . Porto og alt. Betaling
. fyrenat.
Onsdag den 31te Juli.
Lysingar kostiir 10 Øre
(3 ß) Petitlina, og daa
etter Maateti syr større
Bokstavar.
Heimlengt.
Grunder frit Lidarende
var domd or landed ut;
Stod pF Sisste leitet og Seig
yver bzsgdi j«sorg og Sut..
Dragande, gratis-Ynde vee-sn ho Stejg
bsrde i ud og nordz
—- men naar det ve1«t deg for vænt pki jord,
ds- er du mest-tyk feig· — -
,,Fager, fager er- gal-den;
a1dri eg Skig honom Slik.
So1bleik skin han frkr vardeu
alt- ut i den ytste vik;
Erkeren kvitnaxs i topp og Strsi,
og lidarue gu1nar Skik-;
det tek meg um hjartat So Skirt og mildt —-
eg ka11n ikkje farer ifrki.« !
Atigo hans kyste attende
Som 801 gjenom morgon—ei1nz
Gunnar fr·c«i« Lidet-ende
Snudrle Seg tagall heim.
Fran1 i tuned hxm snøgg Seg van11s
der leiysde han klyvi ifrkiz
Hallgerd Stod klumsacl og Stjrde psr:
,,men — Spokjer det fyr deg, mann·9««
Trettan mane—8kjfte
Sat Gunnar heime i ro;
kjørte-ude meoine—8kjftet
lsrg han blejk i Sitt blod-
PZ grunuen fagre, han Sjejlv hadde kort-t,
millom alle dei 1jder blid
der Steig no hfkmgen hans, cljger og gr5, —
no var han heilne fyr godt-
19-
Lcerarstnlens Maalstræv.
(Sluten).
Vilde du eingong vera tilstads, naar ein Lære-
svein ved ein slik Skule »praktiserar« (øver seg i
aa »spyrja«), so trur eg nok du fekk Augo upp fyr
den Staden, soin Lærarskulen gjer oss med Maal-
strcevet sitt. Der stend Guten og skal tala »Da-
ningsmaalet«· Han kaan det berre so maateleg;
det rette Moersmaalet heng i og kjemiVegen fyr
honom rett som det er. So stend han og leitar
og leitar etter havelege Ord og Former. Det lyt
vera det same, um han ikkje i den Hasti sinn just
dei rette Ordeiag; det lyt og verassdet same, um
Tankarne ikkje kjem fullt so klaart fram· Berre
det klingar »dannet,« so. — Paa den Maaten kann
du tru der vert Liv i det han hev fyr seg! Han
stend der og gjer seg framand fyr seg sjølv, so de·t
er langt israa, at han skynar seg sjølv til Gagns,
og koat trur du daa um Borni? —
Og so fælt som det er aa hoyra paa! Det
tivaste Bokmaal vert framsagt trivlande og stamt,
og so rett som det er—kavnorske Ord og Former-
Det vert eit Samanrot, som ikkje er Fugl og ikkje
Fisk, og ikkje nokon Ting. «Du hev vondt av Stak-
karen, og endaa lht du flira. Slik Maalloysa er
nokot med det verste Ein kann hoyra fyr sine Øyro.
Endaa meir harmfull yver all denne Unatur
vart du, dersom du samstundes fekk høyra«Ein, som
brukte Bygdemaalet. Det vilde vera nokot reint
annat, det. Alt var daa naturlegt og ende-
fram·; Læraren forstod seg sjølv og Vorni forstod
Læraren og talad med honom som med ein annan
Mann. All den Usannin’gc— var burte; du-.kjende
at du var millom Folk-
Naar Sveinarne kjem heim av Skolen, so hev
dei lært seg til ein Maate aa tala paa, som er so
usann og tilgjort, at andre Folk i Vygdi beintfram
fcer Uhug til aa roda med dei. Det vert so stivt
og ufjelgt og unaturlegt all Ting. Gamle Kam-
meratar vert bljuge og skamsulle, naar dei raakar
dei att; sjolv vert dei osta likso skamfulle. Dei er
lausrivne fraa Heimen sin. Dei kann ikkje lenger
umgangast Folk. Kjem dei i eit Lag, vert dei
anten til Glis og Laatt,- elder so dreg Folk seg
ifraa dei. Dei kann daa helder ikkje spreida ut
nokot av den Kunnskapen dei hev fenget. Breiner
dei.aa tala um slike Ting, so kann Folk ikkje skyna
dei; —— det fell so bakvendt og motskapt, alt det
dei»segjer. Den stakkars Guten vert reint aaleine.«
Ofta veit han ikkje onnor Raad enn aa sokja seg
fraa Vygdi. Naar han kjem ein Stad der han
ikkje er kjend, so tykkjest han hava Rett til aa knota.
Men sramaiid vert han der liksom her.
Fyr alt detta hev Lærarskulen-t) Skuldi. Og
den Skuldi er ikkje so lett aa bera. Aa riva dei
unge Gutarne burt fraa sin Heim og si naturlege
Livsrot og setja ei»Kluft millom Lærarstand og
Folk, det er aalvorlege Synder, baade mot Gu-
tarne og imot Folket. Nokot av Skuldi kann Læ-
rarskulen velta fraa seg og hver paa vaart heile
Maal- og Kulturtilstand. Men med ein god sol-
keleg Lwrarskule log SeminarskuleJ var daa det
meste vunnet·
Men,Lærarskulen« hev meir Skuld endaa aa
bera paa. Det er den, som er mest Orsak til den
store Folkesynd, som i dei seinare Aar hev komet
t-) Og Seminarskalarnet — alloist sume av dei.
Bldst.
upp derved, at Moersmaalet er rivet ut orBarn e-
skularne· Den Syndi er den verste av alle.
Eg hev alt ooansyr havt framnie nokot um det.
Dermed hev og fylgt denne avskraemelege Pugles-
ning, som me alle kjenner so væl. For "Ein tarv
ikkje tenkja, at Ein fcer eit Barn til aa sortelja t.
D. eit Stykkje or Vibelsoga paa Vokmaal, Utan
det hev puglcert kvart bidige Ord. Og det fylgjer
meir vondt med denne Skuleknoting enn nokon trur.
Det er fyr Vort-i ei Upplcering i Usanning og
Unatur og Snobb; det lærer dei til aa vanvyrda
sine Foreldre; det gjer dei framande fyr Læraren
og gjer sjolve Lærdomen framand fyr dei; detvenjer
dei av med aa tenkja og uttala sine Tankar paa
sitt eiget Maal, men kann aldri læra dei til aa
tenkja og tala paa det nye. Alt detta—som ofta
nok hev voret sagt —— hev vaare Lærarskular med
deira Maalstrcev ein-fo stor Part av Skuldi shre,
at dersom dei hadde det rette Syn fyr sitt Yrkje,
so vende dei seg om fraa sitt Maalstrcev i denne ·
Dag. Men »—— me maa ikkje døma dei for hardt:
dei veit ikkje sjølv kor galet dei fer aat. Dei
kjenner ikkje det Folkdei arbeider fyre; dei er sjeilv
framande i Landet. Hjelpi maa koma fraa andre ·
Kantar. Og tru det ikkje snart skulde laga seg no?
H —- h.
Eit og aunat nm Kristendomsstrideu vaar.
(G-)
11.
Det kunde nok hava Grunnar fyr seg, um
Ein vilde freista paa aa stengja Mengdi ute sraa
Striden um dei gudelege Ting. Ein maatte daa
i Flokk og Fylking semjast um, at Ingen, Um han
so sjolv var »Fritenkjar«, fekk gjera dei heidne
Meiningar kjende i Landet; han fekk helder tigja,
naar gudelege Gmne kom paa Tal. Ein maatte
hava liksom ein kristeleg Censur elder Bokdomstol,
som sat og passad paa alt som kom ut, at det
ikkje inneheldt nokot »tvilsa1nt« um Kristendo111,
Kyrkja elder Prestestand. Og Eiii maatte sjaa til
aa faa ei Lista yoer forbodne Boker paa Lag lif-
som Paveii. At Bibeleii sjolv kom med paa den
Lista til Slut er rimelegt nok; for det er faae
Boker verre enn den til aa eggja Folk upp til
Tenkjing og Rannsaking, allvist naar dei les henne
paa sri Haand, utan Prestetolking attaat· Og
havde det so til, at me var noydde til aa nemna
elder umtala dei nyare heidne Meiningar, so maatte
det altid vera i slike dømande og skræmande Orde-
lag, at Folk vart rædde fyr aa vita meir um dei.
At me og hev proot paa aa faa slike Tilstand
upp her, det er so aalkjennt, at eg væl kann sleppa
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
