Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
194
Fedraheimen·
10de August 1878.
Staten vil meir og meir koma til Medvit um, at
han er grodd av ei onnor Rot enn Kyrkja og hev
andre Fyremaal enn den, so han vil kugnaarbeida
best utan det Samfestet; og me ser, at Statarne
alt no er komne langt innpaa denne Tanken-
Mange sinn, at Tanken ikkje er hyggjeleg, og
det kann so vera. Det er greidt, at det hev fylgt
sumt godt med Samfestet millom Kyrkja og Stat,
hellest hadde det ikkje haldat seg uppe so lengje;
det er daa og greidt, at naar Samfestet vert løyst,
so vil Gin i ymse Maatar tapa ved det. Men det
gjeld her som altid i Soga, at Verdi gjeng ikkje
just etter det, som Folk finn er mest hyggjelegt,
men meir etter det, som er sannt og rett, og
det plar daa jamt syna seg, at um ei Nyskiping
fører med seg sumt leidt, so fører ho paa den
andre Sida med seg ymist, som er godt, ja likso
godt, og betre, enn det som vart tapt, so at Ein
altid tilslut lyt segja med Terje Viken: Godt, kann- .
henda, det gjekk som det gjekk. Der er no den
Visdomen i Verdi· — .
Alle er i Grunnen samde um, at det var til
Skade fyr Kristendomen — um enn til Bate fyr
Verdi ——, at Konstantin gjorde honom til ,,Stats-
tru.« Og det er rimelegt nok ; for aa gjera Kri-
stendomen til Statstru, det var i Grunnen aa
gjera honom tilHeidendom, til eit ,,Rike av denne
Heimen·« At det kunde bera til, kom seg av, at
Kristendomen hadde mange store menneskelege Tan-
kar, som Staten trong um og som maatte inn i
Heimseiis aalmenne Liv og Kultur; og fyr aa
kunna gjera sitt Storverk her maatte Kristendomen
sinna seg i aa gjerast um til ei verdsleg Riksmagt.
Men at sjvlve den kristelege Tru vart Statstru,
detvar ei uendeleg Lygn, som maatte hemna seg.
Og Strasfi kom. Hamkristendom og Lygnkristendom
paa den eine Sida og den fælaste Aands-tvang paa
den andre Sida, det vort Straffi; og dersom den
Setning er sann, at den verste Straff ei Synd
kann saa er, naar ho driv Syndaren upp i nye og
endaa verre Synder, so maa Ein segja, at Strasfi
her ikkje kunde voret verre. Hyklarskapen og Aands-
trceldomemdesse Heimsens sæle Aalmannsynder, hev
gjort Millomaldersoga til ein sann Myrkeheim.
Og me sit midt uppi desse Synder den DagiDag.
Naar Stat og Kyrkja vert skilde, so foer denne
Lygni ein Ende; Kyrkja vert fri, og Heimen vert
"Sv att-P eter.
(Umsett fraa Tysk.)
(Framhald.)»
Judith laag enno paa Kne; ho lutte radt
nedstilJordi med det fagre Andlitet og gret; daa
sagde den gamle Maanen til henne: ,,Statt upp,
Gjenta, og gjer meg ikkje veik! Gakk helder til
din ryggjelause Brudguin og faa honom med dine
føie Ord til aa standatil sine Jllgjerningar. Lukkast
det fyr deg, so lovar eg deg stor Løn, du sparer Guten
fyr Pinsla, og kannhenda eg gjev deg Loyve til aa
beda«vaar Herre og Kjeisar um Naade fyr honom!"
Judith visste mest ikkje av seg, daa ho ragad
ut or Stova og tok Vegen til Fangehuset. Utan-
fyr motte fho Rand-Jobst. ,,Ser du, Judithi«
sagde han og tok henne i Handi; ,,de-t er Slikt aa
vinna, naar Ein held arge Skalkar formeir enn
sagna Folk! Hev ikkje eg sriat til deg syr lenge
sidan? Du kunde no longo ha voret Borgsutfrua.
Men du heo hengt deg i denna Rabneren, som no
Ravnarne snart skal hakka.« »
og paa sin Maate fri. Kyrkja vert daa det ho
etter Jesu Ord skulde vera: eit Ljos, eit Salt, ei
Magt i denne Heimen, men ikkje ei Magt elder eit
Rike ad denne Heimen. Ho kjem til aa draga til
seg ,,alle, som arbeida og er nedtyngde", d. e.
alle, som med Sanning kann takaimot KristiTrii;
men dei andre let ho ganga sine eigne Begjer-
Aa draga Folk i Dungevis uppstil Altaren, fyrr
dei enno er til Skils«·Alder komne, og tvinga dei
til aa ,,avleggja Vitnemaal« um si kristne Tro,
som deiostaste ikkje hev, og tvinga dei til aa binna
seg med Haand og Munn til denne Trui, som dei
jamt er for unge til aa skyna Aalvoret i og Mei-
ningi med, det vert raadlaust daa. Lika eins aa
driva Folk i Hopetal der upp fyr aa ,,eta og drikka
seg sjolvetilDoms«,somdei Fleste maa gjern,
etter Kristendomens eiget Ord, elder aa forlata
Synder i soknevis, anten so Folk angror elder ikkje,
elder aa paatvinga Egtesolk ,,Vcelsigning«, um dei
so korkje vil hava henne elder er verde aa saa
henne, — all slikLygn vert det daa ein Ende paa-
Hyklarar og Hamkristne vil vcel finnast so innimil-
lom; men um dei sinnst, so vert det dei sjolve og
ikkje Kyrkja, som sæt bera Andsvaret fyr Lygni.
Paa den Maaten vert her ikkje so mange
gode 3-s;31.«este-,,Kall« og hyggjelege Prestgardar; her
vert ikkje slik ein vis Administration, som slyt Pre-
star sroa ,,Koll« til ,,Kall« liksom Brikkur paa eit
Dambrett, ikkje etter - som dei er gode Kristne og
gode Hyrdingar til, men etter Aldereii og Eksamens-
karakteren; den Reknemaaten, at di betre Loii di
betre Prestar, kjem reint or Moten, og det kann
tilmed henda, at sjolve den theologiske ,,Vitenska-
pen·’ doyr ut. Prestarne foer ikkje heita ,,kongelege
Embcettsmenn« og ikkje regjerayver ein Flokk
Skulemeistrar etter den Logi ,,Hauk over Hare«;
det kann endaa henda, at dei vert noydde til aa
vera ,,solkelege«, noydde til aa tenkja og tala so
Folk skynar dei, og noydde til aa vera »Tenarar«
istadenfyr ,,Herrar««, og dei kjem ikkje lenger til aa
føra det store Ord i Morgenbladet. Det vert eit
Vaaga Spel, eit ,,Osfer", aa velja Prestvegeii, og
den, som vaagar Varpet, kann aldri gjera det fyr
aa faa Livebraud; tvertimot, han lyt viZst osta
sylgja Pauliis sitt Fyredome og lcem seg. upp til
Tjeldmakar elder slikt, so han kann livncera seg
sjolv som ein annan Mann. Det vert i det heile
strengt aa vera Prest. Han vinn berre ein einaste
Ting: Sanning i sitt Yrkje, og han seer berre
Eit aalik«a paa: den Gud, som han er Tenaren aat.
Kyrkjefolket kjem sjolv til aa velja sine Prestar.
No er me so rædde desse theologiske Partistridar,
at me torer snaudt gjeva Folk denne Valretten, og
idet kann me hava Rett. Men daa foer visst
Kyrkja ymist annat aa tenkja paa enn aa slaast
med seg sjolv, og dei ymse Serlag, um dei sinnst,
kjem vrel til aa maatsa tola kvarandre, um dei enn
ikkje er so samde um kvart Ordet liksom Skulegutar
uin ei lærd Leksa. Den gamle Læra, at Kristen-
domen er Liv og at det kristelege Liv er Kjærleik,
lyt visst daa koma upp att etter den lange Gløymsla.
4(Meir).
,,Skuledircktvr Bonncvie — Vygdemaali i
Aalmngesknlen."
(Srcct).
Det er fuldkomen rett, og eg trur, det vil
sannsynleg ganga so, at Folkemaalet um ikkje so
rett lang Tid foer like Gildskap med Bokmaalet.
Likeins er det, etter mi Meining, sannsynlegt, at
Folkemaalet deretter vil laupa av med den endelege
Siger, syrst i Bygderna, der Kravet er sterkast,
seinare ogso i Bynrne· Det er mange, som hev
Von um det no, og bland deimcikkje faae, som
hev Magt til ved Log aa gjenomfora det.
Denne Tanken er so klaar, at den toler heile
Dagens fulle Ljosz og dei, som kjempar fyr den,
kann alt no opet og greidt baade vedkjenna seg og
arbeida fyr den. Det er Folkets Æra han vil,
og han set ikkje til Fyremaal aa halda uppe eit
Tilstand med too Tungur i koar Manns Munn,
den største Vanskeldhjaa eit Folk. Onnorleids er
det med Tanken aat Skuledirektoren; den toler
knapt det sulle Dagsljos. Paa den eine Sida
kjempar haii fyr Bokmaalet, paa den andre Sida
vaagar han seg ikkje til opet aa bera Herskjold
mot Bygdemaali, elder reisa den sisste Krig, Av-
tyningskrigen. Av detta kjem Uklaarskapen i Fy-
redragi og i Avis-Artiklen, av detta Sjolvmotseg-
nerna, endaa hjaa Skuledirektor Bonnevie, som
elles evlaust er ein dugande Mann.
Men korleids skal Lcemrarne paa Bygderna
bera seg aat i Maalvegen i denne Tid?
»Aa slepp meg!" bad Judith graatande;
,,lat meg gonga den sidste tunge Gonga, og hced
meg ikkje i Ulukkal«
,,Eg meinar det vell« svarad Jobst og heldt
attiGjenta; ,,bry deg ikkje meir um den Menneskja,
elder so gjer du deg ulukkeleg, kannhenda du vert
haldi fyr medskyldug attpaa, og daa gjeng det fulla
paa Livet og. Vert helder verande her hjaa For-
eldri mine, eg skal sorsvara deg; i Byen vilde dei
visst alt sneisa og peika paa deg; bia her, eg vil
ikkje sorlata degl«
,,Nei!" ropad Judith; ,,helder vil eg doy med
honom enn liva med degl« og med dei Ord sleit
ho seg laus og skundad seg til Fangehuset.
Ho hadde med seg ein Setel fraa Kapteinen,
og paa den slapp ho inn til Fangen. Nabner sat
still og sortenkt. Han truddesnaudt sine Augo, daa
han saag Judith steig inn. Han rette Handi
ut etter henne; men ho vort standande og saag
lenge paa honom med tærande Augo. Til Slut
sagde ho: ,,Eg kjem ikkje fyr aa trøysta deg, men
fyr aa gjera deg eit aalvorslegt Spursmaal. Kom
i Hug den Stundi, daa du spurde meg i so godt
Trumaal, um eg hadde deg kjær; daa svarad eg
deg av heil Hag: Ja! Sjaa no stend eg her og
spyr deg i likso godt Trumaal: hev du gjort detta?
er dit Rovaren?«
»Detta Spiirsmaalet kjem ikkje sraa deg,«
svarad Rabner; ,,du kann ikkje halda meg fyr
sakad, for daa hadde du aldri elskat meg-«
»Det kjem ikkje helder sraa meg; men Kap-
teinen sende meg hit, eg skal bede deg aa standa
til og nemna dine Medskyldugez gjer du det, vil
han og tillata meg aa beda Kjeisaren um Naade
fyr deg; men stend du ikkje til, skal du verta pint
og deretter ford til Dauden »likevoel.«
»No, so fcer det so vera,« svarad Rabner; ,,eg
veit meg ikkje sakad i nokon Ting. «Gud vil ikkje
leggja meir paa· meg, enn eg kann bera. Men det
renn i meg, naar eg tenkjer paa, at deitrur meg
til slike Ugjerningar, og at dei ikkje granskar meir
etter, korleids dei hev komet i mitt Rom, dessa
Tingi, som synest vitna imot meg.«
«Veit du daa Jnkje um detta?" spurde Jud ith.
»Nei, so sannt som det liver ein Gud yver
meg, eg veit det ikkje, eg er saklaus.«
Daa slo ho Armarne ikring honom og lovad,
at ho skulde vaoga Alt fyr honom. No tvilad
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
