Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
10de August 1878.
Fedraheimen.
195
Eg trur daa fraa mitt Standpunkt, at det vil
vera best, at Bygdelærararne ikkje gjev seg i Kast
med det Herkulesarbeid, som til dessa i so mange
hundrad Aar ikkje hev lukkadst, endaa Folket fyrr
hadde mindre Skyn paa ei slik Sak enn no, nemleg
aa tyna Bygdemaalet ved stendig aa nøyta Vak-
maalet sjølv i Talen. Tvertimot bør dei hævda
Folkemaalet i allsin Tale, bruka det yver alt, der
det berre etter vaart gjeldande Logverk let seg gjera,
læra seg aa lesa det og skrioa det og likeins læra
andre Bygdefolk det same, so vidt dei vinn. Paa
denne Maaten vil Folkemaalet saa si Dyrkjing og
Utvikling og Skilnaden millom Bygdemaali jamnast
ut, eit Arbeid, som fcer stor Studnad i· den lettare
Samferdsla millom dei ymse Landsbolkar i vaar
Tid. Paa fleire Stader gjev LærararneBor11i aat
dei Foreldre, som ynskjer det, serskild«Undervisning
i aa lesa og skriva Folkemaalet, og det er eit Fy-
r«edøme, som Eiii tryggt kanii taka etter.
J Skulen bør Borni faa so myken Kunnskap
som mogleg i Bygdemaalet elder deira eigetMaal. ·
Det bør aldri talast Dansk millom Born og
Lærar: Bibelsoga vert fortald i Bygdemaal, Fed-
ralands- og Heimssoga likeins, Geograsi, Natur-
knnna, alt, som Borni fær høyra gjenom Talen,
elder som vert gjenomsaret mundtlegt i Fyrevegeii,
gjev Læraren iBygdemaalet. Soleids gjere mange
Lærarar alt no. At Borni maa lesa etter heime i
ei dansk Bok det, som dei i Skulerf hev hoyrt paa
Norsk, er visstnog eit Vanhove, eit Lyte, men likvel
det mindste av tvo. Sume Lærarar heo eg høyrt
diktera Borni ei liti Larmka paa Landsmaal i eit
elder fleire Fag, til soleids aa beinka litigrand paa
detta Vanhøve; betre vilde det vera, um me fekk
nokre saae folkelege Lærebøker i Landsmaal i nokre
Fag fyr det Fyrste;·det vilde skapa større Einsfap»»
Borni maa, soleids som Saki no stend, læra aa
skyna Bokmaalet, soleids at dei kann lesa og skriva
det nokorlunda rett. Det gjerer Koar og Ein so
godt, han kann; men eg meiner, at det er høgst
urett og reint meinsamt aa bruka nokot Slag Tale-
øvingar i Bokmaalet; for derved- vil den Norske»
Maalsansen avdøyvast og tynast, um elles nokot er
aa vinna ved slikt. "
Skuledirektøren hev i sin Artikel forklarat,
naar det er, han hev rettat paa Lærarens Tale,
og soleids hev han og gjevet Folk Hove til aa
døma um hans Framgangs-Maate i denne Vegen.
Av det, som ikkje stend, kann Ein skyna, atSkule-
direktoren ikkje rettar paa einLoerar, som
brukar Bygdemaal under heile Under-
visningi. Detta maa vera ei god Rettleiding.
Derimot kann eg ikkje finna nokor Rettleiding i det
syrste Tilfelle, Skuledirektoren nemner som under-
gjeoet Retting av honom· Det stend nemleg, at
Skuledirektøren hev gjort seg Umak med aa retta
paa Talemaalet, ,,naar eg (Skuledirektøren) høyrde
Lærareii bruka Bokmaalet aat smaae Born, som
enno ikkje ved Lesning hadde lært det aa kjenna."
Skuledirektoren segjer altso her, at Borni syrst bør
læra aa kjenna Bokmaalet ved Lesning, fyrr Læ-
raren kann bruka det aatdeim. Men korleids heng
detta saman med hans Plan, som er byggd paa,
at det er lettare aa taka aat med aa tala
det enn med aa »lesa det,« og paa den Tanke,
at Borni »vil sraa Fyrst av lettast læra Bokmaalet
gjenom Øyrat og ved Taleøvingar««? Det
tykkjest meg klaart, at Skuledirektoren her er reint
umogleg aa gjera til Lags: Tek Læraren aat
med aa tala Bokmaalet, fyrr Borni kann lesa,
daa rettar han paa Læraren; byrjar Læraren med
aa lesa Bokmaalet, fyrr Vorni hev lært detta
gjenom Øyrat og ved Taleøvingar, daa er det i
Strid mot Skuledirektørens Plan, og han uttalar
Missnogje elder Sorg yver det — »dette beklager
jeg". Kvat er Meiningi?—, — Av det, som ikkje
stend i Skuledirektorens Artikel, torer Ein vel ogso
draga den Slutning, at Skuledirektoren ikkje rettar
paa ein Læren-, som brukar Bokmaalet, naar han
underviser eldre Barn. Det er ogso rimelegt fraa
Skuledirektørens Standpunkt; men det vil verta
umbrigdat, naar Odelsthingsraadgjerdi kjem i Verk.
Av det, som stend i Artikelen, ser Ein, at Skule-
direktøren rettar paa ein Lærar, naar han »ved
bibelske Forteljingar brukar platte Umskrivningar i
Vygdemaal av Herrens eigne Ord.« Med Herrens
eigne Ord meinest vel heile den heilage Skrift-
Denne er no, som aalkjend er, upphavleg skrivipaa
Tungemaal, som er langframande fyr oss. Skrifti
er i dei seinare Tider umsett paa dei fleste Tun-
gemaal i Heimen, likvel ikkje paa Norsk. Jkring
Aar 1300 vart det visstnog gjort eit Tiltak til eit
Slag Bibelumskrift, Stjorn (Styre, Guds Styre ?)
men den inneheld berre dei historiske Bøker i det
gamle Testamentet og er dessutan skrivi paa Lands-
maalet i ei so tidleg Tid, at Gin maa studera
sjølve Maalet til retteleg aa skyna Boki. Sidan
den Tid er Jnkje nokot av Bibelen umsett paa
Norsk, naar Eiii undantek smaae Stykkje: Markus’
Evangelium, Bergen 19»870, og Johannes’ Evange-
lium, utgjeoet i Kristiania, uni eg ikkje missminnest,
1871. At Lærararne i Bygderna fortel Bibelsoga
iFolkemaalet, er naturlegt, og paa det hev vel
Skuledirektøren helder ikkje Nokot aa segja; Herren
skal daa dyrkast i alle Tungemaal, og Vibeleninne-
held Ingenting, som viser, at det Norske Maal er ·
undanteket· Men »platte Umskrivningar« maa Ein
ikkje bruka. No er det likvel ei audkjend Sak, at
det skal stor Maalkunna til fyr aa døma rett, um
ei Umskrivning i eitMaal, som »stend fyr Eiti som
eit framandtMaal«, er platt elderikkje· Det, som
er fagert og ædelt i Bokmaalet, kann vera haldet
fyr »platt« i Bygdemaalet, og det, Eiii held fyr
aa vera ,,platt" i Bokmaalet, kann vem ,,cedelt« i
»Bygdemaali. Til altso aa kunna komma til Vissa
um, kvat som i Bygdemaali er »platte Umskrivnin-
gar« ao Herrens eigne Ord, maa Ein hava studerat
desse nøng ovleg nøgje, so nøgje, at eg er rædd
fyr, at det oftast ikkje er mange andre ennBonden
sjølv, som kann avgjera den Sak. Eiii tilgjord
(affekterad) Bymann vil segja, at det heile Folke-
maal er platt. Eg trur disyr, at det vilvera ovleg
kjærkomet fyr·Lærarne, um Skuledirektøren vilde
segja fraa, kvat han meiner med platte Umstriv-
ningar paa Bygdemaalet, elder koat han legg til
Grunn fyr sin Dom um detta, — um han meiner,
at Lærararne bør halda seg til det Ordforraad og
den Kritik, som Jvar Aasens Arbeid tilbyd, og som
er gjenomforti Landsmaalsliteraturen. Finnst det i
Umskrifterna avMarkus’ elder Johannes’ Evangelium
slike ,,platte-«Ting? Elder kanii dei fyr den Skuld
gjevast Lærararne til Rettesnor ved Sida av deii
mundtlege UndervisninglZ Ein hevfso myket større
Grunn til aa beda Skuledirektoren um eijslik Upp-
lysning, som det segjer seg sjolv, at Lærararne
gjerna vil stella seg stik, at dei slepp aa verta ret-
tade paa.
Det kunde vera myketmeir aa segjaumdenne
Saki, men fyr Skuld mi Tid og til ikkje aa trohtta
dei gode Lesarar lyt eg tversluta her, med di eg
vil uttala den Bon, at ogso vaar Jntelligens maa
ho ikkje lenger paa honom, ho maatte frelsa
honom.
Men det Svaret, som Judith hadde med seg,
var Kapteinen litet nogd med. Han baud med det
same, at Fangen næste Dag skulde spanast paa
Pinebenken, og Alt skulde gjerast ferdugt til Av-
rettingi; for han var meint paa aa lata den harde
Syndaren døy ein pinsam Datide-
Judit·h var reint fraa seg. Ho tykte, Hjortat
vilde sprengjast, naar ho tenkte paa dei Pinslor,
som Rabner hadde i Venta. Og ingen Utoeg
aa øygna1 Men kunde ho ikkje frelsa hans Liv,
so vilde ho daa døy med honom. So gjekk ho til
Fangehuset enno ein Gong fyr aa fortelja sin
Festarmann sitt Forset, at ho vilde gjeva seg ut
fyr hans Medskylduge og døy med honom· Men
Vaktmannen negtad henne aa koma inn; for Kap-
teinen hadde forbodet honotn fraa den Tid aa sleppa
Nokon inn til Fangen. Judith gret og bad ;« men
den gamle Vaktmannen, som elles var ein god
Mana, sagde: »Bry deg ikkje, Barn; aa døy er
faafengt. Fyr meg maatte Rabner gjerne koma
undan, for eg hev illt av honom, og eg trur ikkje,
det er Raad aa pina Nokot utor honom; men som
iagt: aa døy er faafengt; og Britdi aat ein Vel-
stands Mann som Snikkar Rabner er nok god-til
aa ofra Nokot, som det kann vera Mun i, fyr sin
Festarmann·«
Judith skynad godt Meiningi, men ho hadde
ikkje so myket som ein Skilling, som ho kunde bjoda
Vaktmannen. Huset aatRabner var sett med Vak-
ter, hans gamle Moer var og sett fast; kvar skulde
ho taka det, som trongst fyr aa gjera Vaktmannen
blid og vægjen? for Jngen vilde hava Nokot aa
gjera med Kjærasten hans Svart-Peter. J Raad-
loysa sprang ho til Borgi att fyr aa beda Kaptei-
nen endaa ein Gong um aa faa tala med Rabner;«
ho tenkte, at Rabner kannhenda hadde ein Sum
Pengar nokonstad, som ho kundehevja i Løynd og
bruka til aa frelsa honom. Vaktstova var no, etter
at Kapteinen sjølv hadde voret gjestad av Svart-
Peter, flutt inn i Borgi. Her steig daa Judith
inn og bad um aa verta mellt hjaa Kapteinen:
men ho maatte taka det uppatt fleire Gonger; for
Vaktmeisteren sat i Terningspil med den gamle
Borgfuten og nokre Borgarar sraa Byen, som var
komne deropp; han hadde vunnet ein god Slump
Pengar og hadde deim liggjande syre seg i fleire
Pungar. Til Slut vyrde han daa aa sjaa burt til
Gjenta. ,,Aahaa, Røvarbrudil« spottad han; »henne
maa me nok mella syr Kapteinen, for ho kann
hava Eitkvart aa standa til utn Allrakjcerasten sin;
men tolmøda deg fær du gjera, til Spilet er slutt;
Galge og Hle kjem altid tids nok.«
Judith hallad seg innaat ein Stolpe som
stod midt i Romet og studde Bjelkeverket, og saag
sorgmodig paa Spilet og paa dei fulle Pengepungarz
ein av deim, kannhenda, hadde voret nok til aa
frelsa Guten hennar. Spilet vort ikkje slutt, fyrr
Vaktmeisteren hadde vunnet alle dei reide Pengar,
der var; daa syrst sende han Borgfuten til Kap-
teinen fyr aa mella R·ovarbrudi. Men i Millom-
tidi vende Vaktmeistereii utan Naade Samtalet so-
leids, at dei tok til aa røda um Rabners Av-
retting, og det gav Folki Tilfore til aa sortelja
fæle Sogur um alt det Skrymt, som hadde voret
høyrt elder sett ved Rettarstaden aat Bye11.
(Meir.)
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
