Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
- f men dei kjem nok.
198
Fedrahcimew
14de August 1878.’
Det er ei Avvyrding av Kristen-
domen, og det er aa gjera honom til ,,Vrøvl,«
naar dei gjer honom til slik ein godsleg Kvardags-
visdom, som kvar· einaste ein skal tru paa, liksom
Ein krev, at kvar Tulling skal kunna telja til tri.
Paa den Maaten taper Saltet si Kraft. Kristen-
domen maa vera Staden paa Bergtoppen, som
Ingen kjem sovande upptil; han maa vera den
Perla, som Jngen finn, utan han sjglv leiter; han
maa vera den tronge Porten, som er vand aa sinna
og endaa vandare og koma igjenom. Det er sælt
aa tenkja paa, kor myrkje vondt han gjer oss, denne
sovande Allemannskristendomen, som er bygd upp
paa den store Lygni, at Kristendomen er det ,,N a-
turlege·« Her gjeng soleids Folk i Tusundtal og
trur med seg, at Kristendomen er Sanning, men dryg-
· jer likevcel heile Livet ut, fyrr dei tenkjer paa aa
taka seg SanningitilHjartat; so liv er dei heile
sitt Liv i gjenomford Strid med sin
eigen Liv stankel Det er so Blodet kann kolna
i deg, naar du tenkjer deg inn i detta. Aa liva
sitt Liv paa den Maaten er i verste Meining aa
tyna si Sjæl; all Vilje driyvest og kleyvestz Karak-
ter vert det ikkje tenkjande paa; all aandeleg Merg
vert ut-eten og alle aandelege Sinar slaknarz San-
ning og Samanheng vert det ikkje sinnande i heile
Livet. Ein torer snaudt tenkja paa aandelege Ting;
for so snart Gin lyfter Augo uppyver Gryta, so
moter Ein Kristendomen, og den hev Ein ikkje Mod
elder Vilje elder Trong til aa taka upp. Ein fører
sitt Liv slik; at Ein veit med seg sjolv, at kvar
Tanke og kvart Ord og kvar Gjerning er ei for-
detmeleg Synd3—men Gin driv paa. Ein ,,syn-
der paa Raad e.« Ein litar paa, at Ein skal
,,gjera Bot« —- sidan. Det er ikkje faarlegt, um
Ein tullar burt i Tufs og Vas heile sitt Liv;
,,Naaden« skal retta all Ting uppatt — sidan.
Det gjeld liksom berre aa kunna segja ;,J Jesu "
Namn« fyrr Ein "døi)r. Folk, som liver paa slik
Vis, maa verta Trwlar og aandelege Tærings-
kræmarar, og det er ikkje undrande paa, at det
norske Folk hev diktat so godt um Peer Gynt og
um Smeden, som ikkje slapp inn korkje i Himmerike
elder Helvite. ·«
Detta er Frukterne av, at Ein tvingar Kristen-
domen innpaa Folk, som ikkje sjolv leitar etter
Kristendomen og ikkje hev Trong til honom.
—Sv ort-P et,cr.
« (Umsett fraa Tyst.)
(Framhald,)
,,Ja,«’ tok ein av Borgararne til Ords, ,,no
kjem nok Styggen til aa leika der att, for kvar
Gong ein Brotsmann skal kverkast, er det eit Hel-
vites Staak Næterne fyreaat; dei segjer, at daa
strOevar den sidst avtekne Syndaren og skipar til
Herbyrgje i dei luftige Stovur fyr den nye Kame-
raten. Det er no tvo Aar sidan det vart hengt
Gin, som skulde vera Spcejar; Veinranglet heng
enno ·i Galgen. No hev han sagte si fulle Orka
med aa reinska og sopa, den grasvaksne Rettarstaden.
Rettaren maa, fyr kvar Gong han skal senda Ein
utor Verdi, ganga burt paa Rettarberget ved-Solar-
glad tvo Dagar fyreaat og ropa ut Avrettingi, an-
nars finn han ingen Ting reidug og maa fulla
dertil venta seg, ’at det henderhonom eit Spit ved
Avrettingi, elder at Syndaren ikkje foer starva av.«
Ein Annan fortalde um, at det var ein Gong
ein ung Skarprettar, som ikkje vilde tru paa detta;
Det hjelper litet, at dei held mange tusund væl-
londe Prestar til aa ,,vekkja" denne Trongeii —
etterpaa· Lygni er der like godt: at det, som mest
av alt skulde gjevast og takast i Fridom, vert velt
innpaa Folk med Tvang Slikt maa enda med
solkeleg og trudomsleg Tæring. Dersom Utviklingi
ber srain mot det aa skilja Stat og Kyrkja, so
Trui fhr fullt Aalvor vert kvar Manns eigi Sak,
so vil visst Ingen, som held Sanning fyr ein
større Ting enn det ,,Hyggjelege««, stemma seg
- derimot·
J det, eg her hev havt framme, ligg nok og
den beste Motgrunn mot dei, som held paa Av-
stengjing fyr aa verja »Moralen·.« Trældomsaan-
den kann vael halda Folk fraa ymse »grove« Syn-
der; men det skulde daa vera laak Moral, som
ikkje skulde vera betre enn den Maaten aa fora
Livet paa, som eg her hev talat um. Er Trui
livande i eit Folk, so er ho den stedaste Grunn-
mur syr Sedsemdi, som kann sinnast. Men er ho
dand, slik som det viser seg, at ho vert i Lengdi,
naar ho ikkje stend fri, so avlar ho ikkje Moral,
men aandeleg Trældom, som er det verste eit Folk
kann koma uppi. Og vil me vera ærlege, so maa
me vedkjennast, at Moralen under slik ein daud
Vanekristendoin kann rotna forskræmeleg ned.
Tok( me t. D. vaar norske Moral, slik som
han er no, og vilde prøva honom gløggt, til Grun-
uen, den loynde Styggedomen so vcel som den
openlyse, ——og so likna honom ihop med Moralen
i eit av dei Land, som er mest i Hogmcelom syr
Sedloysa, so er eg rædd, me skulde sinna, at me i
Grunnen ikkje stod so sælt høgt endaa· Du kann
tenkja paa kvat fyr ei Synd du vil, den største og
styggaste liksovcel som den mindste, so hev me henne;
og den hpgare Sllioralein’ Sanningskjcerleiken, Ær-
legdomen, Aalmennhugen, Sansen og Viljen fyr
det Aandelege i Livet, —— den stend visst so laagt
som han kann standa i eit Folk, som hellest skulde
vera ungt og friskt og livefzejrt· Lat oss so ikkje
gjera oss til av Moralen vaar og, som ,,Samfun-
dets Støtter« og andre Farisæarar, mura oss inne
fyr aa ikkje verta ureine! Lat oss vita det alle,
og lat vaare Prestar vita det med: me hev ingen-
ting aa gjera oss til av. Men me hev, som ialle
andre, mykje aa arbeida oss ut av, og mykjesiia
vinna oss upp til. —s « ·
Det, at Folk vert neydde til aa tenkja og
taka det meir aalvorsamt med sine Livsspursmaal,
det pydelegg ikkje letteleg Moralen. Dersom Folk
kjem inn paa range og ville Meiningar, so er vcel
det ei stor Landsulukka og kann fora harde Tider
yver Folket. Men som Prof.-Monrad segjer:
Mannscetti hev Rett til aa fara vill. Ja, aa fara
vill er paa ein Maate Mannens serlege Rett.
Dyret ser altid rett aat; men so vert det og all
Tid sitjande paa same Flekken og kjem ikkje lenger.
Men Mannen tek i Misst og vert klok. Det er
Reynsla, som er besteLære1neistaren. Dei moralske
Logjer er so sterke i Verdi, at altid, naar Mannen
ser i Vilska vg " forbryt seg, so tek han ill Roynd
av det og skynar, at slikt bør han ikkje gjem upp-
att. " Me skal agta oss so godt me kann syr aa
taka i Misst; for Roynsla er ein dyr Læremeistar,
attaat ho er god. Men syr aa verja oss mot
Misstak maa me ikkje sleppa fraa oss vaar Manns-
rett og vaart Mannsverd og gjera oss til tanke-
lause Dyr; og. dermed ·hev helder Jngen Rett til
aa forsvara Avstengjingstanken ved aa skræma med
,,Moraliteten·«
Det er ivisst langt fram til den Tid, daa
Kyrkja og Stat kann skiljast. Men Arbeidet fyr
veksande Aandsfridom er alt syr lengje sidan uppe
og bør haldast fram utan Kvink og Ræddhug· Lat
oss ærlegt »prøva Alt.«· Me lærer ofta mest av
dei, som me held fyr Fiendar· Og strider me fyr
vaar Tr1t, so lat oss gjera det som Menn. Her
er so mykje Fusk i denne Striden no. Mange ser
ut til aa halda paa den gamle Setningen, at mot
Kjættarar tarv Ein ikkje halda ,,Tro og Love;«
naar det gjeld dei, er det ikkje so faarlegt, um Ein
lyg e·it litet Grand. Dei som strider paa den Maa–
ten, gjer meir til aa riva ned Tru og Moral enn
dei verste Heidningar, og me skal aldriinnbilla oss,
at han, som kallad seg sjolv ,,Sanningi’«, bryr seg
um Hjelp av slike ræddeFuskarar, som ikkje eingong
torer sjaa Fienden cerlegt inn iAugo. Det er
denne Ræddhugen, denne laattelege Trui paa, at
Kristendomen maa setjast i Drivhus syr aa kunna
,,trodse Tidens Stormløb«, — det er den, som
er den rette Faaren fyr Kristendomen no.
« Eg set, sannt aa segja, Voner til, at her skal
koma ein stor og grundbrjotande Kristendomsstrid i
Landet. Folket ligg so nedkvcevt og so aandeleg
han var stod i Kunsten og let vera aa ropa ut
Avrettingi; han meinte, han skulde greida det like-
vel. Men jamenn glatt det. Fyrst slitnad Snara,
som han skulde hengt Statkaren i, og so, daa han
skulde fvra honom upp andre Gongen, brotnad
Stigen Brotsmannen rvmde sin Veg, og Folket
steinade Rettaren.
»Detta vil ikkje vaar Meister forsøma«’, meinte
ein tridje Borgar; ,,det er ein forsjaaleg Mann og
vel kunnug i Alt. Han hev fortalt meg, at han
ein Gang um Morgonen, sy·rr ei Avretting skulde bera
til, hadde vitjat Rettarstaden syr aa sjaa um Alt
var rett «stellt; han hadde gjort Melling der fyrek
aat; daa hadde han sett, korleids den, som sidst
var avrettad, hadde luskat og stullat paa Rettar-
staden til strakst fyrr Soli spratt.«
Det var Sume, som tvilad, men Vaktmeisteren
gav Forteljarom Rett, og han fortalde ogso sleire
gruselege Sogur av same Slaget or si eigiRvynsla.
Medan dei sat soleids og rydde, kom Borg-
futen att med det Svar, at Kapteinen ikkje vilde
hava nokot Tal med Gjenta meir, men at Pinsla
skulde taka aat i Graalysingi, og at Avrettingi
skulde bera til seinare paa Dagen.· Judith var
som toreslegi; Foterne vilde ikkje bera henne. ·Men
dei lystuge Soirarar ansade ikkje henne; dei« heldt
fram med sitt Drøs, og kom til Slut til aa setja
fram det .Spursmaal, um Nokon hadde Mod til
aa ganga til Rettarstaden og endaa same Midnatti
mella Avrettingi; til Vitnemaal um, at han hadde
voret der, skulde han daa skjera ei Flis utor Galgen
og taka med seg.
,,Det gjer Jngen««, ropad Vaktmeisterrn; ,,for
sliktUsriskje ved Galgar og Rettarstader er verre enn
Svensken og Torstenson; eg set ein Pung med
Penxzar paa, at det vaagar Jngenl« ,
Det vart stillt, for det gjekk ein Kaldgrysk
gjenom Alle. Men til Slut gjekk Judith burt
«til Bordet —— ho var bleik som Kalkveggen ——— og
baud seg til aa freista Vaagandet, fosannt Vakl-
meisteren vilde standa ved sitt Ord.
»Gjenta!" ropad Vaktmeisteren, ,,er du ras-
Du vil daa ikkje ropa upp— din eigen Festar-
Eg sver paa, at det er
gali?
mann paa Rettarstaden?
du ikkje god-till«
Men Judith stod paa Sitt. Det leid alt
langt paa Natt, og ho baud seg difyr til aa ganga
til Rettarstaden med det Same· Han laag paa
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
