Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
7de September 1878·
Fedraheimen.
227
:,ubegrundede Paastande««,. ,,allerurimeligste Paa-
stande«, »uklare Begreber««, »Yndlingsemne for
Tidens Agitation«, «hule og ynkelige Fraser«-,
»hadske Angreb« o. s. b., so du seer mest ikkje Tid
til aa pusta. No kann Ein vel trygt segja, at det
sinnst inkje annat Presseorgan i heile Verdi-
som fer soleids aat mot Folk, som det tek upp
Stykkje fraa, og det er daa ikkje aa undrast paa,
at Vladet liver paa rein aandeleg Armodsdom og
intellektuel Sveltihel, daa sjalvsagt ingi skikkeleg
Menneskja, som hev Aand og Tanke, kann finna
Hag i aa verta hundsad slik. Det er Jotunmod,
«JJiorgenbladet« hev. Daa Hrnngner var boden
stil Gjest i Aasgat’d og ,,gerdist drukkinn, pii-
Skorti eigi Stdr Ord; haun lezt Skyldu talca upp
Va1lhö1 ok foer-ei i cJötu11hej1119«, enn Sakkva As-
garl)i, 91111 drspa gr1d 611 — — ok drekka 162t
hauu muudu ailt Asa—øL« Men Me veit ogso,
at ’Jotunmod ikkje ber langt fram. Glder er
Morgenbladet ein Mokkrkalve? Ein slik veit me, er
til itikje Nytte: ,,var hann a1111rædd1" el-
haxm SZi P61·.«« Og ,,alll1reer1»dr« paa same Maa-
ten vart ogso Utgjevaren av »Morgenbladet", daa
han piia Preiit las det Stykkje, som det hadde
voret hakis Skylda aa lesa i Handskristi, fyrr han
let det prenta, men som han ikkje hadde idest.
Det er ei Heppa, at alle gode Krafter snnr seg
fraa »S)Jiorgenbladet«, og at det no tek til aa
verta ei Skamm aa skriva i detta Bladet. Berre
dei faae, som eig ,,11ja1·ta hat er, tjudott gr
med trin h01snum«, finn Gamun i det; dei
fleste, som les detta Romrekje, vil finna, at
Gardbrtckaren hev Rett, og at han endaa hev gjort
baade skynsam og nytsam Brnk av Stille- og Folke-
teljings-Statistiken; det er mest det, »Morgenbla-
«det« heng seg i, at han skal hava missbruktStati-
stiken. At Statistiken ikkje gjev endefram Upplys-
ning um, kor mange Heimedanskar det sinnst her i
Landet, er ikkje Gardbrukareiis Skuld; det foer
verta Ytiksstyrets Sak aa gjeva oss ein betre Stati-
stik. Til dess me fcer hoyra elder sjaa Motgrun-
nar mot Rekningi aat Gardbrttkaren og foer app-
gjeFet vissare Tal av Morgenbladet, held me det
fyr nokot-so-nær sannt, at det er ikring 270000
Sknleborn, som hev det fraa Federne
nedervde Bygdemaasl — i større elder
mindre Mnn — til Mormaal, medan det
for sramum ein Gar, var vi innum og sa tilHestar
og Karar, og dei maatte ta Pakkningen vaar og
dansa etter, so sort dei var heime Sume raaka
til aa ha att ein liten Veta i Lummunn, men Stor-
slumpen aatte inkje Matsaai. De var einsta, eg
sprang innum, derheldtKjeringi paa og kokte Vats-
villing: eg veit, eg tykte denna Villingen saag so
kvit ut, det var reine Byggmjole ho brukte. Eg
sekk ho til aa slaa ’ti ein Kaffespilkufm og daa eg
skulde kvitta de Ut, tok ho ein Riksbankdalar, som
gjekk fyre 12 Skjilling den Gangen. So var de
andre Dagen utpaa Estanx« de var eg og eit Par
til, vi flaug innum hjaa ei Kjering og sekk ho til
klina-paa lite Flattbrø aat oss, og lite Øl sekk vi
attaat. Men som eg kom Utatt, var de ein ifraa
Leine i Kva1n, rettugt ein før, diger Kar var detta-
Hati hadde stupt av uti ein Mykjakok fram me
Vegje og laag so lang han var og drog segiMyk-
enn. For de var dei store, som rauk upp fyrst.
Eg tykte rett, de var Synd aa gaa fraa ’om slikt
an; men de var mest Uraa aa gaa inni denna
Klina og ta paa aa tota; og inkje var de Ti staa
der og stira. Den same Estan skulde vi hver
Gloma; og me’ dei heldtpaa og sunda hver, gjekk
berresinnst13000, som hev det danske
Bokmaal til Talemaal og Mormaal, og
100000 Menneskjur i Landet, som hev
danskt Bokmaal — i større elder mindre
Mun — til Taleinaal og Mormaal, soleids
at berre sytjande kvar Menneskja her i Landet
talar dansk Bokmaal som sitt Mormaal.
Kvat vilde det ogso hjelpa, um me i Staden fyr-
13000 og 100000 sette 39000 og 300000? Det
stend ogso fast, at Bygdemaali hvorer til og eigeii-
leg er »det same Maal, som alle norske Kongar av
Harald-Haarsagre-Y-Etti med sine Drottningar og
Noregs Stormenn, Erliiig paa Sole, Einar Takn-
baskjelvar, Thorberg Arnason og Bjame paa Giske
talade«, — det erikkje Usan5, det viser Konge-
spegjelen, Strengeleikar, Barlaams Soga, Stjorti og
andre norske Skrifter fraa Midaldre11, naar dei
vart samanhaldne med Aasens, Vinjes, Jansotis,
Krohns o. fl. Skrifter i Notidi, det viser ogso
»Fedraheimen« —- endaa i detta Stykkje.
Elles segjer ,,Morgenbladet«, at ikkje nokor
Menneskja vil hindra Bygdemaali fraa aa koma
til deira naturlege Retti-, og at »Skuledirektor
Bonnevie kunde hava lagt elder veget sine Ord
nokot betre i denne Saki", enn hati hev gjort.
Det siste trur me ikkje. Det er nog Direktorens
Meining, som er komet frani gjenom Ordi hans.
Meii kannhenda Usemja millom honom og »Mor-
genbladet« paa den eine Sida og dei 36 Stor-
thingsmenm Odelsthinget og oss paii den andre
nettupp kjem av ulike Meiningar um, kvat som
er vaare Bygdemaals Uaturlcgc Rctti
Villjcsoktl 20de August· (Vrev-3·")). Me les i
Avisnrne, at her mangestad vert eit rikt Aar, og
det same kann eg sortelja fraa Fjellbygderne i Tele-
morki att. Høi)et hev me syr det meste fengjetinn.
praaret vart rettnok kannhenda under eit medels,
av di her hev voret for litet Regn, attaat det her
var kaldt ifraa Vaaren; men me vonar, at det skal
verta drjugt aa stulla av, daa det baade er godt
innkomet og kannhenda kraftigare an enn det
vani verta i regnsulle Skum-ar-
Skurdeti gjeng syr seg paa det hardaste no,
og Kornet vert oversleg godt. Her er eit serum-
slags godt Turkevedr au, so me hev alle Voner til
aa faa det godt i Hus. Jordepli er i Aiir tidle-
Ved um
Bist-
-««) Hev diverr vortet liggjaude virl lenge.
Orsaking4
gare hell vani og her ser ut til aa kunna verta
svwrt mykje.
Den svenske Kronprins og den franske Keisar-
prins hev voret paa Vitjing hjaa oss i Sumar.
Dei kom so langt som til Eidsborg, som er Anneks
til Laardal og grensar mot Vinjesokn. Det var
Ravnedjuv dei vilde sjaa, og dit kom dei tidleg
um Morgotien Sunndagen 7-8. Der hadde styrtnt
til ein uhorveleg Folkehop, som vilde sjaa desse
Kararne. Det var nok ikkje so rart aa sjaa etter
Segni· Prinsarne saag ut nettnpp som andre Folk
baade til Kropp og Klæde. Jkkje var det stor Stasen,
dei sekk Tak til aa gjera av deihelder. .Cin Klokkar
hadde lagat seg til med ei Tala aatdei; men han sekk
ikkje Lov til aa fora ’a fram. Tvo Spilemenner,
som hadde ætlat seg til aa spila fyr dei, vart det
au negtat. »Lenge live Norigs og Sverikes Kron-
prinsl Hurrirl«« var det einaste, Folk sekk segja dei.
Eg hev høyrt, at Arvesen skal vilja koma hit
i Telemorki og halda Folkehogstitle til Vetren.
Um so til er, so scer me daa sjaa, nm den Skulen
er betre held ein annan god Skole. Ein hoyrer
no slikt Rop um denna Folkehogskulen, liksom den
skulde knnna gjera Underverk Er detiFramgangs-
maaten det heng? Kvi kami daa ikkje Statsskw
larne taka etter? Elder er det Lærararne, som er
betre? Her er daa vel same gode LærarariStats-
skulen an- Elder er det fyr det, at Folkehngskulen
maa hjelpa seg sjolv, og hin fær Studning av
State11? Men no hev dei no nettnpp bedet nm
StatstilstotFolkehogskularne au. Jav, ein rimeleg
Grunn kann eg daa sinna til, at Folkehogsknlarne
trivst betre held hine. Det sokjer ingen dei Sku-
larne andre held dei, som vil lcera, ogdethender
vel ikkje helder so tidt, at der er Lærarar, som ikkje
er fallnetil sitt Yrkje· Det er·det, som er den syrg-
jelege Sjnken i Aalmugeskulen etter den Tid, at
Skulemeistararne vart tekne frie syr Syllaterteiiesta.
Skulemeistar laut ein lat Slarve jamt verta, naar
han ikkje hadde Mod elder Hug til aa standa Syl-
later. Ro er no dette sorandrat, so ein skulde tru,
at det vert betre heretter· Nokotmunar det sakte;
men enno er her veldet, som dreg mang einTanke-
lausing til aa verta Skulemeistar umfram det einaste,
sont skulde draga. Eg veit vel det, at syr gifte
Folk, som skal liva ao Lærarlo11i, er denne litinok,
j«a hoste liti, og eg vil ikkje telja til aa gjera Loni
mindre. Meii likevcl er det ei Roynsla, at det
lokkiir mang cindette, at ein Ungdom, som er Skule-
meistar, kann faa 8 Dalar Vika og Kostett um
Vetreii, daa andre Lauskarar snatidt tener Maten
i Munnen, og at han so— nmsram um Stimaren
kann tena likso mykje som andre Folk. Dette,
meiner eg- dreg,. og det aabyrgslar oss ikkje Skule-
meistarar just av rette Slaget, J so Maate trur eg
Folkehogskularne er betre stadde. Deira Stelling
eg utpaa ei Pra1n, som var full med Øykj·er. Daa
eg kom yder, so var de ein Bakke, som Folke laag
og kvilte ’ti, og de var sterk Solsteik. Men eg veit,
eg vart standande og stira, daa eg sekk sjaa deim;
dei hadde sigje ihop, og Bloe de ramt baade um
Munn og Nase. Og eg tykte me meg, at de sto
ingen Ting paa. Ja, so sette eg meg, eg audaa;
men de vart paa same Vis me meg, eg an seig
ikoll og tok paa- og blodde baade um Mnnn og
Rase. Eg baade hoyrde og saag, men nm dit
hadde stande me ein blank Kniv og kjoyrt ’ti meg,
eg hadde inkje rpyvt meg av Flekkje. Slikt laag
vi ei lang Stund, men daa vart vi reint bra att.
Trije Kvelden kom vi stam, daa sto Slage um
Morganen· Dei, som var me me Oykjom sine,
meinte dei skulde sleppa me eit lite Stykkje og tok
ingen Mat me seg; de gjckk reintpaa Live me deim.
No strauk dei israa Øykjom og alt ihop og tok
beinaste heimatt hver Fjelle, de gjorde dei paa vcel
so ein halv Dag. Men Oykjenne laut vera att og
gjera Tenest. De var lagt Bru yver Gloma,
som laaglaus paa Baatar, men paa burtare Siunn
hadde dei kasta upp ein Skanse; der bak sto Norsken
og snndde·Ryggen imot oss men Bringa mot Sven-
skom. Skansen var so hyg, at dei laut stiga uppi
ein Pall syr aa skjota« Paa Siunii vaare var de
Haugar, men uppaa der laag de 5 Batteri me
store Kanonar, og skaut yver Hovue paa Norskom·
Dei hadde inkje Kulor aat Kanonom, men dei tok
eit 530 til 40 av desse digre Gjevcerkulom og balla
inni ein Strigklut og tjorubrcedde heile Greia, og
so hadde dei som ei Tretopp, dei sette etter til
Fyrclaning Naar detta vart utskote,-gjekk de fraa
einann’ og drap ne fælt. De sto ei Kyrkja tett
attme oss. og der hadde dei Upplage sit. Eg var
inni der, i sjolve Kyrkjunn laag Krute, men uti
Sval’n laag de Kulorx de var tvo La, kvartso hogt som
ein Kar, me slike Kulor. De sto ein Forstakk att-
aat di Kyrkjunn, og so mykje For har inkje eg sett
samlat paa eitt Stelle. De var aat Kavallerie.
Daa vi kom fram la vi oss syrutan Mat-
Tileg um Morgonen gjekk Trtimma, daa var de
kome Mat. Dei tok paa og delte ut trast; detta
var ve Klokka 5. Men daa var Slage alti Gang-
og Aggedanten aat Prinse kom og sa, at de laut
vera Slntt. Daa vart Loki attslegne paa Kistom,
og vi sto like tome. (Meir.)
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
