Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
14de September 1878·
Fedraheimen·
235
Renningar, sterke og grone, til aa knnngjera, at
Herren, mi Trøyst, er rettvis, og at det ikkje er
Urett i honom". Ved Ordet Forgardar tenkte Ta-
laren paa Huslivet og paa Folkelivet og med detta
atter paa det, som den heilage Songar segjer i den
128de Salme: »Di Husfru skal vera liksom eit
frjovsamtVintre innst i ditt Hils, dine Born liksom
Olivengreiner kringum ditt Bord".
«Kncek ei tankeløs om Vaaren
liden Kvist, men giv den Læ!.
Tænk, om just den var udkaaren
til din Alders Skyggetroe«
Knekk ikkje, du unge Manii, dei friske Teinar
hjaa Brudri di, elder me Foreldri Truskuldsren-
ningen hjaa Borni"·vaare! Knekkjer du denne
Renniiig» misser du Barnets Tillit· Det maa heg-
nast um det Fine og Veike. Herreii sjolv knuser
ikkje den knekte Rør)r elder slnkkjer det rjukande
Skar. Det hev tidt voret skjemtet med dei tvo
latinske M’ar i Talarens Namn M ads Melby,
Folk hev tottdet hev svipat paa Wessels tvo latinske
M’ar i »Kjærlighed uden Strømper«, men Talaren
hadde vortet gladare og gladare i desse M’ar og
vilde no leggja eit tridje til etter Namnetaat Mor
si, so han heiter Mads Maalve Melby, og so lata
dei triM’ar tyda»modig«, »munter« (gladvcer)
og ,,mild«, og um ogso hans Mod, hans Glad-
vcerskap og Mildskap berre er som ei liti Risla elder
ein liten Teining, vil Vaarherre ikkje knekkja den,
men gjeva den Livd og nppelska ’ den til Mod i
Trui, Gladvcerskap (Livsgleda) i Voni og Mildskap
inærleiken, og under desse tri M’ar stend dei
rette Kristmenn, Krossmenn og Kongsmenn· For
Mod i Trui er Kristmanns Mod, og under Kross-
merkjet er den rette Livsgleda, medan Guds Kjær-
leiks Mildskap adlar oss som Kongsmenn -Modug
Kristmann, gladvaer (munter) Krossmann og mild
Kongsmann skal ein Kristensvera. Vaar allmegtuge
Konge er Kjærleikeii og Mildskapen sjolv. — Takt,
Fr. Wexelsen, syrdi De so kjærleg hev hegnat um
mangein liten Koist i Vaaren —modugt, gladvcert
og mildt.
Prest Helveg sluttade med aa sramsegja Trui
og Fadervaar.
Fraa Kl. 3 til 5 noytte me Tidi til aa ganga
um i Husi elder sjaa oss um·i Leselagets Hage, i
det gamalnordiske Museuin paa Slottet elder i St.
Knuts Kyrkja. Deretter vart haldet sams Maaltid,
liksom ved dei fyrre Moti, i Pantheons Ridesal,
der det vart haldet Talar syr vaare Gjester fraa
Noreg og Sverike: Fr. Wexelsen, hans Husfru
og Systrar sraa Trondheim og Froyken F. M.
Rappe sraa Stockholm· Baade ved Bordet og
millomTalarne fyreaat vart det sunget kyrkjelege
og folkelege Songar, millom andre ogso Bjornsons
,,Sangen har Lysning«, som vart sungen ved Bordet,
fyrr Wexelsen andre Gongenfekk Ordet. Bland dei
hedangjengne minntest iser ved Bordet Presten P-
A· Fenger, som gjerna hadde eit godt Ord aa tala
til Venemoti ogso heriOdensez ein sovoren Mann
var han, at det——som det heiter—ikkje er funnet
Svik i hans Mana-
Kristinuin, den 10de September 1878.
Ein Skulelaerar hev sett frarn det Spursmaa-
let: Korleids er det rettast aa taka Un-
dervisningi i Lesnad av Dansk? D.’e.
Skal Ein prova paa aa faa Borni til aa lesa rett
og smaksullt? Elder skal Ein nogja seg med aa
leera deim aa lesa etter Boki, stivt, smaklaust og
tungt? Paa dette skal me svara: Rett vert Dansk
ikkje leset andre Stader enn i Danmark, rettast
paa Sæland og i Kaupenhamn, der detta Tunge-
maalet hev vortet.til. J Noreg er det ikkje ei
einaste Menneskja, som les Dansk rett, og det
kann ikkje nytta aa faa Folk til aa lesa Dansk rett
her helder. Men Born (og Vaksiie) kann lcera aa
lesa Dansk som kvart eit annat Tungemaal med
Uttrykk og starre elder mindre Smak. Me er ikkje
so vondskapsfulle aa vilja raada israa, at Ein frei-
star aa gjera det, Ein kann, i denne Vegen· Naar
det er Meiiiing i ein Leseregel, og han derattaat
kann koma Leseundervisningi i Norsk til Nytte —
det maa fulla snart koma til, at norske Born foer
Undervisning i aa lesa Norsk ogso —— held me det
fyr aa vera rett gjort av ein Lærar aa innova
Regelen. At Bokstavariie t og d i sume Ord og
Stellingar ikkje vert høyrde, er nokot, soin Skuleii
maa gjeva BorniVitsmiin nm (gode = goe, døde
= døe, det = de, Huset = Hicse o. s. sr.);
men det er urett og berre Kvakksalving aa læra
deim, at b skal lesast som p (skab som skap) d som
t (leider som leittar) og g som k (søge som søke).
ikkje aa driva fri
Sjaa t. D. Erikseiis og Paulsens Lesebok, 1, Sida
16—17. Skulen paa Landsbygdi hev betre aa
gjera enn aa driva med slik Usanns; for skal eit
Ord lesast bite, so bør det ogso skrivast med t. Aa
læra Bornitil aa segja jei, mei, dei, sei o. s. b.
er likeins nokot, som norske Leerarar ikkje bør spilla
Tidi med, kor rett det enn kann vera etter dansk
Bruk· Men det sorstend seg, ein Lærar maa vera
angerlaus —- og ingen kann gjera honom nokot
fyr det —— naar han lærar Barn paa Landsbygdi
aa lesa slik, som Boki heo teiknat Ordi.
Den Lærare11, som hev skrivet til oss um Saki,
hev elles allvisst Rett; det er i Grunnen aa arbeida
syr Maalstrcevararne (K· Knudsen og hans
hyrade Fylgje) detta: aa leera upp Born i Noreg
til aa lesa Dansk rett, d. e. soleids, at det ikkje
hoyrest andstyggjelegt syr deim, som er vane med
Dansk i det Skap, som detta Maalet hev fengjet
ved Bruk hjaa eit Faatal i norske Byar og i Uor-
ske Embaetteskrinsar.
Bønhas og fri prcstcleg Vcrkscmd. Bispen
iKristianssand kallar Prest Oftedals Verksemd i
Stavanger eit ,,Uvæsen«, som jbaade vaar norske
Log og Guds Ord sordomer. Meii kristeleg
Klokskap forbyd aa fylgja den heilage Skrift
og Logjerne so nogje Eiii maa vera tolsam, skal
Ein knnna halda Rikskyrkja saman. Elles er det
ikkje berre i Stavanger, at det vert drivet slikt
»chesen«, segjer Vispen: det er i likso stort Maat
Tilfellet i Kristiania lika under Augo paa ·Bisp og
Kyrkjestyre PrestMunch, som er trod ut or Riks-
kyrkja, og iser Prest Storjohann hev latet uppfzjra
mange Vonhns og samnar store Skarar av Riks-
kyrkjelemer um seg, men naar Bisp Essendrop og «
Kyrkjestyret tegjer og inkje gjerer ved den Saki,
paa Gruiin av den kristelege Klokskap, so vil Bisp Moe
helderikkje gjera nokot ved »Uvæsenet« i Stavanger
annat enii gjenom »Advarsel og privatJrettescettelse
søge dette cheseti standset«.
Det er Hr. P. Anton Vidvey, som fortel, at
Vispeii hev uttalat seg slik. Men me vil vona, at
detta ikkje er soleids. Guds Ord forbyd visst
kristeleg Preikeverk-
semd, og Bisp Moe er, etter det meveitum honom,
den siste, som kann meiiia slikt nokot. Sume vil
,,organisera« Leikmannsverksemdi under Rikskyrkja,
Andre reint ut negta Leikmenii aa halda Uppbygg-
jingar. daade Slagi er etter vaar Meining lika
galne. Her maa vera full Fridom fyr alt Aandsliv,
ogso fyr det kristelege Liv. Og tek Rikskyrkja Skade
av det, so er det ikkjeRaad med det. Me bed disyr
—s- 11
i Veggje. Dei som sto me Storkanonom fekk sjaa,
de rank so friskt utor alle Veggjeholom. Daa
snudde dei aat tvo Kanonar; dei valde ut ein Stokk
so maate hagt uppaa og tok Sikt paa kvar sin Ende.
Kulonne kom i ein Gang og tok Stokken me seg,-
so han slaug inni Laaven og slo ihel, til de vart
stillt. Sia skaut dei ne Laaven.
Til sjauande og sist bar de paa Laupe me
honom; men Hestfolke vaart sette etter og jaga
paa; men daa Prinsen fekk sjaa de, forbau han
de. Daa sa Hegermann, de var ein høg Ossiser:
,,Kvafyre skal vi bera paa Kulor og Krut,s naar vi
inkje seer bruka de den Gongen, de bit paa!« Og
han kasta Kaara si aat Markenn’, so Jori sprutte
umkring Prinsen. Daa gret Prinsen og sa: »Jeg
vil hellere miste·baade Land og Rige, end der skal
blive udost mere uskyldigt Blod for min Skyld.«
Daa dei kom att fraa aa jaga Svensken, daa
hogg dei sund Brui og kom yver att aat Storka-
nonom og tok me seg alt saman; men Brui reiste
av uti Fossen. De vartfortalt, at Svensken skulde
dra me seg av Likom sine, at han baade velta aat
Glomunn’ og gjeiymde burtpaa andre Stelle, syredi
han inkje vilde vera ve alt Tape. Dei gat paa
500, som sikkert sekk Dauen; og so alle, som vart
saara, attpaa· Men syr oss rauk de me berre
nokre faae. Ja, so sekk vi pusta utatt daa. Men
eg skulde inkje graate aat ein slik Leik, ei litiStUnd
til. Me’ de spela som haraste, hadde du inkje faatt
meg sraa der, um du hadde kome og dregje meg
etter Haare.«« «
So er de Sveinsgar’en att: »Baketter vart
de slutta Stillstand; men vi vart liggjande der eit
tri Vikors Ti endaa. Daa hadde ingen Lov til
aa laysa Skot. Men Dagen etter Slagje sto Lat-
nand Kviksta og leika seg me ein Firepunding·——
og best de var, skaut han. Men Kula slaug inni
eit Htts og tok Hovue av ein svensk Løtnand· De
vart eit fælt Styr paa dei hogste Ofsiserom vaare;
dei lova ut 50 Dalar Banko tessheld aat den, som
vilde sortelja· Men vi heldt so gott ihop, so de
var ingen, som gjekk sta slarva um. So var de
ein Dag, vi fekk sjaa, de gjekk ein hog Mann hurt-
paa Standsax han hadde blankt paa Okslom og
ijir i Hatte. Lotnand Seval sa, at detta var
Karl Johan; han kjende Guten sraa fyrr, sa han.
Daa var de inkje vondt syre deim, som bait seg
til og vilde skjota. Og de hadde vore ei smalSak
aa skjote honom, han gjekk der og saag paa all
Ting og gav seg so goe Stunder. — De var
Sotte, som vart haraste ve oss-, Svensken fekk inkje
stor Raai me oss. De kom ei Sott, dei kalla
Blosott, og ho tynte sælt. Dokteranne skulda paa
Vlaabceri; for ho sto so tjukk og diger der um
Hausten, og paa ho var dei svært graaduge. Dok-
teranne kalla ho Blobcer. Men eg trur no, de kom
seg mesta berre av Svult og Usysa« Vi laag
ihoppakka i Laavom og kvar vi kunde. Paa di
Gare eg laag, saag de slikt ut bak Laavveggen me
Folkemyk, at ho gjekk langt uppaa Leggen. Og
de var ein Humlehage, han var so grøn og vokstleg,
daa vi kom der; men daa vi strauk att, sto han i
ei Klina« —
Ro er de nokre Smaastubbarx men eg er inkje
go fyre aa hugsa lenger, kva den og den fortalde.
Dette her var hendt, daa Slage sto ve Onstasund.
(Meir.)
f(
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
