Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
9de Oktoher 1878.
Fedraheimen.
263
Hudi skal vera mjuk, laus og tøygjeleg, daa
er ho eit visst Merkje paa, at Dyret er friskt og
trivlegt, helst um Haarlaget attaat er blankt og
glatt. Den Utdunstingi, som gjeng fyr seg gjenom
Hudi, hoyrer paa ein Maate med til Andardraat-
ten, og difyr bør Hudi altid haldast rein. Ein
Prøve paa, kvat VigtHudutdunstingi hev fyr Dyri,
vart gjort med ein Hest; Hudi vart innsmurt med
eit Slag Smyrja, som stengde radt til dei sine
Opningar i Hudi (Porur), som Utdunstingi gjeng
syr seg igjenom; men um eit Vil vart Hestett sjuk,
kastad seg ned og sparkad, so det saag ut til han
reint vilde fara, men daa dei tokSmyrja av, frisk-
nad Hesteti til att. At Hiidi er tunn, er haldet
fyr eit Mjolkemerke; Tunnleiken er ulik hjaa dei
ulike Slag og Aldrar· Hudi er tjukkare hjaa unge
enn hjaa gamle Kretur, og tjukkare hjaa Uksen enn
hjaa Kni.
Lemerne er av mindre Vigt hjaa Kui enn hjaa
Hesten. Deira Stelle kjem mykje an paa, um
Kryss og Brjost er godt lagad· Akin elder Bogen
skal vera sopass tekkt av Kjøt, at der ikkje vert
skarpe ( Kantar i Yvergangen til Halsen sramantil
og Brjostet bakantil. Sjrilve Bogen er lausare
end hjaa Hesten, og hjaa Mjolkedyr iser er han
tidt laus og skrinn, og fylgst daa gjerna med ein
kantutt Bygnad.
« therne skal helst vera smaa, sine og turre,
daa det gjev Kreturi størst Verd til Slagt; men
der Kreturi skal beita i ufør Mark, maa dei attaat
di vera sterke, vælsette og lytefrie·
Kristianill, den sde Oktober 1878.
Kristofcr Briiuti og Hartvig Lasse11. Som
syrr fortalt hev H. Lassen i «Aftenbladet« komet
med eit langt Skriv imot Kr. Bruun og hans
»Folkelige Grundtanker« (6 Artiklar). Bruun hev
svarat i same Bladet (4 Artiklar). Det er dugande
Karar til aa skriva baade tvo, men mest Bruun,
som er framisraa aalvorleg, roleg og greid, men
overlag sterk. Ogso Maalsaki hev Hr. Lassen
teket seg av. Ho hev no ein Gong sest seg hjaa
honom, den Trui, at ,,Norsk er i Sanning eit
daudt Maal««, og at »det er Dansk-Morsk, og
berre det, som er gjevet det norske Folk, at det
deri skal syngja sin Tone med i det store LEttar-
Kor.« Hartvig Lassen hev, som Ein veit, gjort
Henrik Wergeland og hans Samtid til Fyremaal
syr Gransking og stig no altid fram som nær sagt
den einaste »Sakkunnige«,’ naar det er Spursmaal
um Wergeland. No hev Lassen ikkje kunnat negta,
at Wergeland »ein Gong« var inne paa »Maal-
strævet«, men han hev likvel funnet ut, at Werge-
lands ,,heile Forfattarliv, fraa hans fyrste til hans
siste Aar, viser, at han brydde seg so vrlitet um
nokot Slag ,,Landsmaal«, og var so likeglad —
mest uvyrden —- i Valet av Gloser . . ., at den
mest sanatiske Maalstrcevar — berre han torer
sjaa Sanningi i Augo — naudsyiileg maa
leggja Merkje til denne Motsetning millom hin
Theori og hans heile Livs Praksis««, og dermed
meiiier Hr. Lassen aa hava reinvaskat Wergeland
syr alle Maalstrævarflekkar. Vrumi finn derimot,
at Wergeland — som sannt er — gjenom heile
sitt Liv hev voret DJiaalreisnings-Ta11keti tru og
segjer: kunde han (W.) naa so langt, medan Folk
enno visste so litet uin vaare Vygdemaal, kann
Ein so tvila paa, kvar haii vilde stadet i Maalstri-
den i vaare Dagar, etter dei merkjelege Upplysnin-
gar, som Vitenskapen hev gjevet um desse Bygde-
maal, og som ikkje vilde hava gledt nokon.Nord-
manns Hjarta meir enn hans?«« Lassen skuldar
Bruun og den Fylkitig, som han er med i, fyr aa
fara med »Fraser", men Bruun trxiystar seg med,
at Wergeland ogso vart skuldad syr aa vera ein
»Frase h elt.« »Hans Norskdom fann Motstandar-
arne hans aa vera likso »sanatist« og borneret",
som Lassen finn min aa vera«, segjer Bruun.
»Han vakte slik ,,Split millom Sønerne« av sitt
Fedraland, at den ,,Split««, dei kann skulda meg
fyr —aa vekkja, er ovleg tam derimot· Hans uvituge
,,Svermeri", hans grenselause Storniod og utole-
lege Sjølvvyrding kunde etter dei Folks Meining,
som livde saman med honom, sullt mæla seg
med dei same Dygder hjaa meg. Det er sannt,
at quod 1ioet Jovi 11011 Hest bovi (det som gjeng
an syr Jupiter, gjeng ikkje an syr Stuten); men
endaa ser det ut til aa vera lohvelegt aa bjoda
Staten nokot av same Kosten som dei i den Tid
baud Guden·« — Me skal vera til Hjelp med ein
liten Upplysning i denne Striden um Wergeland,
nemleg i det Spursmaalet, um han i si siste Tid
uppgav Maalsaki elder ikkje, og me skal taka denne
Upplysning like ut or «hans »Livs Praxis-« J
»Nordmandens Katekismus«’ 2dre ,,forøgede og
omarbeidede««Utgaava, som kom ut i Skaldens
sidste Liveaar (1845), finn me Ord somt
Helse, Hagetjorn, G«rop, Knatt, Viiskall, trøttnes,
lell, Kvell, tæmjer, sæl, Bet, Uvet, Sjø, leek
(av lika), sta, Brok, Hærde, stutt, vaksin Gut,
nakne Bakken, Stakken, Graabein, Øikjen, Kna-
Let o. sl. kavnorske Ord, som Hr. Hartvig Lassen
aldri hev teket og aldrikjem til aataka paa Tunga.
Derimot finn me faae av dei Ord, som W. etter
Lassens Meining (Henr. W. og hs. Samtid, 2dre
Uig. S. 233) berre brukte fyr di dei hadde ein
»karakteristisk Klang« (var ,,onomatopoietiske«), men
ikkje fyrdi dei var norske; og av slike Ord som
«Gespenst, Geist, gesvint«, som Lassen og paa
same Staden dreg fram til Vitnemaal um W.s—
Umaalmannskap, finnst der ikkje eit einaste i denne
Voki· Det var iNordmannens Katekismus,
detta; i den hev han i so mange Maatar nedlagt
sitt »politiske Testamente«, og det er difyr serleg
merkjelegt, at han her viser seg so norsk i Maalet.
»Frisk ved Naturens Barm slaar altid Folkets
Hjerte", det er ein av hans Grunntankar, som han
just her dreg fram; og det som gjeld um Folket,
gjeld og um Folkets Maal. — Men um det aa
fara med laus Tendenssnakk hev han og nokre
fagre Ord, sjaa S.12, 12te Lina! — Bruun
segjer, at han og hans Vener skylder Lassen stor
Takk fyr Boki hans uin Wergeland, mn dei enn
ikkje sinn henne sullt »tilsredsstillende.«
Me vil raada Folk til attaat Lassens Bok aa lesa
Schwanenfliigels »Henrik Wergeland, En Studie;
Khvn· 1877« -«»’); det Jnntrykk Ein fær av Skalden,
naar Gin les baade desse tvo Bakerne ihop, vil
etter vaar Meiiiing vera nokotsoncer det rette.
Det Ein scer ved aa lesa Lassens Bok, er langti-
sraa ikke den heile og sanne Wergeland, og det er
merkjelegt, at ein Manji kann hava granskatWerge-
land alle sine Dagar og so ikkje ha fenget betre
Tak paa det Historiske og Store ved Mannen,
enn Lassen hev gjort. Men det var no det, athan
var den fyrste som sreistad. — H. Lassens Svar
paa Vruuns Artiklar i Aftenbladet er etter vaar
Meining lite merkjande·
Hl«) Les ogso Prof. Skavlans Stykkje nm W. i ,,Nyt n.
Tidsskr. v—Vl. 1877·
den lange Livsens Tid.
Kor skal eg gjera ’taa meg!
Gg finn visst aldri Fred!
for Kjersti strauk ifraa meg
og tok mi Lukka med-
— Tra la, tralalala, tra la la!
Guten bles i Fingrarne, skok seg, og trappad
i Steinarne med sine slaapne Sko; aa huttetu, kor
kaldt her var! —
Eg var so glad ein Selle,
eg song min heile Dag;
eg var so kaut som Fjellet,
for Kjersti heldt meg Lag.
Ho kunde loe og leika,
ho kunde snu seg, ho!
— Men so ho sraa meg reikad,
og eg aaleine stod.
— Tra la, tralalala, tra la la!
Vinnen skreik i Troppgangar og Skorsteins-
pipur; Dumb«a og Straa dreiv um Øvro paa dei,
og Augo stod i Vatn!" Men dei song —:
Det var han skarve Knut’en,
han stal meg Gjenta mi-
Gud hjelpe stakkars Guteii
den lange Livsens Tid!
Gg syng kje meir i Verdi,
ho er so stygg og aud;
kor skal slik Sorg eg hcrde? —-
Aa gjevfat eg var daudl
— Tra la, tralalala, tra la la!
Dei glytte varlegt ikring seg og uppetter Vind-
augo, um der ikkje skulde syna seg Merkje til, at
nokon vilde koma med ein Skilling elder slikt . . .
nei. Uppi eit av Vindaugo stod tvo Gjentur og
lo; det var alt. Daa saag dei Smaae so halvt
burtpaa kvarandre, modlaust, sorgtungt . . . men
det skulde no ikkje merkjast, og so letst dei vera
like kaute. »Me fcer prøva ein Gong til", sa
Gjenta. ,,Fcer so«, skalv Guten.
Men i eit Vindauga høgt uppe stod ein ung
Gut og saag ned paa dei; honom hadde dei ikkje
set. Han var bleik og skral, lutad nokot framyver
og saag ut til aa vera bringesjuk. Romet hans
var litet og myrkvoret; der var ei Seng og eit
Bord og tvo skarve Stolar, det var heile Bunaden;
og der var helder—kaldsnuggje inne hjaa’n. Han
var nok Student; Voki laag opi paa Bordet, men
den hadde han gløymtz han stod og saag paa desse
tvo Armingarne, som stod der nede og sraus og
song; det var so vondt aa sjaa paa, detta, athan
kunde ikkje koma seg laus att.
Han trivlad i Lamma si . . . der var ein
Tolvskilling, han visste det væl; korkje meir elder
mindre. Den Tolvskillingen snudde han millom
Fingrarne sine vissttjuge Gonger . . . dei stakkars
Smaae! . . . men det var den sisste han aatte.
Kor skulde han daa faa seg Middagsmat ifraa?
— Det verkte i Bringa hans; ’men han sleit seg
ifraa Vindaiigo og sette seg til aa lesa att. »Der
er dei, som hev betre Raad enn eg,« tenkte han.
(Meir.)
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
