Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
278
Fedraheinten.
C
23de Oktober 1878·
Kjem eit Serlag burt, so er inkje Orsaki den, at
det hev uppfyllt sin Missjon, at det hev senget
fram det gode, det aatte i seg, og som det skulde
bera sram; Orsaki er den, at det inkje kan liva
lenger, av di det er grunnat paa ein falsk Botn,
som inkje kan halda i Lengdi. Gud kan lata deim
trivast og bloma nogso vent ei Stund, som det ser
nt til; men det gjer han inkje, at dei skulde hjelpa
sram det rette Laget, Sanningi, men han ser, at
dei, Mengdi av deim,’ inkje vilja ganga inn i San-
ningi, men at han endaa kann frelsa nokre av deim.
» Nokot nær paa same Maaten er det og med
verdslege elder borgarlege Serlag. Gro dei bygde
paa ein falsk Grunnmur, so vilja deitynast, og dei
kunna inkje bera fram nokot godt elder hjelpa fram
nokot godt; tvertum vilja dei ofta vera til Mein’
og Seinking syr det rette; men her er det noinkje
so godt aa avgjera, naar Grunnen er falsk elder
sann· Sermeiningar, Serlag, kann Ein aldriynskja
Framgang, naar ein klaart og greidt ser, at dei
ero usanne elder at der er myket rangt i deim.
Det er nettupp ei av Mansens store Ulukkor, at.
han so gjerna verdt einsynt og trongsynt og —
rangsynt. Naar han her er komen for langt av-
veges, naar Einsynet og Rangsynet verdt altfor
meinsamt fyr Sanningi, so lyt den allvise og all-
megtuge Styraren senda eikor Kjempa med Vidsyn
og Rettsyn nok,. so han kann lyftadeim utor Klemma,
dei ero komne i, og retta Augo deira paa det rette
og sulle Ljoset. Um han no inkje, serleg i Trui,
kan saa alle med -seg attende til Sanningi, so fær
han daa deim, som leitte etter Sanning, men fyrr
inkje kunde sinna henne; og dei, som inkje endefram
vilja vedkjennast, at dei fylgja denne Rettleidingi,
dei retta løynleg mangt og myket i Laget sitt
etter hans Rettleidingar, so at han endaa sankar
myket av det sundrivne ihop atter-
Dette var det, eg tykte, eg laut peika paa
litevetta.
anten ,,Gk« elder ein annan kunde tenkja betre etter
desse Ting. Vetle Tunguvard.
Hev du honrt Mako?
Skal me inkje faa hava den gamle norske
Løva i Merkjet vaart lenger? Skal den utlandske
Silkestasen blakra paa Valen, naar Luren manar
til Slag? Nei! me vil inkje! Det gamle kjære
Merljet vaart vil me hava, solengje Nordmenn bur
i Noreg. Eg er au ,,Militcer«, men aldri tvingar
nokon meg til aa sverja til ei Fane, som ber annat
Merkje enn Noregs gamle. Eg bed deim, som raar
fyr desse Ting, aa gjoyma sine nye ,,Standarter«,
til alle Nordmenn, og den norske Løva med, er
somnad teint av; ——" daa kann dei taka deim
fram att. A. S-
Um Tilsvarc aat A. S. i Vinje
i No. 64 ska eg inkje hava so mykje aa seia. Eg
er gla yvi at han inkje som sume andre er ein
Hatars av Folkehogskulen utan aa kjenne noko
te han.
Gg meiner inkje at dæ berre er Folkehogskulen,
som hev goe Lærarar, og alle andre ,,laake«; men
d’er dæ eg trur, at dæ inkje er sagt, at ein ,,go«
Lærar i Statsskulane kunde vera hell bli ein go
Folkehogskulelærar, liksolitt som eg trur at ein go
Treskjemann dermæ kann vera ein go Bakar. Kvar
kann vera go paa sin Vis, liksovel som »laak« paa
sin Vis.
Gg trur soleis at ein kan lære noko gott paa
Gg tenkte det kunde gjera so ·myke,· at.
ein go Folkehogskule, som ein inkje kann lære paa
ein annen go Skule; var dæ inkje so, so gjekk
inkje Kandidatar og Studentar der, som ein ibland
hev Døme paa.
Anten ein Aalmugskuleloerar deilar Livs- og
Andssyn mæ Folkehogskulen hell inkje, so bli’ Sku-
len hass Aalmugsknle og ingenting anna so lenge
han er Aalmugsknlelcerar, liksom Treskjemannen lyt
treskje so lenge han er paa Laaven og Myllaren
drive paa mæ Maling, so lenge han stend i Te-
nesti, um Hugen hjaa baae aller so myki stend te
Bakarhandverkje· Solenge ein tek imot Løn som
Treskjar og Myllar, so lenge lyt ein treskje og mala·
— Er dæ sannt dæ, han seie, at Statslxefni
hev skjemt Vjornson ut og kjovtden rette Diktar-
gaava hass, so bli doe sælt aa tenkje ette, haa
myki dæ daa bli ikjemt ut og kjøvt· her i Lande
som i andre Land hjaa alle dei, som tekimot Stats-
løning· Tenk berre paa dei 111, som sit og skriv
Loger for konn!
Teslut vil eg seia dæ, at dae maa vera lett
paa sume Staer aa bli ein folkeleg og frilyndt
Mann, naar dei kan bli dæ herre mæ aa fortelje
Folk, at dei likar Vjornson, og Bjornson maa
paa sume Stellnr ha blive ein større Autoritet hell
i dæ mindste eg ført hev vist um. Eg trur at dæ
inkje var so ille, um Folk paa slike Staer kunde
faa litt greiare Meiningar og djnpare Skjyn baa
paa Folkelegheit, Frilynde og Autoritet.
0. S;
Skule og Upplysning.
Smaa Skuletankar.
No paa nokre Aar hev det voret strævat mykje
med at faa »godt Skolemateriel og andre Lære-
midler«· Pttltar og Benkjer og sovoret vert betre
og venare, Landkort og alslag Skjildr vert app-
hengde kringum paa Veggerne i Skulestoga, Modelar
til aa upplyse Læra um Mannekroppen og um Dyri,
og heile Mengder med Tolur til at syna, koss
Naturlogjerne verkar (Fysik og Chemie) — alle slike
Ting er det mykjen Tale um no. Detta Strævet
hev me fenget fraa Tydskland (og Sverike), plent
som alt annat me hev i Skulen. Det heng ihop
med heile den raadande Skuletanken; det er ein
Lut av den. Difyr er og Departementet og alle
Autoritetar sterkt med, og mangt av desse Greidurne
kjem ,,paa offentlig Foranstaltning««.
Det er visst i det heile godt og væl, altsaman,
fyrst Gin ikkje ser deti Samanheng med den Tanken,
som ligg bakum. Det er utruleg nyttelegt med
slike Greidur, og det vore væl, um alle Skular i
Landet hadde deim; dei Pengarne, som gjeng til
det, er sakta væl stedde. Det maa ingen leggja
ut dette, som her kjem, paa den Maaten, at me
er mot desse ,,Foranstaltningar« i segsjave. Men
det er ein Ting, som syrst lyt verta sagt: det er
betre aa hava saa brukelege og gode Ting en mange
kleine. Sumt av det, som vert kaupt, er so ymist·
T. D. Skjildri: det er mange av deim so vaakne,
at dei er mest inkje verd aa hengja app. Er det
no Dyr, som er avskjildrat, so er det sett Lit paa
deim; men somtider er det so, at Ein kan tvilci,
um inkje Glefanten og Lova hev skift Lit. Og lik-
eins kan dei vera lytefulle i andre Stykkje og.
Det same kan Ein segja um sysikalske Tølur; dei
er so spindske og vesalle, at dei nauttoler, at Ein
tek i deim,·—— og so mangslunget ihopkomne, at
det er ei heil Kunst aa kunna bruka deim. Soleids
kunde Ein ganga igjenom heile Lista; det er komet
mykjet ubrukande Fusk i Handelen, og avdi det
jamleg er udyrast, so kauper Folk det. — Det
beste er det, som er simpelt, vent og sterkt. Ein
kan helder kaupa nokre faa gode Tavlur med eit
stort vent Dyr paa kvar, en ein heil Hop Skjildr
fraa heile Dyreriket, — der dei er vande at kjenna
att. — Det vore visst nyttelegt, at der var ein
kunnig Mann i Krisiiania, som Folk kunde skriva
til fyr at faa Raad og Hjelp til aa velja Ut, fyrst
dei skal hava nokot til Skularne, — og han «laut
vera so, athaii kunde paa einkvar Maate gjeva Upp- ·
skrin um, koss sume Greidur skulde brukast.
Det er no mest i Naturkunna, Geografi og
slike ,,reale« Læregreiner, Cin hev Bruk fyr From-
syningZ-Tølur (Apparater). Ein ser, det kjem ut
sovoret til Bibelhistoria og Soga og. Eg torer
kje segja mot, at det kann vera nyttelegt paa eit
Vis. Barnet minnest betre ei Fyresegn, syrst det -
hev seet eit Skjildr av det, —- og det kann nog
vera, at det fatar det.lettare og. Men det er
likesullt vis-st, at slike Greidur titt vert misbrukade.
Jstadensyr aa fortelja, so Soga sjø»lv vert eit livande
Skjildr, so syner Ein det sram paa ei Tavla og
stend og sorklaarar, kvat kvert Stykkje paa Tavla
skal vera. Fyrst Ein fortel, so skal Barnet taka
mot med Øyrat og inkje med Augat. Um det daa
er godt, at det seer sjaa ei Avteikning etterpaa, det
tor eg ’kje negta. Men fyrst Teikningi gjeng ista-
densyre den livande Talen, daa er det galet. Det
er mogelegt, ho kann vera til Stytta fyr Ordets
men ikkje meir.
Dei beste Soge-Skjildr er gjorde av store
Maalarar, som hava voret Diktarar i det sama.
Ser Ein eit sovoret Maalarstykkje og skynar det,
so kann Ein faa ei djupare og klaarare Kjensla
av heile Soga; det er sant· Dei hevliksom samlat
Tilburderne i ein einasteEAugneblink. Deihev med
det kastat eit Ljos hver Soga, men inkje gjevet
henne sjav. ——— Kome no med slikt, avprentat med
Treplatur, og lære Barnet Soga med det! Nei,
Soga er livande Bilæte, som skal maalast med
livande Ord.
Men det er andre ,,Billeder til Historietlnder-
visningen««,- som trengst, og som ikkje so lett vert
misbrukad: Modelar og Skjildr av slikt, som vart
brukat i gamle Dagar: Vaapn, Klæde, Skip og
meir av det Slaget. Fyrst nokot vart gjorti
den Begen av ein knnnig Mann, det vare nyttelegt!
« (Meir).
Kristiallia, den 22de Oktober 1878.
Morgenbladet skriv eit Stykkje no um Laur-
dagen, som reint ut sagt er Gull verdt. Det er
so endefram og so skamlaust, at du Gong paa Gong
maa gnika deg i Augom og spyrja um du daa
hev leset rett. Me skal plnkka ut eit Par av dei
beste Bitarne.
,,Det er ganske uefterrettelegt at paastaa, at
det dansk-norske Skriftsprog for Bunden er et frem-
medt Sprog . . . Kun i de afsidesliggende Fjeld-
bygder er Skriftsproget vanskeligt at forstaa for
Bonden, men ogsaa her, som overalt, moderniseres
Sproget efterhaanden, og Dialekterne nærme ·sig
lidt efter lidt til Skriftsproget. Enhver lidt
mere sremragende1) Bonde nærmer sig i
sin Tale til det dansk-norske Sprog. En-
hver, som kaldes »Proprietcer«,2) talerrent
Vysprog. Enhver bondefodt Storthingsmand
sra Østlandet taler dansk-norsk. Den bekjendte
1) NB!
2) Fin Fant, den Morgenbladsmanneiil Du skynar av
detta, at dersom du ikkje vil tal·a ,,retnt Bymaal«’,
so kann du ikkje faa heita ,,Proprietær««!
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
