Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheimen.
Eit Blkid aat det norslte Folket
MMD
Kjeiit ut kvar Onsdag og Laurdag.
Prig fyr Fjordnngaaret: s
Kr.1,10 (= 33 ß) med ’
Porto og alt. sBetalitig
fi)reaat. s
.- : 85.
Laurdag den 14de December.
, Lysingar kostar 10 Øre
(Z ß) Petitliii(1, og daa 1878
etter Maaten fyr storre .
Bokstavar.
Um Liv elder Livsvoit paa Planctarn,c.
(Sluteii.) .
Mars .hev eit Aar, som er mest dubbelt so
langt som vaart (687 Døger), men berre 41
Minuttar lengre Jamdoger enn me. Planeteii er
liten, ein Settepart av Jordi, og veg berre Ottande-
parten mot den. Marsbatien er meir excentrisk enn
Jordbanen, d. v. s.: det er større Skilnad millom
Solncere (Peril)elium) og Solfjerre (Apk1elium) paa
Mars enn paa Jordi, men denne Skilnaden «er
likvel langt ifraa so stor som paa Merkur og ymse
av Planetoidarne millom Mars og Jupiter. Aa-
sen gjenomPolarne stend i ein Vinkel av 610 paa
Planet gjenom Planeten-Fy Bane. Soli gjeng so-
leids ·290 til baade Sidur aat MarssMidlina (Æ-
tvator) ved Solkvarvstiderne,· daa Mars-Ekkliptika
hallar 290 mot 2Ekvator.. Det gjerer, at Vende-
krinsariie gjeng 5V20 hogre upp enn paa Jordi,
ogsat Polarkrinsarne ligg under 720 Breidd elder
Poll)øgde i Staden fyr 661j20 paa Jordi, og det
kann turvast til aa byta ut Varmen, som ikkje er
stor paa Mars, daa Planeten er 301J2 Mill. Mi-
ler borte fraa Soli og tek imot berre Helvti so
mpkje Varme og Ljos som vaar Jord. Alt det,
me veit um Mars, minner ellest um Jordi: Pla-
neten hev eit Luftlag liksom Jordi, Skyer liksom
Jordi — Ein kann med gode Kikarer sjaa deim
sviva yver Planeten —, ved Polarnetvo Snjo-
belte, som tek regelmaatig ao og til, soleids at
naar det eine aukar, so minkar det andre; Plane-
· ten er raudleitt aa sjaa til lik gloande Jarn, men
med store Flekkar, som er dokkere elder myrkraii-
dare, og sume Stader er hatt grvnleitt elder blaa-
leitt, men kvit ved Polarne —. i detHeile slik som
Jordi vilde vera aa sjaa til, naar det turre Land
syntest myrkraudt, Havet blaatt elder gronleitt og
Polarbelti kvite. Paa Mars er Vilkori fyr orga-
niskt Liv, av same Slaget som paa Jordi, so like
dei jordiske Livsvilkor, at me mest ikkje kann tvila
um, at det er livaode Skepiiur der, endaa me, um
me vart slutte dit, vilde sinna det hardla kaldt
og kannhenda kjenna oss liksom lyste av ei usyn-
leg Kraft, daa ein Maan, som her veg 200 Pund,
ikkje vilde vega meir paa Mars enn paa Merkur,
100 Pund-—Etter Mars kjem Planetiodarne
——— til dessa ikring 190 kjende, men alle smaae-;
deira Avstand fraa Soli er nokre og firti Millio-
nar Miler, og denne Avstand er ikkje større, enn at
Liv kann herda der.
Mindre Von hev« me derimot um Liv, av det
Slaget me kjenner, paa dei Planetar som ligg
lengere burte fraa Soli. Desse Klotar, som alle
er ovstore i Likning med dei indre Planetar, hev
oisst nog eit Luftlag kring seg, Jupiter endaa
ei tjukk og tett Luft, full av Skyer, men Toet dei
er bygde av, er lanst og lett, litet fastare enn
Vatn, Saturn er endaa lettare enn Vatnet, paa
Lag som Grantre. Detta er vel helder ikkje til
Hinder syr organiskt Liv, og det er andre Umstand,
som kunde tykkjast heppelige fyr Liv, t. D. det
stutte Doger, som paa Jupiter er 9 Timar 56
Minuttar, paa Saturn 10 Timar 30 Minuttar og
paa Uranus etter Astronomen Madler berre nokot
yver 7 Timar ——— paa Neptitn er Døgerlengdi enno
ukjend, —- og Jupiter kunde endaa paa ein Maate
tykkjest ha Fyreniun fyr Jordi deri, at Planet-Aa-
sen stend mest loddrett paa Planet gjenom hans
Bane (860.54), fo det jkkje er stor- Skik passiare-
tider der. Og det maa vera godt paa ein so kald
Planet. Men endaa det soleids herskar ceve1eg
Sumar paa denne Kloten paa Midlina og ut ifraa
den eit Stykkje, vilde denne Sumaren ikkje vera
aa traa etter fyr oss, daa Planeten, som er 104
Millionar Miler burte fraa Soli, tek imot berre
V27 av det Ljoset og den Varmen Jordi fær, og
det paa sjvlve Midlina der ikkje kann vera varmare
enn paa Jordi under 86u Breidd i Jsmorki kring
Polarne, dit Folk enno ikkje hev naattsram. Den
tette Lufti er til Hinder fyr, at me kann sjaa, kor-
leids sjolve Planetflata ser ut. Jupiteraaret er so
langt som 12 Jordaar, og Planeten er 1400
Gonger so stor som Jordi. Tyngdi er 21-2 Gong
so stor der som her. Aa ganga paa Jupiter vilde
altso royna likso hardt paa som aa bera 2 vaksne
Mann og ein Halvvokstring paa Nakke her. Jupi-
ter hev 4 Maanar.
Det vore forvitnelegt aa taka seg ein Tur til
Saturn, ei 169 Millionar Miler· Ei Ferd dit
vilde taka 92,600 Aar, naar Gin for 5 geogr·
Miler um Dagen. Men ditkomen maatte Ein
—— til aa gjera alle Roynslur —- slaa seg til Ro
eit heilt Mannsliv, daa Aaret paa Saturn er so
langt som 30 Jordaar. Planeten hev ikring seg
ein flat og helder breid srittsvivande Ring ao eit
fast To (eigenleg tvo elder fleire Ringar). J 15
Jordaar veit Ringen aat oss med den eine Sida
og i andre 15 Aar med den andre. Under Yder-
gangen millom baade Stellingar viser han seg fyr
oss smalare og smalare, til dess han kjem reint
burt fyr Augat eit Bil. Den Kanten, han daa
vender aat oss, er so·tunn, at han jamvel er usjaa-
ande med den beste Kikar. Lat oss tenkja oss, at
me stod ein Stad ved Midlina paa Saturn! Det
er Vaar, og Dag og- Natt skin Soli paaden indre
Sida av Ringen, som er 4000 Miler burte fraa
Planeten og 3500 Miler breid. Ringen viser seg
som ein Ljosboge spaanad yver Himmelen gjenom
Kvervelpunkten (Zenith) fraa Vest til Aust. Skug-
gen av Planeten tekkjer um Notti eit Stykkje ao
Ringen, men Skuggen vert stuttare, di lenger det
lid paa Sumaren, og ved Midsumarsbil kjem han
heilt burt· J full Glaiis sviv no Ljosbogen elder
Ljosbrui yver oss, og Sol, 8 Maanar og Stjer-
nur i alle Storleikar og Ljossfiftingar gjeng til
Ringen, men vert so loynde av den. So kjem
Hausten og seinare Vetren. Soli memar seg Rin-
gen og kjem heilt burt bak honomz den store Sol-
formyrkningi varer 3740 Jorddoger (10 Aar 90
Døge"r etter jordisk Retning), og det 3500 Miler
breide Ringbelte tek burt alt Lon endaafraa Stjer-
nurne og Planetens S Maanar. Aasen gjenom
Polarne paa Saturit stend i ein Vinkel av 630
mot Saturnbanens Plan, Ekkliptika hallar altso
mot LCTkvator 270 o: Soli gjeng 270 nordom og
sudom Midlina· Vende- og Polarkrinsar gjeng
ZVZU hogre upp paa denne Planeten enn paa
Jordi. Det er soleids større Skilnad paa Aars-
tider enn her, og daa Planeten tek imot berre V90
av den Varn1e, som Jordi tek imot, er det ifkje
for varnit der. Tyngdi er paa Saturn berre litet
større enn paa Jordi, og Planeten hev Luft liksom
Jordi.
Uranus er 380 Millionar Miler burte fraa
Soli (360 Mill. fraa Jordi); og den siste Plane-
ten, me enno kjenner, Neptun, 600 Millionar
Miler. Uranus tek difyr berre VM og Neptun
V9»» av det Ljos og den Varme, som Jordi foer
fraa Soli. Uranus-Aaret er 84 og Neptun-Aaret
265 Jordaar. Fyr Uranus kjem til som nokot
Sermerkt, at Planetetis Aas gjenom Polarne —-
som Astronomarne no trur —- ligg mest i Banens
Plan, so det ikkje finnst Skilnad millom Aarstider
der. Ved Polarne er det mest likso varmt-elder
rettare likso kaldt som ved Midlina, og Dag og Natt
er yveralt like. Dagstiderne er der ogso Aars-
tider: paa ein 42aarig Dag fylgjer ei 42aarig
Noti. Av Maanar kjennest 8 kring Uranus og 1,
som hvyrer til Neptuii·
Me kjenner vel nokot-smittet Vilkori fyr jor-
diskt Liv, men ikkje fyr alt Liv, og um det kami
tykkjast fyr oss-, som um Liv paa Neptun — der
Soli ser ut som berre ei klaar Stjerna — og en-
daa paa Uranus, Saturn og Jupiter maa vera
umoglegt, er det kannhenda likvel ikkje so visst, at
livande Skepnur ikkje kann trivast paa desse Klo-
tar. Lufti kan vera onnorleids samansett, Plane-
tarne kann ha stor indre Varme o. s. b. Men me
tarv med vaar Organisme iallfall ikkje lengta ut
etter framande Heimar. Betre er det aa arbeida
paa aa gjera oss Jordheimen so kvcem aa bu paa,
som det er Raad til, og det kann me gjera paa
mange Maatar: ved aa dyrka Jord, byggja Hus,
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
