Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
28de December 1878.,
Fedraheimen.
351
Merkjeleg rik Samling paa dei 48 Taplur·
Der er 428 Bilæte til Dyrekunna, 141 til Mome-
kunna elder Botaniken og 75 til Jordlcera (geo—
logi) og Palæontologien (Lcera um utdoydde Dy-
reslag). Vilceti ser mykji gode og greide ut. Og
Priseii er billeg. Boki maa soleids koma vælmed
baade fyr Skule og Heim. —- Fyr oss er ho altid
nokot mindre brukeleg, av di ho gjev alle Namn
paa reint Dansk, so det er langtisraa alle me sky-
nar. Men —- norske Born er vaiie med slikt, so
det vil visst ikkje gjerastort paa Avsetnaden, iall-
fall ikkje i Byarne. ,
Mellem fjcellene· Fortællinger af Sigurd
Sivertson. J Commission hos A. Magnussen,
.Hamar. Odense. R. Nielsens Boghandel. 1877
—»Høyrer til i sameRomet som ,,KnutTrondson«.
Hev hellest — liksom den — ymist, som er varmt
og vænt, og vil — liksom den — visst finna mange
takksame Lesar«ar.
Eti Digt ers Drøm. Tidsaanden tilegnet
af Simon de Vita Christiania. J Kommission
hos Ald. Cammormeyer· 1878, — Eit moralsk
Dikt, som gjeng ut paa aa syna, kor fælt og iaar-
legt det er, naar ein Diktar skriv usedelege Bøker·
Tankeir er uhorveleg sann; men eg veit ikkje, um
her var nokon Grunu til aa eigna eit sliktDikt
til »Tidsaanden« just i vaar Tid. Her er Skar-
vediktarar no liksom fyrr; men eg hev det Jnntrykk,
at Poesien i det heile er aalvorleg og sedeleg
(ethisk) i vaar Tid, — meir, kannhenda, enn i
dei fleste Tider. At han ikkje altid er so pynteleg
,,moralsk«, at Eiii ,,trygt kann lata kvart Barn
lesa« det han ffapar, — det kjem seg veel osta
just av di, at han er so aalvorleg ethisk, talar
! so ærlegt ut, og ser Verdi so utan Naade som ho
er. Det nyttar ikkje aa vilja mulebinda ei so
mannsleg Dikting som denne, med aa snakka um
at ,,unge ubefcestede Sjæle« kann suga inn »Gift«
av aa lesa sovoret. Dei »unge, ubefæstede Sjcele«
suger visst meir Forgift av Livet enn av Bokerne
— naar ngerne er av det Slaget, eg her talar
um —; og Diktararne i vaar Tid skriv i detHeile
meir fyr vaksne Folk enn syr Barn. —— Diktarar
ao det Slaget som Simon de Vita skildrar, treng so
visst allden Juling dei kann faa; det er, berre naar
Forf. vender sitt Hogg mot ,,Tidsaanden’«, at
eg meiner det er falsk Adresse. G-
NyttRiksrcttsfkrift. Folkesouvercenitets-
principets gjenomsorelse i vorGrundlov.
Af H. E. Berner. (J ,,Nyt norsk Tidsskrift« 4
Vand S. 255—304). Forfattaren gjev greide histo-
riske Upplysningar um dei Tankar um Riksform
og Riksmagt, som hev voretuppe i dei civiliserade
Land sidan det 16de Aarhundrad (Bentham, Jobn
Locke, Montesquieu, de Lolme, Mably, Jean Ja-
ques Rousseau o. sl.), og viser,korleids desse Tan-
kar førde til vaar Riksform· Det er i Ljos av
dei Grunntankar som var uppe i 18s—14, Ein maa
sjaa vaar Grunnlov, skal Ein sjaa klaart, for ho
er som alt annat Jordiskt eit Barn av si Tid og
byggd paa dei Framstig, som til den Tid var
gjorde. Og det er so mykje meir naudsynlegt aa
ganga attende til Upphavet fyr aa vinna klaart
Syn her, som det til Uheppa fyr Fedralatidet elder
iminnsto til Seinking av den aalmenne Framgang
ikkje hev vantat Bakstrcevsmenn, som med Augo
feste paa nyare — av Bakstrcevet utgjengne ———
Riks-Rettskipnadar og med Sukkar yver, at »det
rette Grtinnlog-Schema ikkje var uppfunnet i
1814", hev gjort sitt Beste fyr aa synkverva Folk
og faa utvidkat Grunnlogi til Vate fyr den ikkje-
souvercene Kongemagt. Endaa vaar konstitutionelle
Praksis hev hjelpt Vakstraevet sunie Tider. Den
nordamerikanske«,,Dec1are«tiou of rig11ts·- av 4de Juli
1776 og den franske ,,Deklaration« av 27 Ang. 1789
um dei aalmenne Borgar- og Menneskerettar var
Utslag av dei nye Tids-Tankar, og deiMenn, som
hjaa oss gjorde Fyrearbeidet fyr Grunnlogi av 17de
Mai (liksom mange av Eidsvoldsmennerne) var
gripne av desse Tankar og auste beint sram ordesse
Kjeldur sovel som or dei rettsfilosofifke Skrift um
den engelske Konftitutioir og aalmenn Konstitution-
alisme, som hadde sett Ljoset i Utlandet, og som
dei vel kjende. Detta viser Avhandlingi greidt·
Forf. hev ogso gjort vel i heilt aa inntaka dei »aal-
menne Grunnsetningar fyr Rikssorfattning« (32 §§),
som ncer sagt i Umskrift fraa Engelsk og Fransk
var uppsetteidet Adler-Falsenske Grnnnlogforslag«,
men som Riksforsamlingi fann det rettast anten aa
stinga inn her og der i Grunnlogi elder heilt lata
liggja, ikkje syrdi det var nokot aa utsetja paa
deim, men fyrdi dei ikkje turvtest, daa ,,alle« —
som Eidsvollsmannen Jakob Aall segjer — ,,var
samde um aa gjera Konstitutionen fast, folkeleg og
samkvcemd med dei-— mest srilynde Umgrip fyr
konstitutionelle Forfattningar;« det er paa desse
Grunsetningar vaar Grunnlog er byggd, og
det er godt aa ha deim fyr Auga, naar
Ein vil setja seg inn i Grunnlogi og hennar Aand.
Dei, som negtar Folkets Souvercenitet —— hjaa oss
finnst det slike—tenkjer gjernast ikkje sjølv, men
held seg til B. Dunker, T. Aschehoitg og nokre
andre Storprofetar.« Den fyrste skreiv i si Bok
»Om den norske Konstitntion««, som verkeleg kom
ut etter 1814, at »Kongen er den handlende Stats-
magt, den, der i Gjerningen fremtræder som den
styrende, befalende, regjerende,« den egentlige Inde-
haver as Statsmyndigheden, medens de Storthinget
tillagte Rettigheder kun danner Indskrænkninger i
eller Undtagelser herfra«, fo at Ein i Tilfelle av
Tvil um Grensnrne millom Kongens og Storthingets
. stort ein paa denne Saki.
Magt maa avgjera Spursmaalet til Bate syr
Kongen og endaa gjeva honom absolut Veto
yver dei Storthings-Raadgjerder, som ikkje er nemnde
i §§ 69 og 82. Den siste segjerisittVerk ,,Norges
offentlige Ret’-, at »Kongen er Statens Overhoved
og egentlige Reprcesentant, i Rang overragende
Storthinget, som kun bestaar af ha«n s Undersaatter".
Desse Lærdomar viser Forf. er range.
gjerer det med stort Kjennskap til Stoffet, paa. ein
klaar, roleg og yvervitneleg Maate; dei, som enno
er uklaare yver Spursmaalet, gjerer vel i aa lesa
Avhandlingi. Eit annatSkrift, som- kom ut i Fjor
(,,Kongens Stilling i Staten. Kristiania 1877.
Cammermeyer«) greider ogso upp i ymse av desse
Ting. Um Kongens Veto i Avsyn paa Storthings-
avgjerder, som ikkje er Logjer, hev det, som kjend
er, voret stor Strid. Men trass i alt, som Re-
gjeringi og Bakstraevsmenn hev sagt, segjer og gjerer,
vinn den Meiningmeir og meir Jnngang, at Kongen
inkje Veto hev i desse Saker, og det er daa visst,
at det i 1814 aldri var Tanken aa gjeva honom
nokot· Daa det berre er eit Tidsspursmaal, naar
Sanningi i detta Stykkje skal koma til sin Rett, luet
det seg vel forsvare, at Forf. ikkje hev gjengjet
Derimot gjev han ei
Utgreiding av Spursmaalet uin Retten til aa brigda
Forfatningi elder, um det tarvst, setja ei onnor
i Staden, og kjem til den Slutning, at det ikkje
med Grl· § 112 hev voret Meiningi aa fremja
Bakstrcevets Arbeid fyr aa hindra Framgangen,
men tvertimot aa stogga Bakstrcevet. »Aa vilja
negta, at det ein Gong i Tidi kann koma til, at
sjolve Hovud-Grunnsetningarne maa brigdast, det
vilde —- — berre visa Vant paa Vit««, sa’ C. M.
Falsen alt i 181()’, og det, at Riksforsamlingi sor-
kastade eit Forslag av Hegerniann um Ret til aa
upploysa Thiiiget og utskriva Val til eit Konveiit
paa dobbelt so mange Medlemer, dersom Thinget
tok ei Raadgjerd, som stod i Strid mot ,,den
verdande Konstitution« elder gav Kongeii mindre
Magt, enn han etter Konstitutionen er tiltenkt, viser
at Riksforsamlingi hev yverlatet det til det souve-
rcene Folk baade aa gjera naudsynlege Vrigdei
Og han ,
Forfatningi og fkipa seg ein ny Konstitution; naar-
det trengst, ja at Folket elder Storthinget endaa
sjølv raader yver dei Former elder den Maate, som
ein ny Grunnlog elder eit Grunnlogbrigde, som
stend i Strid med Aandi elder Grunnsetningarne
i den Riksrett, me no hev, skal verta til paa.
Lcms nettcrrcttcleg Tale. J sitt Svar til
H. Krohii (Aftenbl, 268 A) skreiv Ekspeditionsches
N. Hertzberg:
Strid (um Maalformi)? Ei Nem11d? Ogso til
Slut Stort«hinget, etter at Kyrkje-Nemndi hev gran-
skat Saki og yversendt henne til Budget-9iemndi?
For eg ser i Fyrevegen, at Aatgjerdi vilsora med
,,at dersom han, t. D. no i· Dag, kom til det, at
· han maatte sleppa Kristendomen, so vilde han strakst,
t. D. no i Natt, brota seg inn hjaa Hr. Pastoreri
her og — f. Eks. —— stela?« .
..Nei,« sagde Kapellanen. ,,Um eg fkilde Lag
med Kristendo·men, so skilde ikkje dermed den Lag
med meg: han vilde all min Dag hava Magt yver
Tankarne mine, endaa um eg sjalv ikkje visste elder
vilde det. Men lat oss tenkja oss ei LEtt, som var
uppfostrad reint utan Kristendom —«
— ,,berre med Humanitet’« —
,,Ja! just det. Lat oss tenkja oss ei slik Ætt
· - . og me hadde Sosialismen og Kommunismen
i Morgo·«
,,Bravo!«« sagde Futen.
,",Det er sanntl« sagde Lensmannen.
,,Trur ’kje De det, Hr. Hauk?« sagde Futen.
,,Jau, naar so mange gode Menn trur det —!«
lo Hauk. Kapellanen hardftirde.
»Lat oss no eingong beint og greidt k)12ir)ra,«
sa han, ,,kvat De, Hr. Ha11k, meiner um dei Ordi
Hr. Pastoren sagde i Dag?« ·
,,Eg ?«’ sagde ,Hauk, ,,eg meiner som min gode
Ven Futen,· at det er paa hog Tid Kyrkjateki,——,
dersom ho tenkjest til aa kunna halda Fridomsstraevet
nede."
»—— Fridomsstraevet,« hermde Kapellanen; »det
er ikkje Fridomsstrcevet, Kyrkja vil ’halda nee’,
tvert imot; Kyrkja er sjeilv Beraren av den sanne
Fridomstanken. Nei, det er Upprpsrsstrævet, me
vil strida imot, Strævet etter aa riva alle Reip og
brjota alle Vand, Strævet etter aa velta all Log
og sprengja all Moral, etter aa sturta Altar og
Autoritet, etter aa faa gjort Mannen til Gud og
Gud til Ingenting, — det er det Strævet me vil
halda nede. Og eg vil sjaa paa den Kristne, som
ikkje er med paa detta.«
»Det vil eg aul« ropad Futen og dunkad i
Bordet. ,,Kristendomen hev altid stadet paa den
gode Sida, og det maatte vera ein laak Kristen,
som ikkje vilde vera med paa aa tyna ned detta
Herket, som ligg her og fkrik og vil nydeleggja
Knlturen og gjera seg sjalv til baade Konge og
Gud i denne sille Verdi, som jamen er stusleg nokk
fyrr. — Er ikkje De Kristen,Hr. Hatth De, som
er Son av Provsten? — Ja den Provsten, De!
det er væl nokot til Manni ein Aristokrat, De!
og so stod —l Og so hev han altid slikt maka-
lanst Ol. Skaal fyr gamle Provsten Haukl« —-
»Skaall« —
,,Hm — ja,« tok no Balle i, ,,eg vil ikkje
spyrja Hr. Hatck, nm han er Kristeii; for det er ei
Samvitssak, som Hr. Hauk seer avgjera millom seg
sjolv og Gud, — den Gud, som kjenner Hjarto
og Nyrur, og som sjølv hev sagt, at han ikkje leet
seg spotta; — — — men det maa eg segja, at
etter det som Hr. Hauk hev sagt, elder kanskje rettare
— ikkje sagt, fo kunde Ein nok koma til aa tru,
at han ikkje er so varm i sin Kristendom, som det
samer seg kvar Kristen aa vera, men daa i Visso
ein Theolo g.« —— Balle augnefeste Hatik skarpt
under detta. —
Hauk smilte. ,,Eg er væl altid likso varm i
min Kristendomen eg, som ja Er propos, Fut!
er De Kristen ?««
,,Eg —? hm;« Futen lagde Fingren paa Nosi
og saag djuptenkt ut, »ja det er som Eiu tek det
til, det. Hml — Ser De, Hr. Hauk ——: Kristen
og Kristen det er mangeslags Ting, det, og der er
F— til Skil paa aa vera Kristen som Prest og aa
vera Kristen qua Fut."
lanen. (Meir·)
— —- »Kven skal savgjera denne
Her lo alle, tilmed Kapel- i
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
