Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
42»«
Fedraheimcn.
8de Februar 1879.
altfor godslege til, at Ginikkje skulde takaseg Vars-
ling av dei. Og slike Talemaatar er svært aal-
gjengde millom Hangeflokken. Det er Ord, som
svarar godt til det Verd, dei i sine eigne stille
Tankar set paa Statskyrkja. Um deino hev raakat
til aa verdsetja henne rett, vil eg ikkje segja. Cg
vil berre minna alle Borni hennar um, at ho er
vaar aandelige Mor, og at me av den Grunn bor
ikkje mismceta henne; —men Gin maa og minnast,
at ho er gamall og kann gjerna verta altfor barn-
domsleg og sær av scg. Disyr vil eg mana upp
alle Venerne hennar til aa preika Tolsemd millom
alle, som hoyrer henne til, og Vyrdnad syr dei
ymse Meiningarne aat kvarandre. Paa den Maaten
gagnar me henne best.
Gg vil enda detta Brevet med aa leggja alle
dei paa Hjarta, som elskar Folk og Land, og serskilt
dei, som hev ein Upplysningsgjerning aa gjern:
halda dykk nære Aalmugen, allra helst dei ,,vakte«,
nytte alle Hove til aa upplysa dei, so at Ein kunne
med Tidi faa sjaa eit Folk, som ,,er som dei, som
er frie, men som ikkje brukar Fridomen til aa loyna
det Vonde med-«
Sunnhordland i Januar 1879.
Fraa Valdris.
Den 18de Janiiar·
Takk sere de gamle Aare, ,,Fedraheimen«!
Me hava monge, so arbeida fere eit ungt o
lukkele Norig, monge, so arbeida me slek Gldhug
o Kjærleike, at de e heilt fengjande; men de, so
alle ero einte um ska vera eit Folks dyraste »Eig-
nalut, Morsmaale, de gjeva dei uss inkje. Me
’ hava monge, so koma me goe, ja reint framisraa
norske Tanka, men dei stasa dei soleise te, at dei
bli sjaaandes ut te vera komne engorstaiie nealands
ifraa» Endaa me tykkja, me kjennast ve dessa
Tankadn aa tykkja dei ero Kjot taa vaaro Kjot aa
Vein taa vaaro Vein, ljote me lell titt o jamt
klype uss baade i Hud aa Hold o fraaga uss, so
han ,,Jeppe« laut fraaga se, den Ti dei hadde
drokke han full:· »G de eg, ell e de inkji egl«
Stundo ero me komne so burti Billa, at me tru,
me ero vortne Varona alle ihop, stundo meine me
so Kjeringe i Eventyre, at me ero ein ,,artig Fugl.«
Du, Fedraheimen, hadde Mot te taka Stege fult
ut ifraa fyrstoz du kom kje berre slumpandes me
engon norsk Tankin, du ha baade tenkt aa tala so
ein Nordmann. Eg veit væl, at du korkje treng
ell bryr de um, at nokon rosa deg; men de va ein
bra Maiin, so sa detta um deg, eg tytte Mann
tala sannt o eg lyt faa Loyve te takka deg for ditt
Arbei for de norske Folke i di Aare, so no ha
gangi. —
Mange Maalmeiiiier vore i Haust so sutefulle
fere Maalsaken si Skuld; me heroppe gjekk suttra
aa tuttra aa skremde inan, attistan me ha hatt
Orsak te tralla aa synge. Maalsake ha alder her
uppi Bygdo, trur eg, gjort storre Framsteg en skjele
no iaar. Eg viste no kji de for idag. Sjaa her
kost e fann de ut. Eg kjenne um Lag tolv Stille-
meistara. Fere Jol eit Aar sia va de berre tvo
taa dei, so tala sitt Morsmaal i Skulen; no e de
kje mindre en sem, so bruke Bygdemaale baade te
Kvardas aa Helgars o den sette, sjauande, ottande
aa niende bruke de ogso dagele i Skulestogun men
alder te Eksamen aa ,,andre hoitidelege Leilighe-
der«; berre try taa dessa tolv knote aa haaske,so
alle gamla Kjeringa ero heilt undrige paa ko lærd
ein Skulemeistar kann vera i desse Tio. Jstaii
fere dei tvo vetoge Læraradn, me hadde eit Aar i
Jolo sia, hava me no sem heiltupp vetoge, fire te
hava saatt atte de meste taa Vete seno o eropaa
go Veg te faa atte alt. .,Tale ljuge kji«, segjer
Ordtokje; men ner Maalsaki ha gjort sopas Fram-
steg i eit Aar, daa trur eg kji, me hava Orsak te
suttra o bera uss ille. — Læraren vaar e ogso
ein taa dei, so iaar vorto rettige atte, o eg lyt
saa fortelja, kost de gjekk sere se. Eg hadde jamt
hatt aat ’o, sere di han haaska so stott; men han
svara meg rae: »J Skolen, hvor man ska have for
seg Guds Ord, lyt man bruge eit sinare Maal!«’
o so krota o knota han, so Ungadn soto me ga-
pandis Kjæst aa einstirde aa undrast paa, ko de
va for noko rart, Læraren garta um. Men ner
dei sloppo heimatt, bar de laust me Herming, daa
sveifte dei me Lepo aa vrengdeme Munne aa garta
so loglegt, at jamvoel oldroge Folk laut storskrattax
de veste va, at dei tytte aalvorligne Ting-
so dei slettes inkje skulde herme me-
vorto loglegiie i hass Munn. ijor Vet ei
Gong raakte eg te ganga innpaa Skulii te hono,
aa sjaal han garta Valdris, ekta Valdrismaal, te
Ungo. Den, so tok te undrast, de va eg, oBodne
viste snautt, um dei skulde tru sine eigne Øvro;
men den, so undrast mest va vist Læraren sjøl.
Tankadn hass komo no klaart o lett, de vsa baade
Meining o Orden i Katekisatione hass, de eine
va hekta i de are, de gjekk alt so lint aa mjukt,
so ein skulde kjoyre i ei Vogn paa ein flat Veg,
aa Bodne fanga Orde, for dei hadde dotte taa
Tungun hass3 for hadde Katekisation hass vore so
ein Gjeitedansx de va Hopp sraa Stein aa te Stein,
taa ein liten ein uppaa ein stor aa so nie’ engor
djup Hola— hit aa dit, i Kross aa- i Krikkl· De
va kje vist veta, ko han kom te segja, ner han tala
eit Maal, han hadde lært lite aa inkje taa. Eg
ha hoyrt um ein Maiin, so hadde ei tysk Bastar-
kjering; so vilde han fortelja henne, at han hadde —
gloymd atte Skjurta si heime, men attistan sa han,
at han hadde ete ho upp. »Aa stakkar, e du so
nodig daa!« svara hona. Han hadde slumpa se
srani Læraren vaar ogso sor; inkji so no, de han
meinte, de sa han. ,,Nei, e du virkele norsk Lærar
vortin?« sa eg, daa han slepte Ungadn eit Bil.
Aa eg so trudde du va ein ,,artig Fugl.« Men
kost i heile Verden — ha du hatt eit Syn, Gut,
ell kost ha de seg, at du ha kasta den framande
Trollhamen?« ,,Les dettal« svara han aa flidde
me nyaste Avisa. Der sto de daa um ,,dei 36,’«
so kravde, at Læraren skulde garta Bodne sitt Maal
i Skulun. Eg vart sæl, so sæl, eg kann kji tala
um, ko sæl eg vart. Eg veit, Læraren ogso vart
sæl; de va noko de o hava 36 Stortingsmenns
Ord paa, at Bygdarmaale kji berre va gott
nokk, men atde va de einaste, so skulde
talast i Skulerome. Men sælast vorte nokk Bodiie,
stakkara, aa de trengdist kji truge dei aat Skuluii
no; dei kappast um koma; no lærde dei noko no,
de vart Liv i Skulestogun. Sia ha Læraren vaar
tala sitt Morsmaal baade heime aa burte, han e
ein glup Lærar, men ein Ræddhare taa veste Slage.
Daashan fekk hoyre, at de va noko Skuleautoriteta
her i norste Enda paa Norig, so voroimot, at Læ-
raren garta Norsk te norske Læresveina, va han paa
vilja vorte ein ,,artig Fugl««, att. Likevæl ha eg
faatt han te bie, te dess han ser, kost de gjeng
Maalsaken i Tinge i Betr. Tapa ho der, e eg
viss um, at kji berre han, men meste Torin taa
—-
Ein Fritenkjar.
Ei Forteljing or Samtidi-
le
Lause Paastand utan Teven av Grunn, umyn-
dige Tankerengjiiigar utan Namnet til Kritik, ei
Faakunna um dei simplaste Sanningar i Vitskapen
um Natur og Aand, som var utan Maate, — og
so alt lagt fram i Guds eiget Namn som evig
urikkeleg Sanning. Og der stod han og gol ein
heil Klokketime. Tilslut kom daa og den vanlege
Jammersong yver denne vonde Tid, som gjorde
Uppror mot Gud og den av honoin innsette Rids-
og Raadsmagt, og som dyrkad Djevelen endesram
i den ,,frie Tanke.’« Hauk sat og leid vondt under
alt detta. Han skjemdest yver aa hoyra slikt boret
fram syr vituge Folk. Det oar ikkje eit Ord av
det Presten sagde, som ikkje eggjad upp heile hans
Kritik; ja Mesteparten av det saarad sjolve hans
Kjensla fyr det Sanne. Han saag upp til Altaren
og kjende mest som ein Medynk med denne arme
Profeten fraa Nasareth, som daa altid skulde verta
forraadd av sine eigne. Det var greidt: den
gode Presten gjekk ut ifraa, at han talad syr eit
Publikum av Grasnaut. Og som Hauk saag seg
ifring fyr gaa koma etter, kvat Folk det var, so
gaadde han, at det mest alt ihop var ei uhorveleg
Samling av Vrak. Gamle, blaagule Kjeringar,
som saag ut som dei var komne uppatt or Lik-Kista,
Moykjeringar, som var reint utor Giftingi, unge
Gjentur, som var stygge, sjuke, skakke elder kryl-
vaksne, Mannfolk paa Krykkjur, bringesjuke, utlivde,
sulle av Hoste og Verk, Gamlingar, som var ferduge,
Ungdomar som idar oydelagde . . alt ihop stygt,
sjukt, dauddomt, vonlaust, ei Samling fyr eit Hospital !
«Men var der Ein, som var srisk og livskrastig, daa
saag han ikkje just ut som han var komen hit syr
Guds Ord-3 Skuld . . . Hauk sat i den myrke,
kalde Kyrkja og sælte. Han kjende seg som i ein
Lik-Kjeldar. Nei, ved alt sont var sannt og godt:
her var ikkje Livet! Og daa han gjekk ut, og
hoyrde Orga spila eit Utgangspræludium med Thema
fraa ein tysk Opera, daa lo han. Han snoggad
seg ut. Og aldri hadde eit fullt Drag av Guds
frie friske Luft smakat honom betre. Han kjende
seg som vaknad av ein sæl Draum.
Som han gjekk heim, takkad han i sittHjarta
,,alle gode Magter,« fyrdi han ein Gong var komen
laus sraa denne Daudingheimen, so han ikkje lenger
stod i Samfund med den. Og han tottest kjenna
det som ei heilag og dyr Skylda aa vera med og
berga Folket ut or denne tyngjande og talmande
Trolldomen. Han saag paa Kyrkjesolket, som dei
tuslad fram der gjenom Gata med lutande Hoviid
og seinsore,"troytte Steg, og han hadde vondt av
dei. Han totte dei var liksom sjuke Folk, som var
komne upp i Henderne paa Runekallar og Signe-
kjeringar og ikkje hadde Magt til aa loysa seg ut
att. Aa, den som kunde senda litt Sol innyver
all denne Trolldomen, so Trolli gjekk i Stein og
Folk slapp friel—Jdet same minntesthan Ragna.
Ragna —! ho gjekk og innestengd der i denne
Notti! Ho med sin fine Tanke og sin reine, varme
· Hug laag og nedtyngd og kvævdidenne ,,gudelege«
Skodda. Alt hans Blod kom i Kak. Han skulde
og maatte berga henne. Ho, Kongsdotteri, den
friske, sagte Moy, skulde ut or Fjellet« Ho skulde
ikkje sitja derinne og frjosa i kalde Glassalan naar
Soli giddrad herute, og Vlomarne angad og alle
Fuglar song; nei! ho skulde ut, ut i Dagen, der
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
