Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheime
Eit Blad aat det norske Folket.
«
Kjem ut kvar Onsdag og Lanrdag
ssk —
Pris syr Fjordnngaaret:
Kr. 1,10 (= 33 ß) med
Porto og alt. Betaling
fyreaat.
Ja 71.··
Laurdag den 29de November 1879.
Lysingar kostar 10 Øre
(3 ß) Petitlina, ogdaa
etter Maaten fyr storre
Bokstavar.
3: stakg
Endaa eit Svar til Chr. Vr1mn.
(Fraa G,)
1. Patlanientatistne1t.
(Slutten.) ·
Spursmaalet ved Parlamentarismener ikkje,
um parlamentariskt Styre fører fraa Kongedome til
-Fristat; Spursmaalet er: um me vil halda fast
paa og gjenomfora den Fridomen me hev, elder
um me vil eit Stig attende mot Ufridom.
All den Talen me hayrer um, at parlamenta-
riskt Styre vil gjera Kongemagti ,,veik", hev sin rette
Grunnsi den Fyresyning, som enno heng i oss
fraa Gineveldet, at Kongens Styrke ligg i det aa
hava ei personleg Magt utanfyr Folkeviljen.
Gjeng me ut ifraa det, so hev Chr. Bruun og
Mgbl: Rett. Meni same Stundi som me heilt
fatar Grunntanken idet frie Samfundet, so vil me
sjaa, at just det Motsette vert-det rette. Eit ikkje-
parlamentariskt Styre maa gjera Styresmagti
veit, og det altso av den Grunn, at det tek Tiltaket
fraa henne, driv henne meir og meir tit or Riksli-
vet, rek henne av burt i Kraai millom Pro-
tokollar og Skrap, og gjer henne meir og meir
til berre »Kontoris« fyr den Folkeviljen, ho med
Retten skulde styra. Det, som i so Maate gjeng
fyr seg her hjaa oss, er ikkje eit Raam elder eit
Slumpehvve, smen det er nokot, som« maa koma,
naar Landsstyret i eit fritt Samfund er sett soleidsi
Skikk. Men Parlamentarismen tek Styresmagti
og set henne like til Rors, midt upp i Livet og
Staaket og Striden, og segjer til henne: upp med
Programmet! lyst Merket, gakk i Fyre-Enden, og
ver sterk! Og so vert Styresmagti sterk; for ho
fcer Folket kring seg i Tillit
At vaart Samfund verkeleg er bygt, ikkje
paa Ufridom, men paa Fridom, det skulde Ein vael
ikkje turva fortelja« Men eg skal minna Um ein
Ting. Gg vil minna um det kongelege ,,Veto«’.
Detta Veto’et, Retten til i ei viss Tid aa negta
Stadfesting paa Storthingsavgjerder, vertkallat eit
,,kongelegt Proerogativ« (Ser-rett), og varebladi
hev preikat so lengje fyr oss um denne Ser-retten,
til dess me halvt um halvt trur, at Veto’et er
ein Rett, som Kongen hev personlegt, utanfyr
og imot Folkeviljen, og ein Rett, som han skal
bruka, ikkje til aa fremja Folkeviljen, men til aa
stydja seg sjølv, og til aa verja ,,Minoriteten.« -
Men den Tenkjemaaten er falsk inn i sin siste
Grunn.- Vetoet er, etter Tanken i Riksskipnaden,
· ikkje ein kongeleg Rett, men ein kongeleg Plikt«
Det er ein Gjerning, som Folket iKraft av sin
Vilje hev lagt paa honom, og som det vil hava
gjort, fyr aa vera dess tryggare" paa, at alle Sam-
-Utslag av ein aalmenn Folkevilje.
fundsgjerningar verkeleg gjeng ut fraa S amfund s-
viljen, ikkje fraa Tilfelle og Slumpetreff. Naar
altso Kongen segjer sitt »Veto«, so er han — lik-
sovæl som iSanktionent —- Fullforaren av
Folkeviljen. Korkje mindre elder meir. Brukar
han Vetoet paa annan,Maate, so forbryt han seg
mot Landslogi og er ikkjelenger Konge i konstittitionell
Meining. Kongen tit-øver altso plentden same Magti,
baade naarhan stadfester og naar han negtar
Storthingsavgjerderz han er i baaeTilfelleUstforaren
av Samfundsviljen; men korkje i det eine elder
det andre Tilfellet er han nokot personlegt utan-
fyr den. At Vetoet ikkje er ein serskild kongeleg
»Rett« til Verjing av ei serskild persotileg »Kongs-
magt,« det kann me mill.A. sjaa av, at Pwesiden-
ten iFristatarne hev just den same »Retten", d. v.s.
den same Skyldnaden, til aa segjg Nei til Stor-
thingsavgjerder, som han tvilar um i Royndi er
Vetoet er sna-
rare ein Rett fyr Folket enn fyr Styraren, — d.
v. s. det er Uttrykk fyr det Kravet, som kvart eina-
ste Folk maa hava uin, at Riket vert styrt med
Vit og Hovsemd. Talen um Vetoet som eit per -
sonlegt kongelegt ,,Pærogativ« er altsoi det
frie Samfund anten rein Usans elder —- reint
Bakstrcev.f
Og paa same-«Maaten i alt. Kongen hev
sin Styrke og sin Rett i aa vera Reptcesentant og
Fullforar av Folkeviljen, ikkje i aa vera »sterk«
imot Folkeviljen· Parlamentarismen er altso
den gjenomsorde Utvikling av det konstitutionelle
Kongedome. Og einast gjenoin den foer Kongedø-
met Rom til ——— utan Mein fyr Fridomen — aa
vera sterkt.
Men dersom no alt detta ’er so, kann daa
Parlamentarismen føra til Fristaten? «
Ja, — dersom det kjem andre Ting til.
Parlamentarismen lærer Folk upp til politiskt
Sjvlvstyre. Det lærer Folket upp til aa kjenna, at
det hev Kraft til, um so skal vera, aa gjenomsora
Sjolvstyretanken alt ut i dei ytste Oddar·
So kann det koma ytre Ting, som gjer Resten·
Folk kastar aldri ei Rikssorm utan Grunn; det
kann koma Ting utanfraa, som gjev Grunnen.
Det kann koma upp Fristatar i andre Land; ved dtt
kann det her heime vakna eit sterkare republikansk
Straumdrag. Det kann koma ein Konge, som
fører eit so forargelegt Liv, at Folk vert upprvrde
og segjer: nei, slikt vil me ikkje vita av. Glder
det kann koma ein Konge, som prøver aa »styrkja
Kongsmagti« paa ein slik Maate, at Folk vert
rædde fyr Fridomen sinf Det kann koma natio-
nale Ugreidur, —- iallfall her i Norigz me kann
faa ein norsk »Karl xvl« elder ,,Gustav V« og
andre Ting i den Duren. —- Det kann koma ein
Krig, der Kongen viser seg som ein Toss, fører
Landet i Ulukka og tilslutt vert fangad (sml. Nap-
111); i den Harmeti, som vert vekkt av detta, kann
Folket saa Uhug til aa velja seg ein ny Konge,
og so skipar det seg ein Fristat. Og daa vil det
parlamentariske Styret syna Merke etterseg. Utan
det hadde Folket kannhenda ikkje vaagat eit so
djervt Tiltak som aa skilja seg medKongedomet
Men ved den Utvikling, det hev fenget gjenom
Parlamentarismem hev det lært si eigi Magt so
væl aa kjenna, at det vaagar Tiltaket. Parla-
mentarismen hev altso »fort til Fristaten.« ·
—Det er paa same Maaten med det, som
Eiti kann segja, at det aa læra Engelsk fører til
Amerika»
andre Titig til som driv elder dreg deg, — so
kjetn du til Amerikat Sannt nok: du kunde ha
komet til Amerika, um du ikkje hadde lært En-
gelsk· Men naar du kann Engelsk, so sell det
liksom lettare: du hev meir Mod. Men dersom
Ein vilde segja: kjære vene, les ikkje Gngelsk, for
det kunde fara til, at du kom til Amerikal Elderz
eg veit, at det var rett og godt, nm eg lærde
Engelskiz eg hev Vruk syr det, eg hev Trong«
til det; men eg tor ikkje gjera det, for det kunde
fora meg til Saltszzicn . . . Ja, — du vilde vel
berre tru, at Mannen dreiv Gjøn.
Parlamentarisme ,,utviklar« seg ikkje til
Fristyre. Den eine Rikssormi ,,utviklar« seg ikkje
av den andre liksom Blomen av ein Knaps-. Vil
du sjaa paa Soga di, skal du fyr det meste finna,
at det erMotsetningarne, scnn tvingarkvar-
andre «fram. Det gjeng ikkje fraa Einvelde gjenom
konstitutionelt Kongedome til Fristat; men det gjeng
—elder spring —— fraa EinveldetilFristat med ein
Gong, og so fraa Fristat til konstitutionelt Kon-
gedøme.-t) Den, som trur, at han gjenom par-
lamentariskt Styre skal kunna fora oss stigvis og
liksom sovandetilRepublikken, han hev knapt tenkt
seg tilgagns inni, for eit vnderlegt Gongverk den
Soga er.
Utviklingi gjeng gjenom Motsetningar. Naar
det ber for vidt til einKant, so svingar det yver,
og daa gjerna sterkt. Kann Bakstrævet faa driva
Landet vaart inn i eit meir elder mindre gjemm-
fort Einvelde, der Samfundsviljen svert nedkvævd
og Kongsmagti vert ei Magt utanfyt den, og
imot den, so vil det vera. svært naturlegt, um
Folket vert uppost. — Kvat skal me med ein Bukk
zle) elder paa eit annat Stig av Utvikling til C ce s ar i s me-
Hev du lært Gngelsk, og so det kjem»
g-
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
