Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
42
Fedrahcimen·
13de Marts 1880.
Han kravde ikkje, atalleFristatsmenn skulde skriva;
det var dei ,,skrivesøre« og førande, som skulde ut-
Men dette maatte her syrst og fremst gjelda Bjorii-
son. Gjekk det no an «aa segja, at Bjrirnson hadde
tagt elder faret lurande og lvynskt frani med sine
republikanske Tankar? Nei; det maatte segjast, at
ijrnson hadde talat. s Men han talad ikkje no,
ikkje just i denne Tid. D. v. s. han talad
nok; men han skreiv ikkje ,,utvetydige Jndlceg« syr
Republikken. Det vil segja: han agiterad ikkje.
Han var altso Republikanar utan aa arbeidasyr
Republikken; altfo! — ja, altso var det Bjornsom syrst
- ogfremstBjornsom som var rædd,usann og alt dette
andre, og altso var det store Fyredraget paa Vetleha-
mar og heile den digre Avisstriden meint paa aa gjera
Bjornson mistenkh — men løynlegt, gjenom
lange Krokvegjerz og altso var det etter all Von
Bjornsons private Ord og Uttal, som her»
skulde dragast offentleg fram og domcist i Mora-
lens Namn· So saag det ut syr meg, og eg
undrast, um ikkje fleire enn eg fekk ein slik Smak
i Munnen av Bruims siste Stykke. Det kann
henda det var galet av meg aa taka slike Tankar;-
men eg kunde ikkje hjelpa det. Og daa eg totte
det bar paa den Leidi, so sluttad eg. Det kunde
ikkje nytta aa halda srain paa den Maaten. Vilde
Bruu11 slaast med Bjornson, so var det cerleg Sak,
— men ikkje paa idenne under-lege, uklaare
Maaten, med Siktingar paa ,,private« Samtalar
og annat slikt, som berre »Jnnvigde« kunde forstaa,
og som Bjornson kanskje ikkje eingong med godo
kunde verja seg imot. .
Det var nokot likt med Bruuns Tolking av det
»aa vera i Sanning-« Alt fraa det Ordet vart
sagt, so hev vaare »moralske« Blad brukt seg av
all Magt fyr aa faa vrida Kravet burt fraa seg
sjølve og slengja det attende motijrnson og hans
Lagsmenn,·og det hev eg altid sunnet var—Vesall-
manns Aatserd· No kom Bruun paa same Maa-
ten. Kravet maatte vera meint paa nokon; det
maatte vera meint paa eit politiskt Parti,
dessmeirx men daa hovde det best paa Fristats-
mennerne, og naturlegvis serleg paa Foraren elder
Fyrstemannnn deira, han, som fyrstog fremst hadde
den Skyldnaden aa »tala,« altso paa Bjrjrnsom
Det var ·so likt dette aftenpostiske: agta deg sjølv
og lat oss vera i Fred! at eg vart reint forundrad.
Kvar ein, som vil sjaa, hev eg tenkt, maa daa
væl skyna, at Kravet um aa »vera i Sanning«
bar langt lenger og slog langt vidare ned enn som
so, og det vilde eg daa iallsall, at Chr. Bruun
skulde visst. At han kom med dette paa den Maa-
ten var altso ein Tiiig, som meir enn mest alt
annat maatte faa meg til aa tru, at han her tenkte
mindre paa Sak enn paa Person. Og daa var
det best, at Striden sluttad·
Eg kann ha teket i Mist. Eg syneft sjolv
det sell sramandt aa maatta forstaa Chr. Bruun
paa den Maaten. Men naar Hr. Kuloy finn, at
eg i denne Striden hev gjort Forbrot mot den
,,srie Forhandling,« so kann eg ennoikkje godkjenna
den Domen. Eg trur, at eg i denne Striden hev
prøvt aa forhandla um Sak; for um Sak aaleine
kann det vera Tale um fri Forhandling; og naar
eg sluttad som eg gjorde, so var det syrdi eg fekk
den Tanken, at der laag nokot annat paa Botnen
av Striden, enn eg hadde tenkt. Hev eg misteket
meg, so ligg Mistaket i dette.
— Er det so, spyrr Hr. Kuløv«, at her er ein
Fristatssylking her i Landet, som tenkjer paa aa
fuska Republikken inn? Og Hr. Kulvy meiner
at detmaa vera Spursmaalether· Eg hev gjenom
heile Striden avvist denne Tanken, so vidt som
ein slik Tanke kann avvisast, og eg tenkjer det er
Bruun, som hev Skuldi paa seg til aa prova sitt
store Paastand. Og han seer visst leggja fram
sterkare Prov enn han til dessa hev gjort, fvrr
han sæt Folk til aa tru paa det. Fyr meg ser
det ut til, at Bruun ikkje er heilt fri syr aa hava
Syner av same Slaget som dei, Mgbl. hev voret
sjuk av i mange Aar, og som me med eit Dok-
teruttrykk kallar — politiske Hallueinationar. Denne
Tanken um eit loynlegt Fristatslag, som skulde
liggja og ,,manøvrera« bak Folks Rygg fyr aa
kollstriyta »den bestaaende Samfunds-orden,« er so
romantisk, at han ser ut som han var laant fraa
ein tysk Foljetong um Nihilistarne elder um Inter-
nationale; — sraa Liv et, sraa vaart politiske
Liv, er han, etter all den prnsla og Meining eg
kann hava, ikkje teken. G-
Tale ved Minnefeften syr Fedraune
i Seljord den 14de Februar 1880.
(Av Jprund Telnes·)
Naar me no inkje visste lenger tilbakars en
ifraa den Tid, som me sjaoe kann minnast, hoss
uendeleg armt vilde daa inkje Live bli, hoss« lite
vilde me daa inkje vita, aa hoss lite hadde me
daa inkje aa glcea konn i. Me vilde vera verre
sarne en dei Ville. Noko rikare vilde Live vaart
bli, uin me berre til dce kunne leggje Soga um
dae Mor aa Far hadde upplivt; da-1 vilde allereie
vera tvo Liv lagt til eit, tvo Sogur til vaar So-
ga, tvo Livsroynslur til vaar Livsrpynsle. Kunne
me so til dce leggje Soga um Bestefar og Beste-
mor, so hadde me fire Liv lagt til eit, aa vaart
egje Liv vilde vera minst fire Gongur rikare. Naar
me soleis tenkjer konn um, so vil me sjaa, atdee
beste me eig, doe heve me fengje fraa Soga, so at
dee, som me liver eit Liv paa, som er verdt aa
kalle eit Liv, dce heve me fengje sraa den. Eg
veit mest inkje hokke eg skaa seta høgare, anten
Soga hell vaart egje Liv. Men dce kann eg hug-
heilt seia, at Soga er likso nauturveleg for Live,
som dae er nauturveleg for Hjartae, at dce hev eit
Hovii ivi seg; dei er like umissande baae tvo.
Men Soga er meir en eitHovu; ho er au Hjartae
tillike. Soga er ei lang Rad av mange, lange aa
rike Livsrrtynslur; men dce er inkje berre Vite aa
Minne, ho ber i seg; nei, vil meleggje Øyra vaart
inn til Soga, so skaa me faa høyre, at Fedrannes
Hjarta bankar der; me skaa hoyre dcebankar i
Glæe, me skaa heyre dce bankar i Sut, me skaa
hpyre dae i Hat, me skaa hoyre dee i Forsoning;
ja me høyrer Guds egje Faderhjarta banke gjenom den.
Og store Lærdomar hev ho aa gjeva. Ho syner
konn, hoss dei vonde Tyrannar, som trans-
sar Guds og Manns Rett og all Mannavyrdna,
maa salla, kor sterke dei er, og koss Folkji, eitetter
eit, i tunge Kampar og saar Strid reiser seg upp
til Fridom og Mannsverd; ho lærer konn aa seta
Verd paa Fridomen, aa ho syner oss, at eit Folk
nettupp i Fridomens Sol seer Kraft til aa vekse seg
stort aa fagert i so mange Lutar, baade etter
Kropp aa Aand. Dce er Soga som syner oss, at
eit lite Folk kann’ bli eit stort Folk, aa stundom
faa dei største Uppgaavur, aa at dee inkje kjem
an paa aa telje Hæri si, naar ein skaa forsvara
Fridom aa Fedreland, men at dce er dei Folk,
som sigrar i Kampen, som heve Fridomen aa Fedre-
lande mest kjært, aa som »heve Gud attaat»« Vaar
egji Soga er helder inkje forutta Vitnemaal i so
Maate ——:
· Straaleglands.
»Norske Mand i Hus aa Hytte,
Tak din store Gud;
Landet vilde han beskytte,
Skjont det mørkt saa ud.
Alt hvad Fædrene har kjæmpet,
Mødrene har grædt,
Har den Herre stille lempet,
Saa vi vandt vor Ret.«
Soga er Teologiens Moer, ho er Vitenska-
pens Moer, ho er Poesieiis, dei fagre Kunster-B
Moer, ho er Civilisasjonens aa Folkelives Moer.
Men dce er syrgjeleg so lite som me kjenner Soga
i dee heile. Aa dce er endaa syrgjelegare so lite
som me kjenner vaar egji.Soga, endaa den skulde
vera oss ncerast. Kjende me betre den, so skulde
me sjaa, her var eit rikare aa sagrare Folkeliv
ibland konn· Heve me inkje noko godt aa min-
nast, so heve me helder inkje noko godt aa likjast,
og so kjemdae raae aa laake i oss so altfor lett, upp —:
»Tøilesloshed, Egennytte, Fasthed, Løgn og Tant,
Sneg sig ind i mangen Hytte, Det er vistog sandt!
Hot kann vera sagrare en Minni, godt Folk?
Dce er dei, som sete upp dei beste Mynster-
tankar for oss. Aa, me heve i Sanning fagre
Minne; me skaa inkje klaga ivi dee. Lat os berre
gange inn under Sogas Himniel, - so skaa me sjaa
mangre fagre Minnestjernur blinke ivi oss-, aa dei
skaa draga Auga vaart upp til seg, so me skaa
koma til aa spyrja oss:
,,Er vi ei i Slægt med disse,
Der fra fordums Tid
Staar med seierkronet Isse
Efter ærlig Strid-?
·Klippetroen gav dem Modet
Til at ofre Hjerteblodet,
Gjennenitrcengt af Kjærligheden
Stred de kun sor Fredenl« —
Minni er Kjærleikens ljosblaae Himmel, som
kvelver seg ivi konn. Liksom me heve ein natur-
leg Himmel, soleis heve au kvort Folk ein Soge-
himmel mce sin serstjilde Lit aa Lag kvelvd ivi
seg; men inkje alle Folk heve houom like blank aa
fager. Sume heve honom skyfiill og tung, aa
ein ser stundom berre ei enkelt liti Stjerne, som «
glytter fram. Den fagraste Minnehimmelvar kvelvd
ivi Paktens Folk, ivi Guds udvalde· Der er han
mest himmelblaa, aa der ser ein dei stoste aa
fagraste Stjernunne. Der ser ein Abrahain, Jsak
aa Jakab; der ser ein Kong David aa Salo-
mon, kder ser ein Enok aa Johannes Døyparen
og mange fleire. Men der fcer ein au sjaa,
at desse store Stjernur maa boygje seg for »Guds
Soles Sol, som randt op i Øst med himmelsk
Glands paa Jord.«’ Umkring denne Soli ser
ein Apostlannes Stjernur skjin aa scer sttt Ljos·
Jnkje noko anna Land heve paa sin Sogehimmel
kunna synt fram so fagre Stjernur aa so fager ei
Sol. For den Soli, som der rann upp, maa alle
Stjernur bpygje seg. Dce er som naar ein ser, at
Stjernunne um Morgonen bleiknar aa kjeme burt,
naar Soli renn upp fraa Nut aa spreier ut sin
Men som Gudfader inkje vil,
at berre Soli honoms skaa lyse, so leet han Stjer-
nunne au rulle fram paa Himmelen; aa liksom me
vist alle heve kjendt, kor sterkt dae tek oss, naar
me gjeng aa stire upp til Himmelen ein stjerneklaar
Kveld, so skaa me au faa eit sterkt Jntrykk, naar
me gjeng inn under Sogehimmelen aa stire upp
til Stjernunne der. Dce kunne me so godt gjera
um Kvellanne; doe er liksom Kvellanne er serskjilt
laga til aa draga Minni fram. Daa skulde me
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
