Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
8de Mai 1880.
Fedraheimen·
75
ein klein Forsvarar fyr det norske Missionsverket,
og naar han skuldar andre fyre, at dei skriv um
Ting dei ikkje kjenner til, so ser det nt til, at han
fyrst og fremst burde — passa seg sjalv. Z.
Arbeidarsaki ute og heime.
11.· Aalmcnuc Utgreidingar um Sakiiitanlauds.
(Framhald fraa No. 17.)
Men er det no tenkjelegt, at– ei slik Arbeidar-
fylking kann halda ut, naar ho skal vera bygd
einast paa friviljug Tilflutning, og naar ho vil
halda seg ifraa alle uloglege Kampmidel?
Driftsherrarne og dei Statsakonomarne, som
ikkje trur paa andre Magter i Næringslivet enn
»·den frie Konkurrensen«, dei hev Gong etter Gong
svarat Arbeidararne, at det er faafengt Verk aa
vilja tvinga Arbeidsloni upp, og dei hev syr
lengje sidan svaatt desfe Arbeidarfylkingarne eit
stutt Liv; det nyttar ikkje aa stampa imot »Natur- -
logi.« Men io er det ein annan Krins av Stats-
okonomar, ikkje mindre duglege og vitenskaplege
Menn, som er likfo støde paa, at det ikkje gjeng
an aa setja npp slikt eit einskiltPrincip, som t. D.
Konkurrensen, til »Naturlog« fyr Næringslivet·
Millom desfe er den tyske Professoren Lexis. Han
segjer: Dette Spursmaalet um Arbeidarfylkingi
kann berre avgjerast gjenom Røynsla. Aa braad-
soara »Nei« paa Grunnlag av ubrigdelege økono-
miste Naturlogjer er likso villt som Draumdansen
hjaa dei ,,socialistiske« Sangvinikarar. Me vil
ikkje stridaft um Ordet »Naturlog«; men alt um
Ein gjeng ut ifraa, at Sjolvhugen (Egoismen) er
den fremste Drivkrafti i Næringslivet hjaa Stor-
mengdi av Folk, fo gjeng det daa ikkje an aa gaa
ikt·ifraa, at Verknaden av denne Drivkrafti skal
syna seg eins allstad i Livet. ·Det kjem an paa
»ytre Umstende. Det er soleids ingen Grunn til
aa trii, at Sjolvhugen er mindre hjaa Arbeidareii
enn hjaa Driftsherrenx det vert vael paa Lag det
same; men Verknaden av denne eine og same
Sjolvhugeii kann i eit Samlag av Driftsherrar
verta reint motsett mot i eit Samlag av Arbeidar-
ar. J syrste Tilfellet kann han sprengja sund,
i andre Tilfellet binda ihop. Jngen Ting kann
vera vandare enn aa halda ein Flokk av sjølvsten-
s dige Driftsherrar samde um ei viss Aatferd med
eg stod upp, singlad Mannen med ein Pengevung,
men daa eg inkje hadde mindre enn ein Shil-
ling, forstod eg ingenting og ruslad nedetter dei
515 Steg. Det havde -so heppeleg, at eg fekk
hoyra nokot av Gudstenesta; Orga skal vera den
finaste i England, men ho let styggt der eg stod,
berre som Brus- og Kvin og Dur; kunne eg fun-
net meg ein lagleg Plass, hadde det visst voret
drustelegt Spel aa lyda paa.
Daa eg kom heim, fekk eg sjaaiein »Guide",
at Likkjellaren under St. Pauls Domkyrkja skal
vera reint merkeleg, og at ein kann koma upp i
Kiila syr 11-2 Shilling (mest 1,72 Kr.)· Kula er
6 Fot iDiameter og romer 3——6 Mann elder
fleire, men det er saa, som vaagar seg dit opp.
Eg hadde havt Moro av aa kliva upp der, som
berre saa Engelsmenner vaagar seg uop. Daa eg
fekk vita um dette baketter,«vart eg so sinnad, at
eg var ferdigstil aa bita meg sjolv i Augurne.,
Dokkarne·
»Kom ned til meg Fredag Formiddag, skal
De saa fjaa nokot, som er vekdt aa sjaa«, sagde-
Hr. W. til meg. Eg kom meg upp paa eit Om-
Drifti; hjaa kvar og ein vil det skapa seg ein een-
trifugal elder midtpunktsrymande Serhug, som vert
dess sterkare, di større Kapital han hev mot dei
andre. Hjaa sramifraa duglege og framkjomde Ar-
beidarar vil denne Serhugen —og faa Yvertaket.
Men hjaa Millomslaget, som utgjer Stormengdiav
Arbeidararne, vil det halda seg ein naturleg Hug
til aa flokka seg ihop og skapa eit Klassesamhald,
av di kvar og ein -kjenner paa seg —- ineir elder
mindre medvisst —, at han treng ei slik Saman-
sylking til aa berga seg sjolv. Dette naturlege
Klassefamhaldet hjaa Arbeidararne er altso sjolv
ei Form av den okonomiske Storkrafti, Sjolvhics
gen, og det er altso med Statsokonomiens eigne
Grunnar gjort trulegt, at slike Arbeidarfylkingar
kann halda seg uppe som varige Stridsmidel fyr
Arbeidarsaki.
- Det kjem nokot fagert hver Arbeidarlivet gje-
nom dette Klassesamhaldet· Dei er utruleg viljnge til
aa ofra sine strævalt uppsparde Samlagsspengar til
aa stydja Kameratariie sine i deira Strid med
Driftsherrarne uin Løni, det same anten det gjeld
deira eigiArbeidsgrein elder det gjeld andre. Og
det verti slike Tilfelle aldri spurt um Vonerne
syr Tap elder Vinning i endesram Meining; dei
gjer eit Jnnset med samlad Kraft fyr ein Freift-
nad, som skal verta til Gagn fyr heile Arbeidar-
klassen, um det gjeng godt, men som berre paa
andre Handi elder umvegjes kann gagna den ein-
skilde Arbeidaren.
kare syner Samhaldet seg; daa stroykner Arbeidar-
arne til Samlagi i Hopetal, medan dei gode Ti-
derne jamt syner Fraafall· Dette viser greidt, at
Samlaget ikkje hev sin Grunn i moralsk Bro-
derkjenslm men er ei Framavling av reint Jako-
nomiske Kraften Det er Sjolvhug, men iei hogra
ædlare Form-
Men magtar Arbeidarfylkingari·ie aa naa Maalet
sitt, som er det aa rettet paa Kaari aat deikapital-
lause Arbeidararne?
Detta Spursmaalet kann ikkje helder avgjerast
utan gjenom Røynsla, segjer den tyske Professoren.
Og enno hev me for faae Roynslur i denne Vegen,
til at me kannvita nokot visft. At ikkje den ein-
skilde Dristsherren i Lengdi kann gjeva hogre Loii
enn som hover med den vanlege Kapitalsvinsten, det er
visstz og endaa uin Arbeidararne tvingar honom med
nibus-Tak, kveikte Snadda —— 7 Snaddur paa
Taket umfram mi —, kjoyrde til Banken, ruslad
fyrst inn der, og saag dei auste Gullpengar med
Austlr og høyrde det singlad, dreiv inn som snara-
ste paa Børse11, og so bar det stad til Tower-Hill.
·Eg var fo motig no, eg spurde meg inkje syre og
tok ein Snarveg og kom inn i ei trong Gata,
saylutt, Surpet stod upp yver Oklunne· Det var
ei svart kolraykt Jarnvegs-Bru ende hver, og eg
var like foel eg var ute att, eg likad inkje det
Folket eg saag helder. «
Medan eg stod og tenkte paa, um eg skulde
snu, kom det ein burt og snakkad til meg nokot,
som eg inkje skynad. JLondon er det inkje andre
enn Lume-Tjovar, som snakkar til Folk paa «Gata,
og eg kneppte ihop Frakken og tenktepaa, um det
skulde vera bra aa teva til han med det same-
,,Ursiikta, er inte Hiinsens Namu — — —? (og
so nemnde han Namnet mitt) mit Namn er Elfv—
gren«· Eg hadde heile Tidi tott det var so hug-
legt i London, med dieg kunne vera so viss um
aa vera ukjend, men ein skal aldri vera for viss
paa nokot her i Verdi« Han saag, eg vart reint
upp-i-Gap, men so sortalde han, at han hadde set
Di laakare Tideriie er, di ster- »
ei Arbeidsstansing til aa.auka Loni, so er dette udrjug
Vinning, og sørerikkje Klasse-Juteresfen i detheile
sram. Men eit annatSpursmaal er det, um ikkje
Arbeidararne med Tidi, naar dei seer samlat seg
aalmennt gjenom alle Laiid og sullfeirt si Fylking,
um dei ikkje daa med sitt trauste Samhald kann
tvinga fram ei onnor Deling av Nationalavlen
enn som no er millom Pengestyrken og Arbeidet.
For det maa merkjast, at Procenttalet fyr Kapital-
vinsten til kvar Tid er nokot historiskt skapt og
historiskt umskiftelegt, so at det er ikkje nokot
utenkjelegt, at Driftskapitalens Part i Produktions-
utvinningi kann koma til aa minka varigt, av di
Arbeidararne gjenom sine faste Fylkingar riv yver
til seg ein større Part av den økonomiske Magti si
Samfundom. Det kann vera uhaglegt nok fyr
Driftsherrarne, at dei ikkje kann faa kaupa den
einskilde Arbeidaren syr kvat Løn dei sjolve vil
bjoda, men lyt ganga til Arbeidarsamlaget og tinga
um baade Arbeidar og Pris; men likevcel er det
meiningslaust aa klaga — som dei gjer i Frank-
rike — hver, at »Driftsherrarne vert nedtrykte«
av dette; det er likso urimelegt, som at Bakararne
hell Slagtararne i ein By vilde klaga yver, at dei
vart ,,nedtrykt.e««, naar ei »Forbruksforeining« vart
skipad. —— Dessrttan er det slettikkje sagt, at Binsten
i seg sjølv vart mindre syr Driftsherrarne, um
Delingi vart nokot avbrigdad tilBate fyr Arbeidar-
arne. Slikt kunde rettast nppatt gjenom betre
Produktion, Framstig i Maskingreidurne o. m. a.
Meiissendaa um Arbeidsloni ikkjet skulde vinna
nokot varigt Vald ifraa Kapitalvinften, so kann
likevcel slike Arbeidarfylkingar verta til stort Gagn
fyr Sa1nfundslivet. Det vil koma meir Ro hver
Arbeidaren, naar han gjenomSamlaget kann tinga
med Driftsherren paa frie Handelsvilkaar.
· Det vantar enno mykjepaa, at Arbeidarsamlagi
iUtlandom hev lært seg til detUmsyn, det Maate-
hald og det klaare Vit paa Driftsverket, som skal
til, syr at dei kann føra Saki si framz men dei
hev freiftat. Korleids det vil ganga i Framtidi,
det kjem mykje an paa Dristsherrarne sjalve. Vil
dei driva det som no med aa halda seg undan
Arbeidarsamlagi, so vil desse og halda paa med
aa vera Talsmenn fyr Kampen imot den gjeld-
ande Samfundsskipnad. Men vil Driftsherrarne
koma dei fritt og ærlegt til Motes og leggja av
meg 2 Dagar fyreaat nede hjaa W, men han sat
i eit annat Rom, fo eg hadde inkje set han. So
ruslad me tvo ned til W, og glad var eg eg sekk
ein Svenske med meg. ·
Me gjekk fyrst stad og saag paa Dokkarne.
Tems, som er likfo breid som Glomma, kanninkje
roma alle Skipi. Til London kjem det koart Aar
20,000 Skip. Difyr hev dei i detta Aarhundrad
bygt uhorvelege store Dokkar, med- Portar ut mot
Tems. Naar det er Flod Sjo, gjeng Skipi inni
Dokki, og so let dei att Portarne, og-naar Sjoen
fell, ligg Skipi trygt ved Bryggjurne, og held seg
i same Høgdi. Naar dei hev lossat og ladt, gjeng
dei ut, syrst det vert Flod Sjo att. Soleids ligg
Skipi betre til, enn um dei laag ute i Elvi, for
inn dei laag jamhogt med Vryggja, naar det var
Flod Sjø, vilde dei liggja minst ei 10——12 Fot ’
laagare, naar det var Fjore Sit-.
Der er 8 Dokkar i alt, 6 paa Nordsida av
Elvi, og 2 paa Sudsida. Den største Dokki i
London og i heile Verdi er West ludia Docks,
som med Buder og alt ihop er 1200 Maal (300
Acres)· Her kann 400 store Skip liggja paa ein
Gong. The London Doeks er og fælande store,
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
