Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
90
Fedraheimen.
5te Juni 1880-
Folkeviljen og Folkemajestceten. Set Kongen syr
seg sjølv, og han er ikkje annat enn eg og du el-
» der kvar annan Privatmann. Er han Konge, so
er han det einast ved det aa veragodkjend
somReproesentant syr det suvercene Folk.
Ei Kontrakt millom Konge og Folk vilde altso berre
segja det same som ei Kontrakt, som Folket hev
gjort med seg sjolvl —
Og det er sanntl Grunnlogi er ei Kontrakt, som
Folket hev gjort med seg sjelv. Men dermed er
det og sagt, at Grunnlogi ikkje kann vera Kon-
trakt med »Kongen« serskilt. Kongen serskilt er
ingen Ting; eit Folk kann ikkje — paa Fridoms
Vilkor —— gjera ,,Kontrakt« med einskild Mann.
Det kunde gjera »Kontrakt« med ein Konge, naar
han var ein Framand, som hadde teket Landet med
Hermagt. Men daa var det ikkje lenger Tale
um Fridom. Kongen er Konge i Kraft av Grunn-
logi, d. v. s.: Grunnlogi var til fyre Kongen,
og han kunde einast verta Konge ved aa und er-
kasta seg den; naar den var til, iKraft av Folke-
viljen, so kunde han sverja Truskao til den,
og — ved det — verta Konge. Eit av tvo:
anten er Folket ufritt, og daa kann det tinga
med Hervinnareir og faa istand ei »Kontrakt«,
som daa altid gjev ein Fridom berre paa Liksom
og paa Naade; — eld er er Folket fritt, og daa
gjev det seg sjølv siForfatning (,,gjer Kontrakt med
seg sjolv«), korar sjolv ein Mann til aa vera sin
Repræsentant og øvste Forar, og gjev honomRet-
ten til aa vera dette, og Retten til aa kallaseg
Konge, einast paa det Vilkor, at han un-
derkastar seg den solkegjevne Grrinnlog
og sver den Truska4i. So hev det gjenget i
Norig. —
Dei, som segjer, at det norske Folket i 1814
gjorde Kontrakt med Kong Karl den Ldre (i Sv·e-
rig x1ll), dei snakkar altso anten reint Tull, —-
elder og meiner dei, at« Norig i 1814 var eit her-
teket Land, som sorhandlad med Svensken paa listi-
doms Vilkor. Men meiner dei det, so slcet dei
Soga paa Munnen og so lyg dei fraa sitt eiget
Folk baade Æra og folkeleg Vyrdskap. !
Dei, som sit iRikseiis Raad, maa tru paa Leera
um »Kontrakti,« og det er paa Grunnlag av den,
at dei tek absolut Beto. Eit av tvo altso! Anten
er denne Kontraktlcera, som dei fer med, berre juri-
diske Krokar og Knep, som dei brukar for aa »vinna
Saki,« elder so gjeng dei ut ifraa, at
Svensken i 1814 tok Norig med Magt, ovg
at det norske Folk altso aldri hev voret
fritt, men berre hev innbillt seg, at det aatte
Fridom. —- ·
Der er slike Folk, me hev til aa styra Lan-
det vaart og til aa verja um Forfatning og Fri-
dom! ·
Eit Folk, som er fritt, og som veit kvat det
gjerer, gjev seg aldri sjolv Jnstitutionar, som skal
kunna endeleg og avgjerande stengja dess eigen
Vilje· Vegen. «
Eit Folk vil, naar det gjev Utovingsmagti
Rett til aa negta Sanktion, sikra seg det, at ei Log
aldri skal koma i Verk, syrr ho i heil og full Mei-
ning er Folkevilje. Difyr hev me suspensivt
elder ut-drygjande Beto. Kongen kann segja Nei
tvo Gonger· Tvo Thingval paa Rad kunde vera
Frukt av tilfellige Stroymingar og Uppeglingar;
tvo Thing kunde, naar det var svært galet, vilja
ein Ting, som Folket i detheile ikkje’vilde. Men
kjem det tridje Thinget og vil plent det same —
er Folket altso raadspurt tri Gonger ——, daa maa
Thingets Vilje vera Folkevilje· Og det, som sik-
kert og visst er Folkevilje, det er Log med det
same —- »Kongemagti« hev ingen serfkild Rett
utanfyr den! —- det, som-sikkert og visst er
Folkevilje, det er Logi like godt, anten»Kon-
gemagti« hev Hug paa det elder ikkje.
Folkeviljen er det frie Samfunds Log. Den
Setningen er Grunnen og Kjernen i all verkeleg
Fridom.
Dette gjeld syr vanlege Logjer. Men Grunn-
logi er nokot syr seg sjølv. Grunnlogi erGa-
rantien fyr dette, at Folkeviljen skal
vera den styrande Samfundsmagt; det er
den, som liksom gjev FolketBrev paa, atdet
eig seg sjølv, og at dess eigen klaare Samvilje
ersMagti i Landetzs men just difyr maa Grunn-
logi vera heilt og fullt i Folkets Gign.
Her er »Kautelar« her med, men paa ein annnan
Maate.
Kunde nokon annanblanda seg inn i Grunn-
logspursmaal, so var ikkje Grunnlogi lenger
denne fulle Garanti syr Folkets Rett. Berre
eit, suspentivt Veto i Grunnlogsaker vilde koma i
Strid med det, som er Aandi og den innste Grunn-
tanken idenne Logi. Folkethev gjenom Grunn-
logi sikrat seg sull Suvercenitet, sull Rett yver
seg sjø1v. Det finnst ikkje Magt, som skal kunna
segja Nei til det, som i sullt Aalvor er Folkevilje.
Folket hev ,, gjort Kontrakt med seg sjiiilv« uin det.
Jng en kann blanda seg inn i dette. Her segjer
Folket som Folk greidt og klaartsin eigen Grunn-
vilje, som er den, at alle Samfundsmagter berre er
til fyr aa framfora og gjenomfora Folkets Vilje.
Fanft det ei Magt i Samfundet, som kunde blanda
seg inn her med det minste Kny, — so var ikkje
lenger Folket sitt eiget. Fanst det ei slik Magt,
so maatte det vera ei framand Magt, som hadde
Magti si annanstad ifraa enn israa Folkets frie
Vilje. Altso maatte det vera ei Hervinnar-Magt,
som Folket stod under, som Folket paa ein elder
· annan Maate var noydttilaa boygja seg syrez
dette Folket, som talad i Grunnlogi,· var altso like-
vel ikkje suverænt; det kundelikeveel ikkje tala heilt
og sritt i sitt eiget Namnz — det hadde altso like-
væl ikkje denne Retten til aa krevja, at Folkets
eigen Sanivilje skulde vera Samfundets øvste Log;
—— det fanst likevael ei Magt utansyr Folket,
som hadde Rett til aa leggja eit Ord med i La-
get, — og var det so, daa var Folkesuverceniteten
(o: Fridomen) strakst innknipt, ogdet so sterkt, at
Grunnlogi kunde ingen sull Garanti gjeva syr denne
Suverceniteten elder Folkets Rett til aa vera Herre
yver seg sjølv.
Kann Folket ikkje tala heilt utisitt eigetNamn
i sjolve Grunnlogi; finnst det ei Magt, som hev
eit Ord aa segja jamsides Folket i sjolve Grunn-
logi, — daa fmst det og ei Magt i Folket, som
Folket ikkje sjolv er Herre yver, d. e.: Folket er
ikkje fullt Herre yver seg sjølv, Folket er ikkje
suvercent, —· ikkje fritt.
Grunnlogi er so heilag som det beste me
veit aa nemnai J Grunnlogi er det Herreni
Huset sjolv, som talar, og naar Herr-en i Huset
sjolv talar, so tigjer alle hans Sveinar og Ærends-
menn; og finst det ein, som hev Magt til aa leg-
gja imot elder blanda seg inn i Talen, —— so er
ikkje »Herren i Huset« heilt ut det, han gjev seg
ut syr aa vera.
Det var ikkje syr ingen Ting, atvaare Fedrar
heldt Grunnlogi so i Æra som dei gjorde! Um
dei ikkje alle forstod det, so hadde dei alle Kjensla
av det: i Grunnlogi talar sjolve det suvercene Folk,
og naar det talar, so tigjer alle dess Sveinar og
LErendsmenn ; for er det Herr-en i Huset, som talar! —
z-
Altso: berre eit suspensivt Veto er mot
Aandi i Grunnlogi.- Berre eit suspensivt Veto vil
gjera Skard i Folkesuvercriiiteten, d. e. i Fridomen.
—- Og so kjem desse Juristarne og snakkar um
»Kontrakt« og krev —tek —- det absolute Beto.
Det vil vera aa gjera Gunnlogi til Fjas og
Fridomen til eit Narreverk; det er aa riva Eids-
vollsverket ned til Grunnen.
Dette vil desse Menn, som no sit paa Nik-
fens Raadsbenk Dette vil dei, og dette vaagar dei!
Men — dei hev si Meining med det. Og
det er snart det verste.
Dei vil, at der skal vera ei framand Magt,
soni hev Rett til aa negta Norigs Folk aa vera
sitt eiget.
— Huset Bernadotte er syrst og fremst Sverias
Kongehus· Sverig er største Landet; Sverig maa
Kongarne syrst og fremst eiga. Altso maa dei
altid sjaa etter, at Sverig —- fyrst og fremst —-
fær Sitt· Og det norske Riksraadet hev glovmt,
at det i Grunnen skulde vera det norske Folks
Raad hjaa Kongen; det hev vortet til »Hans
Majestaet Kongens Raad« og trur, at det syrst
og fremst skal arbeida syr Hans Majestcet Kon-
gens (dynastiske) Bate. —— Dessiitan trur det,
at Norig, som er eit litet Land, hev best av aa
gjera seg til Husmenii» Norig hev ikkje Raad,
til aa vera siii eigen Mann.
Altso absolut Beto! Hender det daa, at det
norske Folket vil nokot, som kann vera til Bate
fyr Norig, men som ikkje Sveig — elder Berno-
dotte som Sverigs Konge — synest um, lo Nei.
Nei og nei og nei,tildess Sveiisken sinnsyr godt
aa segja Ja. Det er dette, som ligg under. Fe-
drarne i 1814« gjekk inn paa Samlaget med Sve-
rig, men paa dei Skilordi, at Norig etter Eids-
volls-Konstitutionen skulde vera heilt suve-
rcent· Senerne i 1880 segjer: Samlaget med
Sverig er det syrste; alt maa burt, som kjem i
Strid med den. —
Altso absolut Vetol
Ministeriet Stang hev dømt seg sjølo, til
Grunns og syr alle Tider.
Og so syrgjeleg som det hev ført den norske
Kongen med seg i Ulukkal Hr. Sivert Nielsen
stod der uvp aa Slottet aa talad vent um »Fol-
kets cherleik« til »Kongehuset;« no held ikkje Sivert
Nilsen ein slik Tale tilisine Dagar, det me trur. —
Eit Folk, som vert slik medfaret, elskar ikkje
den Haandi, som slog. Ein Konge, som utan
Grunn negtar Folket dess heilage Rett, ein slik
Konge vinn ikkje sitt Folks Kjærleik. —
· Hendt er hendt. Det er tungt, det er spr-
gjelegt aa vita det, og det vil gjera eit Skifte i
vaar heile Politikk. Men dei lom lid mest under
det —— det vert ikkje Folket.
eDet norske Folket vil staa det yder. Kann-
henda var det ei slik Aalvors Stund og slik ein
Aalvors Strid, det trengde. Fraa no av sorstend
alle, at Leiken er Aalvor; og det var all Tid
norske Menns Skikk: aa gjeva aalvorlegt
Svar paa aalvorleg Tale-
Men det er andre, som ikkje vil staa det yver·
Den Kongelege Propositioiieii
(sth. Pkp. No. ei)
»ang. Negtelse af Sanktion paa Storthingets Be-
slutning as 17de Marts 1880 til Grundlovsbe-
stemmelse om Statsraaderiies Deltagelse i Stor-
thingets Forhandlinger« m. m., er eit trist Dokument.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
