Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
5te Jicni 1880·
Fedraheimen.
91
Naar Ein les det, kjem Ein til aa tru, at
det maa vera tilkomet paa den Maalen, at ein-
koar Kopisten i Justitsdepartementet, som ikkje kann
skriva Stil, hev gjort Utdrag or ein elder annan
Artikkel av Morgenbladet. Det er skrivet fo daar-
legt, at Du reint maa sveitta deg igjenom det,
og i Tanken er det so gamalt og so armt, at du
synest du hev leset det same hundrad Gonger syrr
— og mankge Gonger betre·
Naar Ein minnest, at Storthingsavgjerdi kom
den 17de Marks, og at Sanktionsnegtingi vart
avgjord den 29de Mai, og Ein dertil veit, at
baade Konge og Regjering hev havt eit svært
Strcev med Saki i all denne Tidi, so skulde Ein
venta, at dei vilde leggja sram eit reint"«Storverk
um dette aalvorlege Spursmaalet. Men nei. De-
partementet segjer alt det, det veit aa segja, paa
6 Sidur (S. 15—20 i Propisitionen). Og desse
6 Sidurne inneheld——som sagt—k0rkje meir elder
mindre enn ein vanleg politisk »Leder« i Morgen-
bladet. Det er eitStatsdokument, som Regjeringi
kann vera stolt av. —
Departementet byrjar med aa fortelja oss,
»at det anser det ophøiet over Tvivl, at
der tilkommer Kongen absolut Veto med
sHensyn stilVJ Griindlovsforandringer·««
Jkkje eit Ord til Prov elder Paavisning.
Jkkje Namnet til Grunnar. Jkkje den minnste Freist-
nao paa aa avsanna elder avstyrkja dei aalvorlege
Grunnarne, som er framsette imot det same Veto.
Jkkje eit Tiltak til aa sorklara, kor Regjeringi tek
Retten ifraa til aa dikta Jnstitutionar, som Grunn-
log og Forfatning ikkje eingong kjenner av Namn.
—— Det einaste, me sidan sæt hayra um det
absolute Veto, er eit Par Ord, som Statsminister
Stang hev sett til serskilt, der han fortel oss, at
han eingong, daa han var ung (i 1833), skreiv ei
Grunnlogtolking og viste, at Kongen ikkje hadde
absolut Beto. Men, fortel den gamle Mannen,
»jeg har sorloengst,opgivet denne Meining, som
jeg efter den Prøvelse, den af senere Forfattere7I«-Z-)
er bleven underkastet, og efter egne fornyede Over-
veielser har maattet erkjende uholdbar.«
Punktum.
Jkkje eit Ord meir· Jkkje den minnste Ting
til Forklaring elder Rettleiding. Hatr kann ikkje
eingong nemna dei »senere Forfattere,« som hev
f rødt fraa honom hans Ungdoms Syn. Og han
priover ikkje paa aa leggja fram den minnste Tilty-
ding um sine »egne fornyede Overveielser·« Kvi
legg ikkje den gamle Statsmannen sin Visdom
fram? Naar han sjolv hev skift Meining i eit so
aalvorlegt Spursmaal, so maa han daa ynskja —-
han, Statsmimsterem Regjeringsformannen—han
maa daa ynskja, at andre Folk og skal faa det
same Vitet som han, elder iallfall at Folket, og
Storthinget, skal kunna forstaa, at han hev kun-
nat skifta Meining i denne store Saki. Han, som
byrjad so staut, han, som Folk eingong hadde slik
Tillit til ——l Men nei. Jkkje eit Ord. Den
gamle Mannen er troytt og like sal. Han hev
Ingenting aa segja. Han berre tilstaar. ,,Egl)ev
for lengje sidan uppgjevet miUngdoms Meining.
Eg kunde ikkje halda henne uppe.« Punkticm·
—- O etter dette krev han, at heile Folket
skal gjeva upp si Meining og sin faste, heilage
Vilje fyr hansl Fyrdi han hev voret veik og
vesall og ikkje kunnat verja sitt Standpunkt der
upp i Hoffcufti, —- difyr skal Folket no sleppa sin
V) Dette ,,til« er innsett av Bldst. fyr aa faa Meining.
’«·s i Morgenbladet?
beste, sin dyraste Rett, svika sitt Land og sc Soga«
— og det utan so mykje som aa faa eit Ord til
Forklaring! —- Den gamle Mannen maa vera sælt
gamall.
,,Kongemai»·jten« er »Forsatningens konserva-
tioe Element.« Ho skal »yde en Minoritets gjen-
holdende Anskuelser og Minoriteternes Tarv i det
hele en tilbarlig Opmærksomhed ligeoverfor en sei-
errig Majoritet« Kjem Statsraadarne inn i Thiw
get, »vil Statsraadhvervet blive vanskeligere og
besvcerligere,« og der vil gjerast altfor store Krav
til »Stat·3raadernes Fasthed og Selvfornægtelse i
at taale Modgang.«
Den gamle, gamle Leksa. Hundrad Gonger
avtynd; men Stangs Regjering vermer henne upp
paa nytt. Til-med Læra um ,,Minoritetarne·«
Denne Læra, at Kongemagti er til fyr aa berga
Minoritetarne, vart i siste Thingdebatten so øyde-
lagd, so sundslengd, so gjenomlyst iheile si sam-
merlege Meiningsloysa, at Regjeringsmennernei
Thinget ikkje lenger vaagar aa snakka um den
Ting. Men Regjeringi vaagar det. Ho er so utan-
fyr alt, at ho fo rstend ikkje lenger det som kjem
fram. Ho hev sin Lirekasse, og den er gjord til
aa spela sine visse Tonar, — og so spelar ho
desse Tonarne, so ofta ho skal spela·
ikkje faa andre Tonar fram paa den Kassen.
— Jkkje den minnste Tanken um, at ei Regje-
ring daa i Grunnen fyrst og fremst er sett til —-
aa regjeral Jkkje eit Hugsviv um, at ei Regje-
ring, som skal regjera, maa hava politisk Kraft!
Det einaste, Stangs Styre krev av ei Regjering,
iallsall av ei norsk, er denne eine Gaava — som
visseleg og er den einaste, det sjolv hev aatt —,
den Gaava aa kunna sitja fast paa Statsraads-
krakken, anten so Folket er imot elder med-
Like godt, kvat Folket vil! Like godt, um
Regjeringi kann ut-retta nokot elder ikkjel Halda
seg fast til Krakken i godt og ivondt Ver——det er«
all den Politikken, som ei norsk Regjering tarv kunna.
Ei Regjering etter vanlegt Mynster skal hava
Magt i Folket, hava Autoritet. Ho skal ikkje
driva som seit Vrak i Dagsens Stroymingar, ho
skal styra si Skutal — Men nei; det hev ikkje
Stangs Regjering Draum um-
—- Aa, det hev sin djupe, syrgjelege Grunnl,
Det heng ihop med dette same, som me hev nemnt
fyrr i Dag: det heng ihov med, at gamle Norig
ikkje lenger skal vera sitt eiget· Det skal ikkjeliva
sitt eiget politiske Liv. Disyr treng det ingi Regje-
ring. Det treng berre slik ei juridisk —— Hella um
Foten.
J Aaret 1874 framsette Regjeringi ein Pro-
position, som sagde til Thinget: Dersom du vil
betala oss so og so mykje, fo skal du faa din Vilje
fram i Niksraadssaki. Men ·Betalingi var den:
1) Rett syr Kongen til aa upploysa Thingetz
2) minst 1500 Dalar i Pension til alle avgjengne
Riksraad ar;
3) Jnnkniping av Storthingsmannsdiaeten til ein
viss Sum syr Sessionem
4) Rett fyr Kongen til aa kunna sanktionera elder
sorkasta Storthingsavgjerder, ett e r at Thinget
var upployst.
Dette Forslaget vart mott i Thinget med
111 Nei. "
Jkkje ei einaste Royst til Hjelp fyr Regje-
ringi· Det var eit Nederlag so knusende, so poli-
tisk øydeleggjande, at ingi Regjering i Europa
kunde ha funnet seg i det — utan Stangs norske.
Ho kann »
Men Stangs norske—Regjering er nokot syr
seg sjolv, den-
Jkkje nok med, at ho vart sitjande paa sin
Plass like godt, berande Slaget med utenkjeleg
»Selvfornaegtelse.« Men 6 Aar etter,iAaret1880
— kom ho ruslande upp i Thinget att med sitt
same hjelpelaust ihelslegne Forslag og sagde: vil
du no —-?
»Stemningen« kunde ha forandrat seg! segjer
Stangs Regjering· Sist vilde ikkje Thingethandla
med meg; men kanskje det kunde ha betre Hug no!
Regjeringi trur altfo, at ho i dei siste 6 Aar
hev vortet so mykje sterkare, og at Thinget i dei
siste 6 Aar hev vortet so mykje veikare, at det ho
ikkje dreiv fram i 1874, det skal ho kunna driva
fram no. Thinget, tenkjer ho, maa fyr si Akm
Skuld faa Riksraadssaki igjenom no, like godt
kvat det kostar. Thinget hev gjenget so langt, at
det kann ikkje slutta. Men Thinget vaagarikkje
aa promulgera. Me, Stangs Regjering, med vaar
Aschehoug, med vaart Morgenblad o. s. sr., er so
sterke, at dei vaagar ikkje aa reisa Rygg. Me
kjenner vaare Dyr. Altsa: no maa Thinget
taka vaare Vilkor· Vil det ikkje tapa heile«
si LEra og all sin Vyrdskap, so maa det gaa med .
paa Handelen. ,,Den Kaal, det spytted i, den
iaar det sabe selv.« Og so kjem Regjeringi rus-
lande upp i Thinget, slcer upp sitt gamle Kraam- »
skrin og segjer til Norigs Storthing: ,,skal me
handla i Dag ?« ———
So fin ein Politikk skulde du aldri sjaa« ——
Men Negjeringi hev eitPar nye TingiKraamk
kista si denne Gongen.
Den eine Tingen er nokot, som ho kallar
»Utoiding av Slipystet««etten.« Utviding —? Ja det
vil segja Jnnkniping.
For det syrste skal Myrmenn er ne tynast.
Naa! Myrmannsinstitutionen hev aldrivoretannat
enn ei Naudberg, til me sekk nokot betre, so det
sekk vera for detdet var. Men for det andre . · .
ja for det andre skal ,,Utoidingi« liggja i det, at
medan Grunnlogi segjer: »alle som eig matriku-
lerad Jord,« so segjer Kongeframlaget: »alle, som
hev matrikulerad Jordp aa 1 2 Skillin gs Skyld-«
Og det vil segja, at mange, mange av dei, som
etter Grunnlogi no hev Røysterett, dei skal fraa- «
takast denne Retten.
—— Det er alt so forunderleg likt seg. Du
hoyrer strakst, kor det er komet ifraa!
Den andre nye Tingen, som Regjeringi hev med
seg i Kraamkista, er nokot som ho kallar »Tokammersy-
stem.« Det vil segja: Odelsthing og Lagthing skal
skiljast aat i tvo serskildeThing; Odelsthinget»skal vera
eit Folketing paalag som Storthinget no; men so
skal Lagthinget vera eit Stormanns- elder Adels-
Tl)ing, som skal hindra Folkethinget i aa saa fram
annat enn slikt, som smakar dei rike og Embætts-
mennerne i Landet.
— Denne Tanken um eit Dobbelt-Tl)ing hev
Regjeringi fyrr ikkje viljat voret med paa. Det
er Aschehougs —Tanke. Men Stangvert gamall,
og Aschelioug er seig. Og so er Aschehougs Tan-
kar so gjenomkufolkelege. Det er juridiske Stooe- og
Kontordraumar, som i Grunnen maa smaka Stangs
Regjering. Og Tiderne er slike no, atialle ,,Nis-
sar« og »Tomtegubbar« maa slaa seg ihop. So
tek Regjeringi Dobbeltthinget upp paa Programmet.
—- Det kann ho godt! Det er berre ein
Sau meir i Flokken. Det er same Slaget alt.
Det eine er likso upraktisk og umoglegt som det andre.
Dei kunde koma med eit Forslag um aa byta
Thinget sund t. D. i »fyra sdznd« — gjorde
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
