Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
94
Fedrahcimen.
12te Juni 1880.
Liv eig ikkje Norigs nye Soga· Og faae Sogur
skal kunna framvifa ei klaarare, heilare, meir seg
sjølv tru, politiskPersonleghet. At vaartvesle Folk
kann fostra Menn som han, er Brevet paa, at det
skal liva.
Det var tvo andre og, som fekk eit Hurra,
daa Saki var avgjord: S. Nielsen og Rektor
Steen. Dei fortente det, —— Steen med.
Steen hev sume Tider vist seg ustød, so Folk
hadde ikkje full Tillit til honom. Det hadde sett
seg fast ein Tvil, Um han var Mann nok til aa
standa fast i·slikt eit Tak; Ein tenkte paa Ting,
som hev hendt fyrr, og drog paa Akslerne, naar
hans Namn vart nemnt. Gin visste dessutan eit
og annat, som ikkje syntest visa, at han hadde det
rette Syn for, kor mykje det her galdt. — Men
det gjekk betre enn Folk ventad.
Rektor Steen hev altid voret ein god Mann
i Riksraadssaki· Og no, daa det galdt det største:
sjølve Grunnlogi, var han den, som mest Sverdrup
kanskje gjorde mest til, at det gjekk som det gjekk.
Aldri hev veel Rektor Steen talat med meir Kraft
og Eld og med meir Verkning enn i denne De-
batten, og naar denne Maanen fyrst legg seg heilt
i Selen, fo er han sterk. Han kunde vera ein av
vaare fremste Førarar, dersom han ikkje hadde ved
seg nokot av dette ,,norske«, at han ikkje godt kann
arbeida saman med nokon og difyr ikkje vinn heil
Tillit. Men for det han gjorde i denne Saki vil
han altid hava det norske Folks Takk, og etter
denne Dag vil han visseleg og faa stor Tiltru i
Thinget. «
So var det ein Mann, som skulde havt eit
Hurra, men som fekk smøygja seg fraa det, —- og
det var Søren PedersenJaabaek· Hans Tale
i denne Saki var so god, so fint gjenomtenkt, og
so aandfull, at Ein høyrer ikkje slikt til kvar Dag.
Talen hadde dessutan ein serskilt historiskJnteresse:
det var fyrste Gongen, at ein Reprcesentant i No-
rigs Thing fritt sagde seg aa vera Republika-
nar. — Der hev me og ein av dei Menn, som
me ikkje kann annat enn elska: ein av desse modi-
ge og trufaste, som sutalaust vaagar Trøya for alt,
som dei trur er rett og gagnlegt. Og me, som
hev sett vaare største Voner til Bondefolket, hev
ein serleg Grunn til aa vera glade hver, at Lan-
det eig ein Mann som Jaabæk. For Jaabcek er
Bonde.
Det var mange Menn, som skulde nemnast
serskilt her med Æra og Takk
Men det, som fyrst og fremst skal segjast og
minnast, det er, atdetvar ikkjeBønderne, som i
denne avgjerande Stundi viste seg ustøde, veike og
rædde; det var ikkje Bønderne, som sveikl
Millom dei 40, som sagde Nei til Sverdrups
Forslag, var det ingen Bonde. Millom dei 74,
som sagde Ja, var dei fleste Bønder.
·Hermed· hev Bondestanden frelst si historiske
Æra.
Det viser det seg no, at dei Gamle ikkje hev
havt Urett, daa dei bhgde vaar politiske Utvikling
paa Bondestanden. Og me, som hev tenkt aa
byggja sjølve den nationale Utvikling paa Bon-
destanden fyrst og fremst, me hev dobbelt Grunn
til aa vera glade.
Hadde Bønderne soiktat no, so hadde mangt
vortet paa ein annan Maate. Den gamle Ueland-
ske og Sverdrupske Bondevolitikken hadde voret
tapt. Dei«Liberale iLandet hadde maatt lagt
Roret um og styrt inn paa andre Leider, og me
iog andre, at han er fri Mann-
Norske hadde voret serlegt ille farne. Me hadde
havt litet aa byggja paa, naar dei, som skulde
vera Grunnlaget, viste seg fo lite sætande. Difyr
var dette i alle Maatar ein ,,Krise.« Ingen kann
vera gladare enn me yver, at Bonden stod Prøven.
Gjeld det i det heile, at Folket i denne Stri-
den hev vunnet seg sjølv, so gjeld det ikkje minst
um Bonden. Han hev kjennt, at han kann vera
sterk; han hev stadfest det paa nytt syr seg sjølv
Og dette styrkjer
og hjelper fram· Bonden vil ikkje gløyma no,
at han altid maa vera vaar Fridoms Vakt og
Verja.
Fraa det Grunnlaget, som no er vunnet, kann
Striden førast med Trygd og Kraft.
Det Største er« no sikkert: vaar solkelege Su-
verænitet og vaar faste Vilje aa verja den.
Det andre kjem etter.
Dei Rædde spyrr, kvat Storthinget no vil
gjera· Dersom Regjeringi negtar aa godkjenna
Storthingsavgjerdi, so stend Thinget der, trur dei.
Dei gode Folk kann vera rolege. Naar Thin-
get gjekk til sin store Gjerning denne Gongen, so
gjekk det ikkje i Blindo· Det hev sin Slagplan
klaar og greid.
Og ikkje eingIng Stangs Regjering vil etter
det,»som no er hendt, i Lengdi kunna styra Landet
mot Folkeviljen.
Herren i Huset hev sagt sin Vilje·
vita aa setja denne Viljen i Vert.
Han vil
Fredrik Stang.
Me hev sagt um Johan Sverdrup, at etter
det som no er hendt, so hev han fullført sitt Livs
Verk, d. e. ført sin Tanke stam, vunnet. Og
det paa ein slik Maate, at ut av det, som no er
gjort, spinn det seg nye store Uppgaavur, renn det
ein ny rik Arbeidsdag, —s ein Dag, som daa og
finn Johan Sverdrup fullt buen, aandssterk og
ung som all Tid, til aa taka sat. —
Det er ein annan norsk Stormann, som og
er ferdig med sitt Livsverk no, — men paa ein
annan Maate. «
Statsminister Stang hev havt ein ugod Sag-
nad. Hans Liv hev i utvortes Meining voret ein
jamn Framgang; han hev gjort ,,brillant Karriere«z
han hev avancerat til allstødt større Postar, til
allstødt fleire »Ordenar,« til allstødt meir Magt;
men i historisk og personleg Meining hev Livet
hans voret eit einaste langt Nederlag og Tap, og
no ender den gamle Maanen sitt Livsverk med —
aa tapa seg sjølv.
Det ligg ein nnderleg, sorgtyngd Spott hver
slik ein Lagnad. Det er so Ein lyt minnast det
gamle Bibel-Ordet um, at det batar lite aa vinna
Verdi, naar Ein tek Skade paa si Sjæl· —
Fredrik Stang ender sitt lange politiske· Liv
med aa sornegta det, som han fraa fyrst av
gjekk ut ifraa som sitt Program.
Han ender disyr og sitt lange politiske Liv
med aa vera komen i botelaus Strid og Usemja,
ikkje berre med det Folket, han vilde føra, men
med seg sjølv.
Han stend der, den arme gamle Mannen,
fornegtad, ikkje berre av heile sitt Folk ja av sine
eigne Lagsmenn, men fornegtad, ja hædd og hydd
— av sitt eiget Verk· »
Ein Mann, som stend slik, er raadlaust fer-
dig. Han hev ikkje meir aa gjera. Han kann
som Peer Gynt selja sitt Keisardøme for ein Dram-
Me skal høyra eit Par Ord av Fredrik Stang
fraa hans sterke, hans ,,gode« Dagar. Me skal
sjaa, at den Maanen hev eingong voret millom
dei, som Folket kunde ventat meir av. ——
Fredrik Stang er fødd i Aaret 1808 (same
Aaret som Henrik Wergeland!) J 1831 vart han
Lektor (Lærar) i Jus ved Universitetet; i 1833
gav han ut ei Grunnlogtolking, som hadde stort
Verd og enno tidt vert eiterad; i 1835—36,i
denne sterkt rørde politiske Tidi, var han med
Carl Fougstad og utgav eit »Repertorium« til
Drysting av Saker, som skulde fram paa Thinget
i 1836, og der skreiv han ein lang Artikkel til
Forsvar sor, at Riksraadarne —- burde inniThim
get. Riksraadsaki var i det heile hans Ungdoms
store Program, — Riksraadsaki, som han no hev
køyrt seg sjølv og sin heile Politikk so jammerleg
fast paa.
Me skal høyra eit Par Ord av FredrikStang
fraa den Tid! Me skal læra aa kjenna hans
Grunntankar fraa daa, — dei Tankarne, han gjekk
ut ifraa, det, som skulde vera hans Livs Program!
Han var 27 Aar gamall, ein lærd Jurist,
Lærar ved Universitetet; han var ingen Jypling,
han var ein vaksen Mann ved Jnngangen til Liv-
sens Arbeidsdag. Daa skreiv han slike klaare,
greide Ting som desse:1)
,,Det konstitutionelle Monarkies Prineip er
uimodsigeligen, at Almenviljen, lutretog mode-
reret ved de Former, hvorigjennem den maa arbeide
sig frem til sit Maal, skal være den bevæ-
gende Kraft i alle Statsorganismens
Retninger.« ,,Det konstitutionelle Monarki maa
ikke betragtes som en Modifikalion af Enevolds-
kongedøinmet, men tvertimod som en Modifika-
tion af »den republikanske Statsforfat-
ning . . . Thi Principet for det konstitutionelle
Monarki er det selvsamme som for Republikken,
nemlig at Almenviljen skal være den bevægende
Kraft . · . Fra Gnevoldskongedømmet er derimod
det konstitutionelle Monarki i Gt og Alt grund-
forskjelligt, naar undtages i det ene Punkt, at
i begge findes i Spidsen for Regjeringen en uan-
svarlig Person, der i Almindelighed bærer Navn
as Konge.«
,,Den allervæsentligste Garanti sor«, at ,,Almen-
viljen«« kan komme til sin Ret, er . . ,,at Negjer-
ingsmagten, ved den Berørelse, hvori den i de vig-
tigste Anliggender-3 Afgjørelse kommer med Folke-
viljen, hvis Medvirkning den uforbigjcens
geligen tiltrcenger,· tvinges til at søge sin
Støtte i denne og saaledes at regjere i Fol-
kets Aand. ·Denne Garanti er af langt væsent-
ligere Værd end den, der resulterer af Ministrenes
Ansvarlighed; thi der kan regjeres i høieste
Grad upopulært, uden at dog Regjeringen
egentligen kan siges at forbryde sig.« —
»Statskunst eller Dygtighed som Statsmand
i Ordets høiere Betydning forudsætter en saa ud-
videt og skjærpet Jndsigt af det Almensornuftige
og en saa klar Opfattelse af Virkeligheden, at den
kun er Resultat af sjeldne, ja man kunde vel sige
genialske, Aandsevner, vedholdende Granskning og
udstrakt Erfaring. J de frie Stater . . . forud-
sætter Statsmandsdygtigheden endnu det Talent at
kunne rive Almen-Opinionen med sig . . . Det er
iRegjeringen, at Statsmandsdygtighed i«
denne ,,Betydning fornemmeligen bør
og maa findes, naar Staten ikke skal blive
stationcer eller dens Fremskridt idetmindste til-
fældige og regellizse·«
s) »chertorium« (1835) vekd. 8de ord. Storthing,
1ste Bind, 111, S. 1—96«
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
