Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
98
Fedraheimen.
19de Juni 1880.
sjalvstendig Maan, som ikkje hadde«Frygt for sine
Bælgere«?
Me veit, kvat ·,,Fcedrelandet« vil svara. Det
vil svara som Presten svarad Husmaunen sin ———:
,,Det er en anden Sag, det l« Stangar di Ku
mi Ku ihel — so er det ei onnor Sakl Men
daa skal me segja til ,,Foedrelandet« paa vaar
Norsk:
»Nei Far! det er nok same Saka·«
,,(F;ædrelandet« er fælande politiskt.
Det veit altso, at ,,Voelgerne« vilde Pro-
mulgationen. Det veit, at Veljararne vilde dette
so sterki, at dei likeiram vende seg til Reprcesen-
tantarne sine og kravde, at dei i denne Saki
skulde gjera sin Skyldnad. ,,Fædrelandet«’ veit
og vedkjennest dette.
Ogstsso kreo det, at Thinget —— for aa ·tena
Aschehotig og Aubert — skulde gjera tvert imot
det Veljararne vilde.
Thinget skal altso ikkje repræsentera Folke-
viljen.
- Det vert ein forunderleg Fridom, denne uor-
ske, um dei juridiske Prosessorarne vaare foer det
som dei vil. -
Regje ringi skal ikkje bry seg um Folkevil-
jen· Deri skal berre tenkja paa Kongemagti, »Bro-
derfolket« og den vesle Professor-Minoriteten.
Thinget skal ikkje bry ieg um» Folkeviljen; det
skal berre vera lydigt og snildt mot — Aschehoug
ot- Aubert. Kven skal so til Slutt repræsentera
Folkeviljen? Kvat er det du meiner, gode, gude-
lege ,,Fædreland«s? Vil du, at Folkeviljen skal
hava nokon Reprcesentation? .
»Fædrelandet" fortel ei lang og graatsprengd
Soga uin ,,Forberedelsen af Storthingets Beslut-
ning.« Denne Soga viser, at ,,Fædrelandet« —
for aa tala med Sokrates — ,,trur« aa vita nokot,
endaa det ingen Ting veit.«
Det, som Bladet iser græt fyre, det er fordi
at dei Thingmennerne, som vilde verja Grunnlogi,
og som difor no sær Namn av ,,radikale,« — at
dei hadde tenkt væl hver Sali, so dei visste
kvat dei vild e, daa dei matte fram iDebatten.
— Hadde ikkje dei andre gjort det? Motte
Aschehoug, Virkeland, Lambrechts, Motzfeldt og alle
desse — matte dei upp i Debatten utan aa vita,
kvat dei vilde?
Kven var det, som den 4de Juni bad so vent
um Utsetjing?
Var det ikkje dei Herrer Aschchoug — Motz-
seldt og alle desseZ
Og kvifor bad dei um det? »
Var det ikkje, fordi dei vilde faa Tid til aa
arbeida segmeir heilt inn i Saki, so dei kunde
mvta upp’i Debatten fuldt bune til Striden, sullt
klaare um, kvat dei vilde?
J motsett Tilselle — ja daakunde Skulemei-
steren i »Fcedrelandet« komet med Jammeren sin
um, at »man saar desværre ikke store Tanker om
den Samvittighedsfuldhed, hvormed mange Stor-
thingsmænd er gaaet til en saa alvorlig Beslut-
ning«i
Og naar ,,Feedrelandet« talar um »Parti-
chesen" . . . naajal »Aftenposten« talar og stun-
dom um slikt. »Aftenposten« kann og den Leksa
um ,,Selvstaendighed« ——!
Naar ,,Fædrelandet« segjer, at »Parti-Tyran-
niet« og ,,Frygten sor Vcelgerne« er Grunnen til,
at Bonderne stod so støde i denne Saki, so bør
,,Feedrelandet« vita, at det iover.
Veit ikkje ,,Fcedrelandet,« at Bonderne al-
tid hev vakt hver Grunnlogi som hver sin Ang-
nesteinZ Dei Herrar Professorar kann koma med
sine lærde Krokar og Fortolkningar, so lengje dei
vil: Bonden ’hev Grunnlogi, og den held han
paa. Den leet han ingen Prokurator »fortolka«
ifraa seg.
Og naar Menn som V. A. Aubert, elder
Sandberg, elder Christian Friele, elder —- ja, til
og med Hr.Amandus Schibsted, talar um, at Bøn-
derne i Thinget hev vist ,,Voldsomhed,« ,,-Ubestn-
dighed,« ,,Umyndighed,« ,,11modenhed« o. s. fr.
o. s. sr., so er det so me maa skjemmast alle ihop
av aa hayra slikt. Var den unge Skulemeisteren
V. A. Aubert elder den unge Reporteren Aman-
dus Schibsted uppe iThinget og høyrde Menn
som Lagthingsprwsident Enge, Menn som O. S.
Velde, som Baard Haugland, som C. Foug-
ner, som O. Lindstøl, som S. Nielsen, som
H. Overland og andre slike, — hayrde deitala?
Kjenner dei desse Menn? Kann dei sitja paa
sine Redaktvrkrakkar og skulda slike Men11 for »Umo-
denhed« og ,,«tleesindighed« utan aa raudnaZ
Eg, som skriv dette, hev aldri voret so stolt
av aa vera Bonde og av an vera paa »Bonde-
sida,« somi denne-Tid- At Bønderne»var ,,besin-
dige,« det visste eg fyrr. Men no hev deivist, atdei
og kann vera sterke.
Dei hev større tlEra av det, som kom i Verk
den 9de Juni 1888, enn dei fleste enno veit.
,,Fædrelandet« kann gjerna leggja Merke til det.
Jon Sigurdsson
foddest den 17de Juni 1811 paa Oyri Mang-
oyri) ved Arnarfjord paa Jsland, der Fa’r hans,
Sigurd Jdnsson, var Hjelpevrest hjaa Fa’r sin,
Sera Jdn Sigurdsson.. Sigurd Jdnsson
gav Sonen so god Lærdom i Heimen, som han
kunde, og Sigurd Prest var ingen klen Lærar, enn-
daa han ikkje var framisraa veltalande elder aagjcet
som Prest· 18 Aar gamall kok Sonen J(3n heiman-
gifraa (Vaaren 1829), let seg eksaminera av Dom-
kyrkjepresten Gunnlaug Orm sson i Roykjavik,
og gjekk til Handele11; men daa han ikkje tottest
vera lagd fyr detta Yrkjet, tokhan Vaaren 1830 Tene-
sta paa Kontoret hjaa Bispen Steingrini Jdns-
son; der vart han verande i 3 Aar og nyttad
kvar ledig Stund til aa studera Jslands Soga;
det kunde han her gjera etter Hjartans Lyst, daa
Bispen hadde det stbrste Bibliothek, som til var
paa Jsland i den Tidi. Sumaren 1833, 22 Aar
gamall, so’r Jdn Sigurdsson ut med Lovord fraa
Bisp Steingrim fyr Aandsgaavur, Dugleik og Sed-
semd. Hausten same Aaret tok han Student-Eks-
amen ved Universitetet i Kaupenl)amn og Hansten
1834 AndresEksamem baa’e med fyrste Karakter.
Nokon Embætts-Eksainen tok han ikkje, endaa han
studerad Maalkunna eit Bil, men med detta hvorde
han upp alt i 1835, daa han sekk Stipendium av
den Arne-Magnussox1ske Stiftingi. Og no kastad han
seg med all Kraft yver Jslendsk Soga og Bokavl,
for han tottest sjaa sin Veg liggja paa den Leidi.
Etterdynjingarne av Uporeisti i FrankrikiJuli 1830
hadde naatt Danmark og. Kongen laut gjeva Lan-
det eitraadgjevande Riksthing (Stænderforsamling).
Jslendingen Valdvin Einarsson skreiv baade
paa Dansk og Jslandsk um, at det var naudsyn-
legt, at Jsland fekk serskilt Thing Men Greiv
Moltke og JslendingenFinn Magnussen, som
heldt fram Jslendingarne sitt Krav, var ikkje Menn
til aa saa sram meir av detta, enn at Kongen
skulde utnemna 3 Fullmegtige fyr Jsland og Faar-y-
arne til Sæte i Niksthinget i Roskilde· J 1837
sende Amtmannen Bjarne Thdrarenson, PZill Mel-
sted, som sidan vart Amtmann, og ei Mengd andre
Jslendingar eit Boiiskrift til Kongen um aa saa
eiget cThing paa Jsland. Regjeringi gav Loyve
til, at ei Nemnd av Embættsmenn kom saman i
Roykjaoik annatkvart Aar syr aa semjast um Bon-
skrifter til Niksstyret. Ei slik Nemnd kom saman
i 1839 og heldt paa det, som syrr var kravt, at
detveittest Jsland Thingrett i sjvlve Landet. So-
leids var Stellingi daa Frederik Vl do.
Baldvin Einarsson fekk dei Jslendingar,
som budde i Kaupenhamn til aa koma til eit aal-
mennt Møie: detta Mvtet kallad dei Althing, og
det hev ikkjeso liten Part i Jslands Forfattnings-
kamp. Paa detta Matet vart grunnlagt eit Blad
,,Fjølner," som i stor Mun vekkte og uppglodde
Fedralandshugen hjaa dei yngre Jslendingar, og
heldt deira Krav paa Sjglvstyre fram. Dei eldste
og rikaste totte Ungdomen gjekk for vidt, og Bla-
det lagdest disyr meir hver paa aa spreida aal-
menn Kuiina og Smakenn paa aa greida deiprak-
tiske Maalemne·
Daa Kristian v111 tok Styret, vende Jslen-
dingarne i Kaupenhamn seg til honom med Ynskje
um Heppa til hans Kongegjerd; fyr Jslands Part
bad dei um aukad Handelsiridom, Vidking av Latin-
skulen i Roykjavik, Grunnleggjing av ein Preste-
skule, Auking av Loekjar-Embætti og eit serskilt Althing
syr Jsland i sjvlve Landet; Kongen lovad aa reisa
uppatt Althinget og bøta Skulen, men det gjekk
traatt med Utføringi· Deik som raadde syk ,,Fjøl-
ner,« tok det ,,rolegt« og ,,sindigt;« dei dreiv paa
med LCstetik og Grammatik. J6n Sigurdsson
totte no det naudsynlegaste var aa greida upp
Styremaalet og dei praktiske Emne, som snertad
Jslendingarne, og daa han ikkje sekk Dyra i Sty-
ret fyr »Fjølner,« lagde han og nokre Landsmenn
i 1841 i Veg med eit nytt Blad elder Tidsskrift
,,Ny Felagsrit« Detta gjekk i 33 Aar til 1873,
og der hev Jdn skrivet det allrameste, ført mang-
ein Strid mot Riksstyre og Landsmenn, men og
fyr det meste teket Sigeren med seg.
Dei fleste Jslendingarne vilde, at det Althing,
som Kongen lovad deim i Brev den 10 Mai 1840,
skulde haldast paa den gamle Thingstaden, paa
Thingvollarnez Presten Tomas Sæmundsson
meinte, at eit Thing nokon annan Stad ikkje vilde
verta nokot Althing og inkje Gagn gjera. Jdn
Sigurdsson hadde ei onnor Meining og sette seg
med Kraft imot detta: det var naudsynlegt, meinte
han og skreiv han i ,,N. F« (1841 og 1842), at
det i Landet sit-lo var eit Centrum baade fyr Riks-
styre, Upplysning og praktisk Gjerd, og denne Sta-
den maatte vera Millomleden millom Jsland og
Utlandet, altso Reiykjavik; Althinget maatte helder
ikkje skipast etter det gamle Althing i Einvaldstidi,
men etter dei utlendske, paa Folkesuvercenetets-
tanken byggde Riksthing elder Storthing. Han
sigrad i denne Striden som i dei fleste andre, han
forde, og vart sjølv vald fraa Jsafjordssysla til
Medlem ao det fyrste Althinget i Raykjavik 1844.
Daa detta kom saman, kravde han, at Thinget
skulde haldast syr«opne Durar. Det motsette
den kongevalde Thingformannen seg av all Magt
og trugad med aa upploysa Thinget, dersom chn
Sigurdsson og dei fleste Thingmenn, som heldt
med l)onom, ikkje gav etter. Meir kunde ikkje gle-
rast den Gongen,« men ved det næste Althing (1845)
vart alle Durar sette paa vid Begg. Daa hadde
Jcsn Sigurdsson eit hardt Basketak med Thingfor-
mannen i Skulesaki; men det meste av det,
han kravde, sekk han gjenomfvm sor seig var han
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
