Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
19de Juni 1880·
Fedraheimen·
99
som ingen annan. J ,,fjrtrhagsmxtlid·« (d. e. Spurs-
maalet um Studnad til Jsland fraa Danmark og
Millomrekningssamhovet) forde han ein Kamp gjenom
lange JEvur paa Althinget, i »Ny Felagsrit« og
andre Blad. Kongeti vilde ikkje veita Jsland nokon
Studnad or den danske Rikskassa, Regjeringi (Casse)
talde til, at Jsland fekk8000 Riksdalar um Aaret;
i 1869 baud det danske Landsthinget 15000 Rb-
Det var Meinitigi aa paaleggja Landet ein ny
Stad, men Jdit Sigurdsson granskad dei danske
Riksrekneskaparne til Botns, betre og betre fyr-
· kvart Aar, som gjekk, og etterviste, at Jsland hadde
Rettskrav paa aa faa or den danske Rikskassa nær
120000 Rd. um Aaret, som ikkje var meir enn
heoelege Rentttr av det, Danmark hadde teket inn
fraa Jsland gjenom Tiderne ved Einehandelen
(Retten fyr Kaupenhamnarar til aaleine aa driva
Handel med Jslendingarne, som det visstnok vart
nppgjevet nokot av uxn Seun fraa 1787, men som
ikkje vart heiltuppgjevet syrr i 1854) og paa andre-
Maatar· Til aalmenne Rikstarver burde Jsland
derimot leggja 20000 Rd· um Aaret. Detta heldt
Jdn Sigurdsson og Oddgeir Stephensen skarptfram
i ei Nemnd, som vart nedsett i 1865, og med so
god Fylgd, at Regjeringi daa sann aa burde fram-
setja Forslag um, at Aarspengarne i dei ncemaste
12 Aari skulde vera 42000 Rd· No« greider Dan-
mark til Jsland Kr. 100000 um Aaret, og Jsland,
som er faatilkt, hev sloppet den nye Skatten til
dessa. (Meir.)
chjcringi hev negtat
aa taka Riksraadsavgjerdi inni ,,Lovtidende« Det
visste me fyrr. Men det skal ikkje nytta Regjeringi
stort; det er berre eit magtlaust Spark: Av gjerdi
er Log like godt.
Prcsident-Val og Politik i Amerika.
tBrev til ,,Fedrh·)
Minneapolis 17de Mai 1880.
Som De veit, skal her veljast ny PrEsident —
til Hausten. Men Bal-Striden elder ,,Valgagi-
tationarne,« som dei ,,Pene« i Norig vilde kalla
det, tek til mest eit Aar fyreaat, so ,,Staaket« er
alt i full Gang. For ,,Staak« er her; det kann
dei Konservative heim i Norig hava Rett i. Her
kallar dei det ,,Campajgne,«« Her-ferd, og det er
og sannt. Kvart politiskt Parti er som ein Her
med sine Forarar og sitt »Hovedkvarter«; der held
dei Raadleggjingar, derifra utgjeng Ordrar og
,,strategiske« Utrekningar, og dit vert det sennt
Val-Rapportar fraa alle Kantar. Som Partistellet
no er utviklat, kjem ingen Præsident i ,,the white
chsc·- (det kvite Huset) utan Agitation; Partier
vinn ikkje utan Strid og Arbeid. Det maa so
vera i ein fri Stat som denne. Her finst ikkje
nokot serskilt Forsyn for nokon serskild ,,Minoritet";
dei, som vil fram, maa hjelpa seg sjølve, maa
«arbeida. Jngenstad forstend dei seg betre paa
,,valuab1s workers« (aktive Politikkarar) enn her.
Er det store politiske Tankar, som lyfter ein
Mann upp paa Prcesidentstolen? Stundotii, i van-
skelege Tider. Men i rolege Tider fcer Politikka-
rar av Fag mykje Magt, og Stands- og Privat-
Formaal fcer ikkje litet aa segja. Og kvart Parti
gjer det beste dei kann. Du kann tru, dei bles i
Luren fraa alle Kantar. Etter Skriket i Parti-
bladi no um Dagen skulde ein tru det galdt um
,,aa vera elder ikkje vera« (som Fristyre) fyr Sam-
bandsriket· »Republikken er i Faare,« heiter det
fraa ein Kant, ,,Unionen er i Faare« fraa ein
annan, ,,Unionen, Vyrdnaden fyr Logjerne og Trygdi
under dei.« Skrynjtir og Sogur, smurde« ihop for
politiske Formaal, skyt fram i Hopetal, den eine
Dagen verre enn den andre. Der fcer ein hoyra,
at Blaine saar ut Pengar i Mengdeois, som han
hev senget av ein elder annan »Jarnvegskonge«
til Bruk i Valstriden; der vert deisortalt, at Grant
eingong i Tidi hev ’voret i Samband med Ill-
gjerningsmenn Lyster eit Blad ein Kandidat til
«Skyerne, so dreg der andre Bladet honomiSoyla,
so det kann vera paa Lag jamt paa baae Sidur.
Det er soleids sannt, at det fylgjer svært mykje
personlegt med i desse ,,Grunpekrigns.« Avisurne
gjer Bruk som Trommur og Tutarhorn i denne
Ufreden. Alle Sogur er gode, berre dei er ,,sterke."
Ingen tenkjer paa dei lenger enn Valstriden varer;
i Morgo er alt gløymt. Men gjev no enn Avi-
surne baade laust og fast — nokot som Aalmenta
veel veit —, so er det daa gjenom dei, at me«
lærer vaare offentlege Menn aa kjenna. Og ingen-
stad er dei meir offentlege enn her; Ein sær god
Greida paa, kvat dei er for Folk, og kvat Gagn
dei hev gjort Landet. J eit so stort Samfund som
dette trengst det og til, at dei vert synte vælfram
for Aalmenta· Naar ein »Oonveution«« paa ein
Stad ,,nominerar"( ein Mann til PræsidentsEm11e, so
vil det ofta vera so at Folket i dei heile ikkje ein-
gong kjenner Namnet hans. Venerne hans maa
altso fram og sortelja, kven han er, og kvat han
hev gjort, —- korleids han, dersom han er ,,Repu-
blikanar,« gjekk friviljugt i Vorgarkrigen med det
fyrste Regimentet, som marserad fraa hans Stat;
korleids han tidleg tok sitt Standpunkt som Mot-
standar av Negertrceldomen og altid hev stridt fyr
Principet um like Rett syr alle, svarte som koite,
— elder, um det er ein ,,Demokrat,« korleids han
daa, alt fraa sine Skuledagar, hev fasthaldet, at
,,Magtfordelingi er ein Grunnsetning ved Styret
vaart,’« at den einaste tryggepolitiske Kos er den
aa halda fast ved ,,dei fundamentale Principi
konstitutionel Loggjeving, som er sette av Jefserson
og sorklarade av Wright og andre store Menn.«
Alt slikt maa til, og er det enn stort Staak og
mykje »Agitation,« so lengje Valet stend paa, fo
er det, etter alt, ikkje so spelegt med den Agita-
tionen endaa. Vladi kann mest ikkje loyna den
under-liggjande Skjemt, naar dei kjem med sine
hogtidelege Prosetiar um, kor galet det vil verta,
um Sakerne ikkje gjeng rette Vegen ,,no i denne
avgjerande Krisis.« At me hev Avisur, som tek
det meir rolegt, ja sindigt, tarv eg visst ikkje for-
telja, og er det enn so, at den Amerikanske Blad-
mannen altid maa halda sitt Publikum i Ande og
aldri vanta Amunition, naar han er uppe i Sla-·
get, so kann me sjaa av den rolege Maaten, han
tek det paa baketter, at han endaa eig ikkje so litet
politiskt Maatehold og politisk Røynsla; han inn-
biller seg aldri, at han sjølv er so plent naudsyn-
leg, um Verdi skal haldast i Gang. Naar fyrst
Valet er avgjort, skipar dei seg alle inn under
Avgjerdi med god Statsmannsskikk· Logi er yver
alle. Den ,,raude Draugen,« Radikalismen, denne
,,Hug etter nye Ting,« som etter all god knuser-
vativ norsk Tru heyrer plent med til Fristyret,
hev ikkje vist seg so faarleg her i Ame-
rika· Ein sluttar med aa sæla syr denne Draa-
gen, naar Gin legg Merke til, kor rolegt Ameri-
kanaren ordnar seg inn under Utfallet, fo snart
Kampen er hver. (Meir.)·
Lidt um sume Former i Kyrkjelivet.
Fritenkjarskapen held Mange for so faarleg,
dei fæler for, at han vil undergrava Kyrkja· Aa
nei, eg trur nok Kyrkja stende seg vael imot den,
mot den hev lJo stade so mang ein Strid fyrr, og
ikkje er den anleis no hell forr. Det er berre
det, at me heve for lite Tra, at me er rædde den.
For hadde me Tra, so vilde den berre gjera ’Trui
vaar so sterk, som um ho variBerget bundi.’ Trui
er liti hjaa Kyrkjefolket vaart, men det er meir hell
dette; Livet er au so veikt, me gjeng kring som
Blindingar, og me ser ikkje Banebeigen til Kyrkja,
den verste som er: den daude Vanehugen. For den
hev bunde seg so inn i heile Livet vaart, den heve
sveipt seg inn og gjengje i Stein i alle Former,
so at me knapt kannsnu oss kring nokon Stad,
utan at me vert kjovde av den. ««
Me tar ikkje sanke Pengar for aa verka for
Guds Ord og dermed vera nøgde, den som inkje
heve; det er store Ting endaa i vaart Land, som
me hev aa arbeide paa, sosannt det sinnst kriste-
legt Liv, og sosannt me heve Kraft i Hugen.·
Og eg trur au det er mange ærlege Menn, som
vilde vera med, naar dei berre seer sanse etter, kor-
leids det er stelt i mange Maatar med oss. Eg
vil her berre nemne som smiggast ein Ting, som
eg hev komet til aa tenkja paa.
Som me alle veit, so er detdetpersonlege Liv«
i Gud, som er Kjerna i all sann Kristendom, det
at kvar Sjæl seer det rette Forhold til honom· Eg
vil ikkje her orde utum um det er so, at ei Stats-
kyrkje er beintfram til Mein for eit sannt kristelegt
Liv, eg segjer berre det, som maa vera greidt for
alle, at naar det er so til, at det skal vera ein slik
Aalmannkristendom, so maa me vera fælande vake,
um det skal vera oss til Bate, og me maa for all
Ting ikkje slaa oss til Ro; daa kann me vera sik-
ker paa, at det vert ikkje all Ting plent so godt
og væl, som det skulde. Men soleids er det-med
oss i mange Maatar, daa Kristendomen skal vera
med i Statssyslur, at me verkeleg slcer oss til Ro;
hellest vilde det ikkje vera som det no er i mange
Ting, der visst kvar ærleg Kristen vil taka Forar- .
ging. Soleids som det no er med Herstellet. Der
stend ein Kaptein og bannar dei heitaste Eidar, so
Ein heiltupp maa grysja, og den same Mannen
kommanderar Soldatararne til Guds Ord, og gjev
lReglar for, korleids Ein skal standa og korleids Ein .
skal føra seg, med’ Eiti hoyrer Gudsordet og syng
Salmar; ikkje maa Ein so mykje som hoste hell
kremte, syrr Ein tek paa Songen, so at Soldatar
stend med Ræddhuge at dei skal gjera Fyreskristerne
honoms imot. Han, som dei lærer ugudeleg Ban-
ning av um Kvardagen, han skal dei læra aa upp-
føre seg, soleids som Andagt byd det hjaa kvar
Kristen serskilt. Ord som desse: ,,Staa stille din
Satan,« misser ikkje si Verkning, um det au« straks
etter vert kommanderat ,,Formering til Bon.« Det
er det mindste ukristelege ved dette, det, at ein,
som kvar kristen Sjæl maa forarga seg yver Talen
til, skal bjoda dette; det er vcel au ikkje Matige
slike, so god ei Tru maa Gin væk hava til Ossi-
cerarne vaare; daa var det langt betre aa hava
ein cerleg Fritenkjar som hev Vyrding for kvar
cerleg menneskeleg Hug» Men meir er det det, at
det kristelege vert medteke paa ein slik Maate, at
det ikkje faer nokon hogre Rang enn kvart anna
Arbeid. ,,Formering til Brin» og »Formering til
til Mat« og ,,Formering til Tropper", det sker alt
paa same braae militaere Maaten, at Ein etter det
ytre ikkje kan vita kva som er det vigtugaste. In-
gen kann faa Jnntrykk av den store Forskjel; Guds-
ordet vert dregje ne og vert avskroyd si sanne
Vyrding. Og fo ein Ting, som for den kristne
gjeld endaa meire. Ved»denne ,,Kristendotn paa
Komando« er det ikkje Kristendomen, som vert sett
som det høgste, og som au Herstaten tek under
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
