Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheimen.
Pris fyr Fjordungaaret:
Kr. 1,10 (= 33 ß) med
Porto og alt. Betaling
fyreaat.
nzkr »26.
Eit Blad aat det norslie jalltet.
MM
Kjein ut tvar Laurdag.
Lanrdag den 26de Juni 1880.—
Lysiugar kostar 10 Ore
(3-s3) Petitlina, og daa
etter Maaten syv større
Vokstavar.
Eng
Jan Sig1irdsson.
(Framhald.)
Daa Danmark i 1848 sekk Lovnad um konsti-
tutionel Niksskivnad, og det vart tilsett eit graan-
logstistande Thing, valde Kongen 5 Jslendingar
inn i detta. Millom deim var J6n Sigurdssom
Han og Brynjolf Pjeturssoii heldt med Styrke
fram, at Thinget ingen Nett hadde yoer Jsland.
Jizii skreiv derattaat ei Bok ,,FI-1gvekju til 1slen—
dinga,«« som han sende til Jsland og sette klaart
frain dess Krav paa Sjolvstende: Naar Kongen
hadde gjeoet upp Einveldet, hadde Jsland senget
att dei Rettende, som det hadde etter det gamle
,,s;’tttmftl« (under Haakon den gamle); han app-
manad Jslendingarne til aa skriva eit Venskrift
til Kongen um eigeii Riksskipnad, serskild Niks-
"ka«s"sa ofij «eiget Things
vart det haldet mange Mote paa Jsland um detta,
Soknaden vart underskriven av ikkje mindre enn
2400 Maskin, deraf 1463 fraa Nordlandet, der
Folket er mest upplyst og mest vaket. Og den
23de Septbr· 1848 gav Kongen deim Lovnad paa,
at Jnkje skulde verta sastsett um Jslands Riks-
skipnad, fyrr dei «i 1849 hadde sengjet haldet
Althing og samraadt seg. Til detta Althinget kom
visstnog baade Kongens Fullmegtig (P. Melsted)
og Formannen (J6n Sigurdsson) frain for seint
(i Sluten ao Juli) til, at det kunde gjerast nokot
røkjelegt, men dei samdest likvel um ei frilynd
Vallog og eit Riksmote til aa greida stjornarma—
lid i Juli 1851· Stiftamtmannen Trampe var
so rædd detta Motet, athankravde ,,hejlan Eokk··
Hermenn til Reykjavik fyr aa halda Folk i Age;
han fekk og uppsendt 20 Maan, som vart verande
der til Vaaren 1852. Der Forslaget, Regjeringi
kom fram med i dei syrste Dagar av Juli Maa-
nad 1851, var og slikt, at han kunde hava Grunn
til aa ottast nokot ao koart. Det danske Riks-·
thinget skulde hava Loggjevings- og Skatteretten
yver Jsland, og Althinget ikkje hava onnor Magt
enn dei danske Amtsthingi; til Riksthinget skulde
Jslaiid senda 6 Repraesentantar· Ei Nemnd, som
nedsettest, og som Jdn Sigurdsson var med i,
utarbeidde eit Motforslag; men daa det den 9de
Ang. kom fram, tok Kongesullmegtigen braatt den
Raudi aa upploysa Thinget i Koigens Namn.
chn Sigurdsson ris upp og soarid: »Og eg
motmceler i Kongens og Folkets Nann denne Rat-
serdi; eg held fram Retten til aa ilaga til Kon-
gen yver den Logloysa, som her er zavt framme·«
Største Mengdi ao Thingmennerne ris upp og
ropad: ,,Me motmceler alle-« So gjekk dei kvar
til seg, men skildest likvel ikkje, iykr dei (36 av
43 Thingmenn) hadde sett upp oz underskreoet
Ut·y«oisr’· Sumaren ’ 1848«· "
eit Klage-og Vonskrist til Kongen. Til aa bera
detta fram valdest Jdn Sigurdsson, Jdn
Gudmundsson (seinare Redaktor fyr Bladet
stodolfuk) og Sysselmannen Gggert Briem;
den siste kom ikkje til aa vera med, fyrdi Stift-
amtmannen sette honomiMyrkstova, daa han skulde
gjeva seg paa Ferdi. Den 12te Mai 1852 kom
Saki til Avgjerd i- Riksraadet. Kongen negtad
Jslendingarne altdet, deikravde; det gamle Althin-
get skulde dei’halda, men bnokon av dei Embcetts-
menn, som hadde skrioet under Klage- og Vanskriftet,
maatte ikkje veljast til det; dei skulde faa kjenna,
korleids den kongelege Unaade smakad·
Sigurdsson var no neide til aa leggja Aarerne
inn eit Bil. Men han gav seg ikkje heilt yver.
Deri danske Professoren i Logkunna Larsen skreiv
i 1855 ei B·o«k«·«um,«·at«JHlckiid longo sisdan var
innlemad i Danmark; Regjeringi umskreiv denne
Bokipaa Jslandsk, og sende henne ut yver alt Lan-
det. Jan Sigurdsson skreiv eit Motskriftpaa Dansk
um Jslands Rettende og lagde fram baade soge-
lege og loglege Vitnemaal fyr- at Professor Lar-
sen hadde Urett. Jdn Sigurdsson var lærd som
faae, men Professorarlikad han ikkje. ,,Eg er ræd-
dare Professorarne,« sagde han ein Gang, enn
dei danske Bonderne« For Folkethinget, der Bøn-
derne var i Fleirtalet, var mykje betre aa koma til
Rettes med enn Landsthinget, der Professorar og
Rikingar hadde Sæte. (Det viste seg og ved Likk
ferdi hans: det motte ikkje fram ein einaste Lands-
thingsmann, men derimot ei Mengd Folkethings-
bønder.) Trampe vart avloyst av Hilmar Finseii
som Stiftamtmann. Den siste møtte som Kongens
Fullmegtig paa Althinget i 1867 og lagde daa
fram eit Forslag, som fannst aa vera rimelegt
Grunnlag syr Underhandlingar. Det vart bott
paa Althingi i 1868 og 1869. Regjeringi lagde
det fram fyr Riksthinget og gav ut Logi um Jslands
statsretslege Stilling den 2dre Januar 1871. Men
Althinget i 1871 negtad aa godkjenna denne Logi,
baade syrdi ho ikkje gav Jsland all den Rett, det
hadde Krav paa, og fyrdi ho hadde vortet til under
Medoerknad av den danske Loggjevingsmagti.
Sigurdsson heldt paa, at Jslendingarneikkje hadde
nokot med Danmark, men berre med Kongen sin,
aa gjera· Det danske .,Dagbladet«« skreiv æresor-
nærmande Artikler med Jdn Sigurosson, som laut
leggja Sak mot Ville og fekk honom dømt i 400
Kr. Bøter· J 1870 vartdet stiftat eit Samlag av
dei hceVaste Jslendingar, Pjodvjnafslagid (Folke-
vensamlaget). Jan Sigurdsson valdest til For-
mann. Detta Laget fekk i Stand eit Meste av dei
hævaste Menn i Landet — ikkje Althingsmenn —
Vaaren 1873 paa Thingvollarne nyst fyre Althin-
Jdn
J611·
get; detta Motet talde til aa ikkje gjeva nokot upp
av dei Krav, som var framsette, og paa Althinget
vart det samroystes vedteket aa beda Kongen um ei
ny stjornarslcxsxxt (Gruiinlog um Landsstyret), endaa
sume Jslendingar var rædde, sosom Dr. JdnHjal-
talin. Han møtte Jdn Sigurdsson paa Gata i
Nøykjiivik, rauk paa honom og sagde: »Sjaa no til-;
Du. er i Ferd med aa vekkja upp ein Draug, som
du vandt er Maiin syr aa svæva inn att.« Men
Jon Sigurdsson visste det han visste; han kjende
sine Landsmenn, og han kjende derattaat den danske
Regjeringi; det gjekk, som han vilde: Kongen
stadfeste Jslcmds stjornsckskrkd den 5te Januar 1874,
same Aaret, som Landets Tusundaarsfest vart hal-
den ut paa Sumaren. Den nye Grunnlogi var
vel ikkje i alle Stykkje slik som Jan Sigurdsson
og dei beste Jslendingar vilde hava henne, men
det meste av det, han hadde kjempat fyre, hadde
han likvel ved sitt trottuge Arbeid utvegat aat
Folket sitt. Jslendingarne kjende seg disyr gjenom-
glodde av Takksemd mot honom« daa det syrste
Althing med sull Loggjevingsrett kom samani
1875, og baade Thingdeilder gavhonom samrøy-
stes ei aarleg Heidrslon or Jslands Rikskassa syv
Livetidiz jamvel dei som hadde tott han var for
strid i sine Krav sume Tider, var no med aa veita
honom Heidr og Paaskyning, —
Jon Sigurdsson matte paa alle Althing fraa
1844 til 1877 berre med Undantak av 1855, 1861 og
og 1863. 10 Gonger var han Formann. Ikle »
damgrlid kom han paa Kant med Aalmenningen,
og det var detta, som gjorde, at han ikkje vart
uppattvald til Thitigi 1861 og 1865, og helder
ikkje vart Formanit i 1859; han vilde, at Saue-
klaaen (Skab.bsykja bland Smaaseet) skulde stan-
sast ved dugleg Dyrlcekjarhjelp og ikkje, som dei
fleste vilde, ved Nedslagting og Skadebot; og
likso strid somhan var mot Regjeringi i For-
fattningssaki, likso fast heldt han paa si Meining
i Klaaesaki. Jslendingarne laut daa taka honom
til Naade paanytt. (Meir·)
Præstdent-Val og Politik i Amerika.
(Frainhald.)
For den idealistiskeFridomsmannen gjeld Val-
striden som ein ypparleg Maate aa fremja ei sunn Ut-
vikling paa, med di slik Strid held Folket politisk
vaket; og daa Grunntankanne kjem til aa standa
skarpt mot kvarandre, og Magti er hjaa Folket,
maa detta eggjast til aa vera med og noydast til
aa arbeida seg fram til Sjolvstende. Det kann
gjerna vera, at denne Synsmaaten er rett. Det
er dei rgrde Tider, ’Kamptiderne, som vekkjer Na-
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
