Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
122
Jedratjeimeu.
ene Juli 1880.
dararne i Paris 53 Samarbeids-Forretningar,
forutan at det fanst ei Mengd med Forbruksfaiti-
lag og fleire kooperative Bankinnretningar. J
Lyoii var der mest likso mange, og desutatt sleire
hundrad Landet rundt. —
Mett det same Aaret 1869 vart eit Uaar og
eit Merkeaar for Samlagi. Ein av Samlags-
bankariie i Paris spelad upp og drog mange ao
Samlagi med seg, og innbyrdes Usemja og Mis-
nogje» og Fanteskap bland Medlemerne, gy-
delagde andre, so det berre var nokre faae Sam-
lag, som poerlivde Keisardgmet og gjekk inn i det
3die Tidskiftet: den nye Republikken
Motstandaranne av Saki hev gjort stort Vraak
av dette at det gjekk fo galet med dei franske Sam-
lagi i 1869. Naar so mange vonfulle Tiltak
kunde faa ein slik braad Ende, so viser det, kor
nmogeleg heile Taiiken er, meiner dei. Meit slikt
er aa doma for raskt, meiner Prof. Lexis, som
heo stnderat Soga um desse Tiltaki. Fot« hev det
berre vist seg i eit einaste Tilfelle — men
det hev vist seg i mange —. at eit Arbeidssam-
lag hev vunnet Stødleik, so seer Framtidi visa,
nm itkje fleire Arbeidarar vil kunna naa den
Daning, Disiplitt og Dtcgleik, som slike Tiltak
krev for aa lnkkast. Og det var tydelegt, at dei
franske Arbeidararne hadde mykje meir ao desse
Vilkor i det andre Tidskiftet enn fyre 1848. Av
dei Sanilag som yperlivde Aaret 1869 og enno
held seg, vil eg serleg umtala tvo: Skrazddarsansp
laget og Vckprentarsamlaget iParis; for desse
viser greidt nok, at Arbeidssamlagi hev Livskraft.
J 1863 grnnnlagde 16 Skrmddarar med ein Kapi-
tal av i alt 800 frcs3. ei Samarbeidsforretning
Det fyrste Motgange11, dei møtte, var, at ingen
vilde leiga dei Husroin til Verkstaden; daa det
var yvervnnnet, varde det lengje, fyrr dei fekk
skikkeleg Sokning, for Folk hadde sine Fordomarz
men daa dei hadde vunnet yoer det med, gjekk det
fort fram, og den 1ste Jannar 1876 hadde Sam-
laget 228 Lagsmeum ein uppspat«d Kapital paa
110,000 frcs» eit Fottd for Alderdomshjelp paa
80,000 fros. og ei Boksamling paa yver 500 Bind.
Koar ny Medlem maa skjom til 100 ft«cs., som
hati betalar i smaae ——Avdrag kvar Maanad, og for
det fcer han eiit Aktie i Forretningi og full Del
i alt, Samlaget hev aa bjoda· Dette Samlaget
er serleg merkjelegt av di at det byrjad mest utati
Kapital og endaa varm Stodleik; ntan Kapital
plar slike Arbeissamlag gaa underiKonkurrensen.
— Mett mest forvitneleg er Soga nm, korleids
Vokprentararne i Paris arbeidde· seg upp til
økonomisk Sjolvstende« J 1864 heldt dei Mete og
vedtok aa skipa eit Samlagstrykkeri (kooperativt).
Mett dei visste, at utati Peitgar dugde det ikkje,
vedtok altso aa brnka nokre Aar til aa samla upp
Kapital paa, minst 50,000 frcs; kvar Medlem
skulde skjota til 100 fres., og difor faa ein Aktie.
Dette tok sleire Aar, og fyrst i 1870, daa 360
Bokprentarsveinar· hadde betalt Aktiarne sine,
kunde Drifti byrja, etterat Gambetta hadde hjelpt
Samlaget til aa faa Prentarbevilling (ekstraordi-
nær) hjaa den liberale Regjering Utgifterne til-
Maskinar og Greidicr og Husbngning tok heile
Driftskapitalen, og Samlaget kom endaa i ikkje
lite Gjeld Meii alle Meinhove oart over-
vunne, endaa dei, som Krigen og Kommune-
upprnret førde med seg, og alt gjekk godt. Ao dei
3t30 Aktie-Eiga1«ar fekk ikkje fleire Arbeid ved
Samlagstrykkeriet enn det trengdest til Dristi; dei
andre lyt arbeida under framande Meistrar, men "
set Sparepengarne sine inn i Forretningi, so dei
kann faa sleire og sleire Aktiar, og ettersomDristi
vert utvidad, kjem fleire og fleire ao Attieeigararne
inn som Arbeidarar i si eigi Forretniiik3. Etter
Samlagslogjerne eig kvar Parthavar so stor Del
i Forretniiigi som Talet av hans Aktiar er Delav
det heile Aktietal; men det seer dei, som no er
Parthavarar, lite godt av; for so lengje Drifti
ikkje er stor nok til aa skaffa alle Parthavarar
Arbeid, skal Pengarne brukast til Vidkitig av For-
retningi og til Grunnleggjing ao fleire Samlags-
trykker-i. Dei maa altso enno lita seg med aa
faa Loti for Arbeidet sitt og dertil ei 5 J- Nentnr ao
Aktiariie sine; Resten maa dei ofra til Bate for
dei ao Arbeidsbrodrarne sine, som arbeider i fra-
mande Verkstader. Fraa 1870 til 1877 hev den
heile Jntekti ooret ikr. 2Mill. frcs3» og Utgisti so
mykje mindre, at den reine Fortenesta er 115»000
fros. 614 Mann var med, men berre 65 arbeidde
i Samlagets eigne Veiskstader. — Dette er det
fagraste Tilttiket, eg enno hev raakat paa i Koope-
1«ationens’t«gistorie, og det viser at det gjeng an
aa gjennemfora endaa slike Samlags-Verk, som
ikkje berre er meinte paa aa skaffa sine einskilde
Parthavarar Juntekt·
Dei Freistnadar, som hev sitt Upphao i denne
Republiks Tid, er serskilt foroitnelegeved det, at
dei alle er samanbundne med dei franske·9lrbei-
darsamlag elder Syndikalkammer· Desse
liknar mykje dei engelske, er styrde paa same gode
Magten og hev sett seg same Formaal som dei
engelske, nemleg aa siipa (organisera) Arbeidet til
større Bate for Arbeider-en J 1868—70 stod dei
som Styrarar av ei Mengd med «Streik’ar» elder
Arbeidsstansingan som skulde framtvinga større
Arbeidsløn; sidan, daa dei hadde lært, at paa den
iaateii vann Eiti mindre enn Ein tapte, hev dei
teket til aa grunnleggja Produktions-elder Arbeids-
samlag· Desse skal styrast av Syiidikalkamri, for
at dei ikkje skal tapa Samanhengen med
Arbeidarstanden og gjerast um til Samlag
av vanlege mrringsdrivande Borgarar. For Fransk-
mannen forstend, dersom eit Arbeidssamlag ikkje
utrettar annat enn aa gjera sine einskilde Med-
lemer rike og gjera dei um fraa Arbeidarar til
Borgarar, so hev det gagnat Arbeidarsaki berre
so maatelex35 vist er det, at det hev teket fraa Ar-
beidarstanden ein Flokk dugaude Folk. —Dei Pro-
dnktionssamlagi. som Syndikalkamri hev grunn-
lagt, er hellest alle for nnge til at Eiit kanndraga !
Lærdomar fraa dei. Talet av dei veks fort.
—— Ser me paa det, som her i store Drag er
fortalt, vil me fyrst maatta leggja Merke til, kor
vondt det er fyr desse Arbeidssamlagi aa halda
seg nppe
Er det ci Naturlog dcttc,
at Prestariie i det heile og store altid ste11d.JFol-
ket imoth —
Er det ei Naturlog» dette, at Prestxnne snart
sagt altid skal gjera Lag med Kongarne nm —-
so langt dei paa nokon Maate kann — aa gjera
Folkets Fridom» d. e. Folkets illteuneskaett
og Menneske-Verd, til Jitkjes?
— Kor hev me Prestarne i denne Tid?
Me heo dei —- ikkje i fremste Fylkiiig, ikkje
millom dei Forande, dei, som er uppglodde i Tru
og Mod, i Bort nm Framgang» inasrleik til
alle og serleg til dei, som ligg nedtrykkte og van-
vyrde, i Nade og Jammer, »smaa for Verdi, men
store for Gnd«» — nei! men i Bat-fylkingen,
millom dei, som er rædde, millom dei som tvi- "
lar, millom dei, som klamrar seg ao all Magt
til det Datide, til det, soiti lJev livt, til det, som
sjolo treng Studning for aa haldast appe, mil-
lom dei, som lsatar Framgangen, og millom dei,
som vil, at dei Nedtrykte og Siiiaa skal hal-·. «
dast nede-!
C o l u m b a.
Korsikansk Forteljiiig etter Prosper Merimetiu
(Framhald.) .
Goeletteti hadde alt Korsika i Syne. Skiv-
varen sae Namne paa dei oigtigaste Staderne fram-
med Latide, og Miss Lydia fann det ikkje reint
hngnaslanst aa kjenne dei, endaa det var beiltupp
nye Ord for henne. Jnkje noko er meir kjeidsamt
enn eit plent nkjennt Land. Ender og daa kunde
dei gjenom Kikaren aat Sir Thomas sjaa einkvar
Ovbnen, klædd i brunt og vcepna med Byrse« ride
paa ein liten Hest, tvirenuande frametterdei bratte
Liderne. Miss Lyditi trudde ho saag ein Rovcir
kvar Gong, elder iminsto eitt Sort, som skulde av-
stad og hemne Far sin; men Orso sae seg god for,
at det ikke var anna enn einkvar sredeleg Jnnbuar
ao Landsbyen ncere ved, som var ute i Kvardags
LErend, og at han hadde Gevoer mindre av Naad-
syti enn for Skikkens Skuld; det var ein Mote,
liksom ein By-Sprett aldri gjeng ut titati ein gild
Stav· Endaa Gjevcere er eit mindre ædelt og
poetiskt Vaapeti enn Dolken, fann Miss Lydia
likeveel, at det hovde mykje betre for eiii Mann
enn Staoen, og ho drog seg til Miiines, at alle
Heltanne hans Byron1) doyr for ei Kule og ikkje
1) Vidgjeten engelsk Diktar.
for Dolken, som hellest er mest brukleg i Dikt.
Dei havde siglt i tri Dagitts og var nontans
for «1es Skrugujnai1ses«» og det herlege Rnndsmi,
som AjaecioWiki gjev, lagde seg ut i alt sitt Fe-
gtie framsor Ango aat Ferdasolke vaart. Det er
ikkje grnnnlanst, at Ein samanliknar denne Viki
med Napoli-Viki; i den Stundi, daa Goeletteii
seig inn paa Hamni, tekkte eit Rovk-Lag fract eit
brennande Kjorr la Puuta dj Girato og minnte
dermed um Vesuo, so Likskatten vart dess siorre.
Men den Skilnaden er der, at ikring Ajaccio er
alt audt og daudt· Jstadensor dei fagre Verks-
bygningarne, som lysers fram paa alle Kantarfraa
Castellamare til Kap Misene, ser Eiisi rundt um
Ajaecio-Viki berre dokke Holt og attnm dei nakne
Fjell. Jkkje ein »Villa«, ikkje ein Bustad Bert·e
her og der, paa Bakkanne kritixx Byen, ser Eiii
nokre koite Bygningar, som lyfter seg einslege
fraa den grone Grnnnen, —- det er Grav-Kapell,
Familsegraver. Alt i dette Landskape heo ein
aalvorleg, tung Fagerdom.
Syne ao sjoloe Byen, alloist paa denne Tid,
gjer) eit endaa dauvlegare Jnntrykk. Det er stillt
iGatUnnez berre eiii og annan Drivar er aa sjaa,
og alle med same Mage. Kvende ser einikkje,ntan
nokre Vondekonur, som kjeni og vil selja Varnnne
sine. Eiii hoyrer ingeti tala hagt lsell lce og syn-
gja, slik som i dei italienske Byanne Guder aa
daa ser Ein i Skuggeti av eit Tt«e eiii Flokk Beti-
der, alle med Vaapen, som spelar Kort hell ser paa,
.-
naar andre spelar; dei skraalar itkje,trcettar aldri;
vertSpele livlegt, høiner Eiti Pistolskot, som altid
gjeiig fyre eit Trngsniaal. Korsikanaren er anl-
vorsam og faameelt av Naturen. llm Kvelden er
der meir Folk aa sjaa; dei skal draga frisk Luft;
men det er mest Framandfolt’. Oplmaranne held
seg framsor Dorenne sine; alle synesi oera paa
Vakt, som Fallen for Neidre sitt.
. 1V.
Ettisr at dei hadde vore i Huse, som Napo-
leon var fodd i og etter at dei der hadde fengje i
eit Stykkje av Veggednken paa einMaate« som ikkje
var altfor logleg, kjende Miss Lydia seg — tvo
Daxzar etter ho var komi tilKorsika -— so under-
leg stur, slik som Tilfelle er med alle Ferdafolk i
eit Land, der folkestygge1) Vanar synest fordome
Eiii til aa einstakast reint. Ho trega paa det
Paafnnde sitt aa fara lJitz men aa reise att med
same vilde vera aa ondeleggje det Orde lJo lJadde
som uforfcelt Reisande Miss Lydia sann seg daa
i aa gjeva Taiil og drive Tidi fo godt det leet seg
gjera. Daa ho hadde tekje denne vise Raadt, gav
l)o seg til aa teikne» rita ao dei ymse Utsyn yver
Viki og teiktia ao ein Bonde. som selde Melonar;
det var eiii solbrend Kar med kvitt Skjegg og
det villaste Skarpe-And!it Ein kunde ynskje seg.
1) »meiniestesky«.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
