Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheimen.
Pris fyr Fjordungaaret Kr. 1.10
med Porto og alt. Betaling fort-aat
Eii Blad aai dei norsbe Folket
Lysingar kostar 10 Øre Petitliiia,
og daa etter Maateii fyr større Vokstaoar·
»« s- ———q———— »tm«
No. 39.
CLaurdag den 25de Heptemtier 1880.
4. Aarg.
.-—–-«-—-««-»-«—-«–«- »—-.-»».-»—-—–sp»—.»« » — .— — »» . , , ..
Flemingarnc.
Det er eit framifraa merkjelegt Folk, det, som
bur millom Schelde og Maas. Deii 4de Oktbr.
iaar er det Halvhundradaarsdagen fyr Bel-
giasolkets Sjolvstende Og endaa Landet hev tvo
mest jamsterke Nationalitetar, som stend der med
kvar sitt Tungemaal, nedertydske Flemingar og
franske Wallonar, og tvo politiske Parti, eit bak-
straevande Prestepiirti og eit framstrcetninde Folke-
parti, som ofta sleest paa harde Taket i Folkethiii-
get og paa Baldagarne, er det inkje annat Land i
Heimen, der den nationale Sambandskjensla pcia
so stntt Tid som 50 Aar hev vakset seg so sterk
som i Belgia, og Folkesttrre-Tiiiike11 er so langt
framkomen som der.
Av Velgiafolket er det ikriiig 3 Millionar,
som talar Flamsk, eit nedertydsk Maalfore likt
Hollandsk, men ikkje det same som detta; og 272
Million, som talar Wallonsk, eit romansk Maal-
fore likt Frmisk, og som brukar Fransk til
Vokmaal
Landet hoyrde» som me veit, iRomertidi un-
der strovinsen Gallia iGallia Belgica») og vart i
Millomalderen lagt under Frankrik (843). Sidan
laag det eit Vil under Spaniii (1555—1713),
eit Vil under Austrik og so paanvtt under Frank-
rik. J 1815 vart Holland og Belgiasamanstovpte
til eit Rike, men Belgia vart Stykbarnet i detta
Syskenlag, som det hadde voret fyrr under det
franske og spanske Herredoiiret. Belgiararne reiti
seg difvr lause i 18:30, giw sckx ci m) fri Rij-
f forfattning og tok med Aalvor pcia Arbeider med
aa skipit seg til eit sjolvstendigt Folk. At den
eine Luten av Jimbnararne i Landet talad Wal-
lonsk, den andre Flamsk, var leidt nog, men det
var so mange andre Tiiikf, som batt saman tsame
Religion, same Næringsvilkor, same Rovnd um,
kvat det forer til aa standa under elder i Siiiii-
band med eit framandt Folk med storre Magt o.
s. fr.), at dei flamske og dei wallonske Belgiarar
troystugt slo seg ihop — og bev havt berre Gagn
av det. Dei sette inn i Grunulogi, at det flamske
Maalet skulde hava same Rettikii som det franske.
Likevel hev det voret mykje Arbeid med aa
reisa det flamske Maalet, og det hev kostat Fleni-
ingarne hard Kamp aa driva sitt Maal upp til
Jamrett med det franske. Fransken var eit fer-
digt, fullt utviklat Maal, daa Belgiafolket sette
Fot Under eiget Vord; og liksom det laag neemast
til B1«11k i alt hogre Aandsliv, soleids var det
mange, som meinte, at Flemingarne baade burde
og kunde lærer detta. Men Flemingarne var ikkje
hngad paci aa gjeva sitt eiget Maal upp; dei hie-
vaste av deim meinte tvertimot, at den beste Vernd
fyr Tjodskapen«- var aa upparbeida Flamskeu til
Kulturmaal, jamgodt med Fransken Prestiir,
Skaldar og Vitenstapsmenn gjekk i Broddeit fyr
Maalreisingsverket, talad sjolve Flainsk, kravde,
at Flamsken, som Grunnlogi segjer, skulde hava
same Retten som Franskeiy og skaffad seg OVra
fyr sine Krav baade bland Folket og hjaa Kongen.
-«-»-.-»»AA–M
««V«
Det er detta Arbeid, som gjeng nnder Namnet
De Vlaemsche taelstrzsci (Maalkamp) elder De
Vlaemsche beweging. Nokot av det fyrste Flem-
ingarne gjorde var aa tilskipa Samlag til Utgjev-
ing av Boker og Blad paa Flamsk, og likeins
faste Samkomur fyr Flamsktalande, der Flamsk
aaleine vart brukat i Tale og Song (Rederykka—
mer, Retorikmote, Samtale- og Fyredragsmote).
Reintvitenskavlege Sainlag tilskipad dei og, endaa
det fannst sume slike fraa eldre Tid. Og alle
desse Samlag utsette Premier fyr flamske Skulde-
verk, vitenskapelege Arbeid og Bokskrivarverksemd
Listii yver alle dei Flemingar, som hev fengjet
Preiiti fyr Bokskriving i dei siste 50 Attr, er so
stor, at me mest kunde fylla eit No. av «Fedra-
heimen« berre med Namni deira.
Deii Mana, som fyrst og freinst maa min-
nast bland dei mange, som hev arbeidt fyr Flam-
sken, er Joit Frans Wilems’ (179:3—1846),
Flemingarnes Fa’r, som ein Skald hev kallat ho-
nom, ikkjck just fyrdi han var framifraa varm fyr
Tanken um aa reisa det serlege Flamske til
Kulturnmal, iminnsto ikkje fraa Fyrsteit, men
fordi han tok tidligare aat enit andre og lagde
eit aalvorlegt Livsarbeid paa vitenskaplegt aa leg-
gja het nederduetsehe tae! til Rettes fyr sine
Landsmenn Medan han som ungMann arbeidde
som Skrivar hjaa ein Notar, vann han i 1812
Preiiii fyr ei Hymne aen het Vaderla11d, skrivi
til ein Minnefest fyr Slaget ved Friedland og
Freden til Tilsitt, skreiv seinare Folkekomedier,
gcw ut ein AlmanakJTil Nytte og Hugnad» o.
s. b. J 1818·skrciv han eit Dikt Asn de Bs1—
gei1 (til Velgiararne), men detta manad Flemingarne
til aa knyta seg meir saman med Hollendingarne,·
og han fekk difyr liten Paaskhning fyr det fraa
sitt eiget Folk. Den hollandske Regjeringi deri-
mot gav honom eit Futedome. Embaettet var lett
aa rokja, fo Willems fekk gor Tid til aa arbejda
paci det, han likad betre eim aa krevja inn Skak-
tepengar, og i Aari 1819—1824 gav han ut eit
stort Verk um det nedertydske Maal og Bokrike
fraci gamal Tid nmfram andre Voker, mest viten-
skaplege Det gjorde honom kjend hver heile Ri-
ket og jamvel i Utlandet; han vart strakst vald
til Medlem av det kgl. Institut i Amsterdant.
So fekk han Embastte som Arkivar i Antwerpen,
og daa ei kgl. Nemnd fyr Soga vart -innstiftad,
utnemndest han til Medlem av den.4 J1830fekk
han Diploiii soin Doktor ved Universitetet i Lø-
weit, i 1885 vart han- Medlem av det Belgiske
Akademi og fekk same Aaret eit hogre og betre
Embaette i Geni. J Fyrstunne etter Riksumvel-
tingi saag Willems ingi onnor Raad fyr Belgia-
folket enn anten aa verta Franskmenn elder Hol-
lendingar, men daa andre tok til aa arbeida fyr
Flamskeii studde han Arbeidet med sin vitenskap-
lege Gransking, so det likevel er med Rette han
vert kallad Sjwli i de Vlaemsche beweging.
Han utgav bl.A. eitFjordingsaarsskrift Belgeseh
Museum fraa 1837 til sin doyande Dag i 1846
og gamal-flamske Folkevisur, 10 Vand, Reinoedt
M M MM Æ.«-»-M« »«»—»
de Vos (Mikkel Nev), Rimkroniker, graniinatisk-
kritiske Avhandlingar o. s. b. Flemingarne reiste
honom Minnesmerkje baade der han foddest
(Bouchoat ved Antwerpen) og der han do (St.
Aniandusberg ved Gent); det siste vart avslorat
paa Firhundradaarsdagen fyr Stiftingi av de
·Maetsohappy (Selskap) de Fanheinist811, sont
W. var Formann fyre, den 26de Juiti 1848.
Ein annan lærd Fleming, som hev leivtette1-
seg eit heidrat Namn og teket sin store Part av
Arbeider med aa reisa det missmiete flamske Tun-
gemaalet, er Philip Jonkherr Blommoert (1808
—1871), Dr. juris, Forfatter av Skrifter Atm-
merlci11gen over de verwaerlozirig des neder-
duitsohe tael (um den flamske Maalvilla), Geni
1832. Denne Boki slo ned som ein Brannfakkel
og vann Vlommoert baade mallonsktalande Fien-
dar og flamsktalande Vener i Ovmengd Hiiit
skriv sjolv i eit Brev: «1830 gjekk ein Suunan-
vind yver Landet, og det franske Maalet vart
yvercilt innfort i Styret og ved Domstolarne.
Kor skadvcent detta var fyr den aandige Utvik-
lingi, tarv eg ikkje segj(i, kor urettvistdet varmot
Folket, er lett aa sjaa. J 1832 skreiv eg ei Bok
mot detta System, og 1840, daa Folket hadde
samlat seg um Saki og gjekk til Regjeringi med
eit Vonskrift um Rett til act bruka det flamske
Maalet i offentlege Forhandlingar, hadde eg den
Æra aa verta vald til Formann fyr Utsendin-
garne«. Blommoert hev ellest skrivet ei Mengd
Boker, mest um Fedrelandssoga, og hev stadet som
Formann elder Skrivar i eit Samlag han stiftad
i 1840 under Namn De Magtsehappy van de
Vlaemsohe Bibliophile1i» som hev ntgjevet meir
enn 50 Vand.
Ein tridje flamskBokskrivar, som det stend
Ord av, var Petrus Frans van Kerckhoven,
(1818—1857), upphaveleg Liekjar Han fekk Pris-
lon i 1845 av De Meretschappy ter— ae11 moedi—
ging van Sehone Kunsten til A11twe1slzeu fyr
ei Skildring avMaalarkunsti og Literaturtilstan-
det i det 16de Aarhundrad, atv eit Samlag i
Gent same Aaret fyr eit Dikt nm Jakob von
Artevelde, av De Meietschappy van Tooneel— e11
Letterku11cle Yoe1« en brocdermin i B1·ügge,
same Aaret fyr ei Livsskildriiig av Siinon Stevin
og eit historisk Drama og seinare av Literatur-
og Kunstsamlaget «Vinhagen« i Vriissel fyr eit
Drania «Tvo Sygjentur". J 1857,4 daa Selska-
pet «7·Binhagen« heldt Jubelfest, motte det fram
Utsendingar fraa ikkje mindre enn 20 andre Sam-
lag, og alle desse gjekk um Kvelden den 22de
Juiti i hogtidleg Procession med Mtrsik og Fatt-
lor til Looisegata fyr aa heidra Kerckhoven, som
daa laag sjuk. J 1840 hadde han saman med
Hendrik Causcieiice og Johan Jakob· De Laet
grunnlagt eit Literaturblad Noordstar(k)iordstjerna),
der han skreiv Artiklar i Mengd, liksom han fei-
nare, fraa 1847, skreiv i Bladet De Vlaemsche
Rederyker Dikt og Forteljingar i stort Tal; i
1845——184t3 skreiv han i og styrte eit annat
Kunst- og Literaturblad J 1841 stiftad han eit
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
