Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
3die Desbr. 1881.
Fedraheimen.
191
«Fedraheimen* og Kristendomen.*)
(0. Asperheim.)
”Fedraheimeu” hev i den seinaste
Tidi vortet dugeleg vond, fordi dei hev
sagt um Bladet, at det ikkje stod paa
kristeleg Grunn, men rakt um hadde
gjort seg til Talsmann fyr Vantrui. Eg
høyrer inkje til dei, som gjerna vil gjera
Bladet til en Fiende av Kristentrui;
det er vel so, at det litet om Senn hev
arbeidt seg upp i eit sterkt Sinne mot
alle dei, som hev havt andre politiske
Meiningar enn Bladet sjølv, og det hev
nok fleire av Tingararne inkje plent
tykt so fælt godt um; men so var det
no det, at Bladet vart styrt med mykje
Mannskap og Dugleik, og difyre kunde
mange lata att Åugo fyr eit og annat,
som dei tykte inkje var som det skulde
vera. Det var vaart beste Maalblad, og
det var Synd, um det daa inkje skulde
verta leset rundt umkring i vaart Land.
Eg tykte det var so leidt, og det gjorde
meg svært ilt, daa Bladet saag ut til
aa vilja svika den Fana, som det hadde
stelt seg inn under, daa det fyrst steig
fram i Verdi. Paa denne Fana stod
vok, um eg ikkje misminnest, Kristi
Krosses Merkje. Me vilde inkje gjerna
sjaa detta Merkje utstroket, og me tykte,
det var so ilt, at den Fargen, som det
var maalat med, tok til aa bleikna.
”Fedraheimen” lyt tru meg i det, at
det hev mange Vener, som i Pyrstningi
var so hjarteleg glade i Bladet, men
som 1 den seinaste Tidi hev syrgt yver
det, daa dei tykte det tok til aa koma
paa Vingel i denna tjukke Skodda av
villande Tankar, som tilhøyrer vaar Tid.
Det er ilkje berre Uvenerne, som hev
meint, at ”Fedrabeimen” i det seinaste
Bilet hev sagt seg laus fraa Kristentrul;
Vener hev meint idet sama, ikkje i Sene)
men med Sorg. Det gjorde difyre godt
aa sjaa, kor harmfuldt Bladet vart, daa
det stod paa Prent um det, at det hadde
vortet ukristelegt. He for min Deil
tenkte daa, at um der i Bladet hadde
stadet eit og annat, som ikkje høyde med
den kristne Trui, saa hadde detta vortet
gjort uviljande og uvitande. Bladet
kunde godt hava sagt eit og annat, som
gjekk rakt imot den Kristne Trui, men
Mange Lesarar er væl jammerleg leide
av denne Skrivingi um Fedraheimen og
Kristendomen, som her hev voret so
mykja av i Bladet; men me vil ikkje
negta Hr. Pastor Asperheim Rom for
Stykket hans like vel. Daa Fædrelan-
det, Veslandsposten og Luthersk Uge-
skrift paa nytt hev vaagat seg ut med
Skuldingar mot Fedraheimen, kann ei.
ny Uppgjerd med alle desse Folk kan-
skje vera gagnleg. Bldst.
som det vilde gjeva upp, naar det saag,
kor det bar avstad. Det er detta, som
no lyt syna seg. Det hjelper inkje, at
Bladet stevner baade Per og Paal inn-
for Retten; Lesararne hev ogso sin Rett,
som Bladet lyt møta fyre og gjera Greida
for seg. Ee tok for vist, at mange
med meg vilde gleda seg av Hjartat,
um Bladet vilde gjeva slike Besked, at
me kunde lata vera aa tvila om, kor-
leis det var fat med det og den kristne
Religionen. Men det skynar ”Fedra-
heimens” skarptenkte Redaktør godt,
at me Tingarar inkje kann lita os med
den Forsikringi, at Bladet og Kristen-
domen er gode Vener, naar det med
det sama gjev han eit Slag i Andletet.
Eg skal strakst segja, kot eg fyrst og
framst tenkjer paa: det er, naar eg skal
slaa Saumen paa Hovudet, Bladets Um-
tale av den naturalistiske Diktningi.
Det er vaaglegt aa gjeva seg ut paa
denne glatte Isen med ein Motstandar
so spræk og ledug, som ”Fedraheimens”
Styrar, men nokot verre kann no ikkje
timast meg enn andre, som hev fengje
den Attest av sin Motstandar, at dei
inkje forstod det, dei snakkad um.
Med naturalistisk Diktning meinast,
segjer dei, at Livet skildrast som det er;
det skulde soleis vera det sama som re-
alistisk Diktning. Den å mykje gamal ;
ingjen hev enno yvergjenget gamle
Shakespeare i realistisk Skildring av
Livet. Fe veit ikkje, kven som fyst
hev opfunnet Namnet ”naturalistisk Dikt-
uing”; men skal tru, at inkje detta
Namnet vart teket, AE der kom no-
kot nytt inni Diktningi, som var ukjent
fyr Realistarne” Og kot skulde detta
vera? Tru me ikkje vilde finna det
um me søkte det deri, at Diktningi av
detta Slaget inkje vil vita av nokot
”ideelt”, høgre Syn paa. det Livet, me
liver? Desse . høge, ideelle Magterne
kann Ein so tydeleg sjan hjaa dei eldre
Diktarne,, t. D. hjaa Shakespeare. Naar
Lady Macbeth gjeng i Svevne og faa-
fengt freistar paa aa vaska burt dei
Blodt lekkarne, som ho tykkjest ho hev
pan Hendarne sine, eller naar Richard
av Glocester med fuldt Medvit um det
vonde, han gjerer, ikkje skræmest til-
bakers for dei fælaste Ugjerningar for
aa koma paa Englands Trona, daa stig
det midt i denne Skildrings ”Realisme”
fram høge Skikkelsar fraa ei usynleg
Verd. For Naturalismen er denna høgre
Uppfatningi ei Ballast, som inkje er
nokot tess; han roar seg med aa skildra
Livet som det er, — men han gløymer
nok vist daa, at til Livet som det er
høyrer ei i vaar Natur innfellt Fyre-
syning um dessa Magter, som gjer seg
til Herrar yver vaare Gjerningar. Me
lyt no vel alle, naar me vil vera ær-
lege, tilstaa, at den naturalistiske Dikt-
ning1 er 1 seg sjølv uhøveleg med Kri-
steden Den JEG Dikt-
ningi er i seg sjølv ein Freistnad paa
aa løysa Diktningi fraa Kristentrui; for
det er fraa den, den fyrre ideale Dikt-
ning tende sit Ljos til aa lysa Scenen
upp ovanifraa. Det kjem deuna Saki
litet ved, at den naturalistiske Dikt-
ningi bær paa ei innvortes Usanning,
som ligg i sjølve Navnet ”naturalistisk
Diktning.” Historieskrivingi hev det til
si Uppgaave aa skildra Livet ”naturali-
stisk”; men Diktaren, som leikar med
Personer, han sjølv hev lagat til, skild-
rar Livet som det er, med den Baktan-
ken aa syne oss, korleis det skal vera.
Ein naturalistisk Diktar skriver daa vel
inkje reint planlaust og tankelaust; han
maa vilja nokot med det, han JG
han lyt hava eit Fyremaal med det; han
lyt vilja syna Folk, gjenom det han ete
korleis dei skal vera; han lyt gjera seg
til deires Lærar, og han lyt velja sine
Emne deretter. Den naturalistiske Dik-
taren held vel ikkje Preikor for Folk;
men han våél ut det av Livet, som han
ynskjer Folk skal gjera seg betre kjende
med, fordi han trur, det er verdt til
det og det lager han til og gjev det Liv.
Skal Ein syna fram Livet som Diktar,
lyt han gjera det med Medhue og Mot-
hug; ein Diktar lyt hava eit Hjarta,
som liver med i det, som skildrast; hev
han inkje det, so er han ingen* Diktar.
Men fordi ein Diktar lyt vera livande|
interesserat 1 det han set fram for oss,
vél han netupp det av Livet, som han
likar elder mislikar; han lyt i Skildringi
syna si eigi Uppfatning av det, han
skildrar. Difyr kjem han ogso til aa
setja Farge paa det av. Livet, som han
syner fram i si Diktning. Der er enno
mange Folk, baade Menn og Kvinnor,
som trur paa Kristus og liver etter
denna Trui, Folk,
søkjer Trøst hjaa honom, naar Sjuk-
dom, Sorg og Sut søkjer innpaa dei,
Folk: som kjempar med seg sjølv, for at
den kristelege Sanningi kann faa Magt
yver dei. Det vilde daa vel vera ”na-
turalistisk” aa leggja ogso denna Sida
av Livet fram fyr oss, NB. dersom
den naturalistiske Diktning vilde skildra
heile Menneskjelivet som det er. Men
eg trur inkje, at nokon hev set ei na-
SO Diktning, som med Diktarens
Sympathi (Medhug’) syner fram ein sann
Kristen, hans Sorg og Gleda. Detta
lyt me merkja oss, naar me skal døma
um den naturalistiske Diktningi og kor-
leids ho stend til Kristendomen. =Saki
som bed til Gud og |
er, at den naturalistiske Diktning er i
seg sjølv imot Kristendomen, so sannt
der er Skilnad millom henne og den
realistiske Maaten aa dikta paa.
(Meir.)
Adventssalma.
(Etter Å. Freylinghausen.)
Upp, det kjem ein Dag med Gleda!
Alle maa med Lyst me kvede,
Naadens fagre Gyllen-Aar
Fram med Ljos og Gleda gaar,
Som dei gamle, stadd* i Faare,
Ventad” tidt med Lengtings Taare.
Halelluja, halelluja! %
Inn no fagre Tidi ilar,
Difyr Sions Dotter smilar,
Difyr ho so glad seg ter,
At ho no i Kjøtet ser
Hennar rette Mann og Herre,
Som er kjend av Faa desverre.
Hall. hal.
Han, som mange — gamle, unge,
Mangein Prest, Profet og Konge —
Fordum gjerna vilde sjaa,
Men dei det kje kunde faa, —
Han er komen til oss neder,
Difyr me oss alle gleder.
Hall. hal.
Han, som var til Frelsar koren
Og til Abraham var svoren,
Jakobs Kruna, Skjold og Skygd,
Alle Folk til Trøyst og Trygd,
Han kjem ned til oss umsider,
Sakteleg til Sion rider.
Hall. hal.
Her er han, som alt skal gjera,
Som hans Far vil det skal vera.
Han vil gjera Saki god
Med sit eiget dyre Blod.
Med sin Daude vil han sona
Det, som var ved Syndi tjonat.’
Hall. hal.
Som din Frelsar vil han lida
Uppaa Krossen Daudens Kvida;
Deg han vil som Frelsermann
Løysa ut or Daudens Band.
Satans Velde vil han skaka
Og paa Krossen burt det taka.
Hall. hal.
Skuggen maa no burt seg vende
Og alt Bilæt-Verk faa Ende.
For kva trengst væl Offer her?
Kristus for oss Offer er.
Sambands-Arke burt vert drivet.
Her er Sanning, Ljos og Livet.
Hal. hal. -
Fraa Bygderne.
I. Segner fraa Disteland.*)
(Ved M. 8)
Tønnes ”Mann” heitte ein gamal
Kall bort i mi Heimbygd. Om Vin-
”Kassen” aa om Som-
maren?) av ”Gud aa g0e Mennesk””, som
han sae. Han va egentlig døbt Tønnes,
aa eg spikelerte tidt paa, kaaføre dei
kall’an ”Mann”. For noge?) meir uvis-
lig te Karmann he*) eg snart inkje set.
Han va” kje større hell en Gud, som
gjeng aa læse. Inkje hadd’n Skjegg
aa inkje Haar. Platfod va han aa syr-
gjeleg kalvbeint. Kjerringja hans heitte
Trina, men blei sommeti, kaldt for ”Lens-
mannen” aa someti for ”Fregatten”.
Hu va sine 3 Alne lang, aa saa sae
Nils Øigaren, at dæ va for "større Tyde-
legheds Skyld”, at dei kallte Tønnes
”Mann”. ”Fregatten” va paa ein vis
Maade stolt av denne Byttingjen sin;
1) fa = ”Lister.” Desse Segnerne er
paa Mien) Dette hev, som alle Bygde-
maal langs Havstrondi fraa Arendal til Sta-
vanger linne Konsonantar, altso ”Piba”
for ”Pipa”, ”Gud” for ”Gut”, "vage” for ”vaka”
osfr. *) les ”a”. ?) noko. *) hev.
teren levd’an av
for ho sa alti, at ”der æ go Skalle paa
Tønnes”, aa ho hadde paa en Maade
Rett. For verre Mennesk” te luge ihob
Historie!) he eg aller truffe paa, saa
ner som han Pitter Reinert. Tønnes
hadde især lagt seg ette Spøgjelse,
Traolikjerringe aa Unnejordsfolk; men
dei kjend’an ousaa?*) grundig.
Møgje*) av dæ han fortelde va
gamalt aa kjent, men no’n av Lossan*)
sine hadd’an ganske sikkert dikte ihob
sjel, aa dæ æ et Par av desse, eg naa
ska fortæle dokke.
Eg va heime ifjor i Haustonna, aa
laag Dæ’ ette Da” bagfor Husann aa røygte
Tobak am slo ihel Tia. Eu rektig varm
Da saag eg te mi store Glea Tønnes kom
dinglans opp Markja for aa tigge ette
Høy. Haahaa, tenkt" eg, naa kjæme du
tepass; Brennevin aa Tobak hadde eg,
Kaffe hadde Mor, aa Høy badde Far.
Tønnes hadde Brug for alle desse Ting,
aa eg hadde Brug for Tønnes. Jaha;
dæ gjekk smaatt mæ Gamlingjen; men
fram kom han, Daa mi*) saa va færig
mæ Helsing aa Kvinkelering, spurt" eg
Tønnes: ”Traff I Pitter paa Vejen?
Han va no jyst herinne.” Nei, Pitter
1Y Historier.
3) Ogso.
gur, Skrynjer.
% Mykje.
5) me.
4) So-
hadd’an inkje truffe. ”Veid I, kaa Pitter
fortelde —? Han fortelde, at han hadde
set ei Unnejordskjerring i Hallandsheia
iforrdas; men Pitter lyge naa som en
Hest. Sei meg naa, kaa I tru om
Unnejordsfolk? He I mnonti set hell”
haurt noge te di? Tru I her æ sligt-
noge te"? — Tønnes va regtig i Pratar-
lagje aa begjønde strakst. ”Hm, Pto.
Åa jau-go konne dæ mnok henne, at
Pitter sa sant for ei Gongs Skull.
Her æ møgje rart imellom Himmel aa
Jord, aa du veid kaa der stendei Skrif-
ten: ”Dei som bu i Himmelen og paa
Jorden og under Jorden,” stend der.
Skriften maa mi tru, aa vaare eigne
Oue!) aa Øyre maa en vel ousaa tru.
Bg he vanke vidt i mi Leveti aa hourt
aa set dæ du inkje trudde, om eg saa
gjore min Saligheds Ei paa dæ: Men
om Unnejordsfolk tene dæ okke naa
best aa inkje snakke formøgje. Den
Slags Folk vil ha Fre. Dei æ kje
lykkelige aa dei he stor Magt te hebne
seg. Hm! Veid kje du, som æ saa
klog, kosse Unnejordsfolk blei te?” —
Inkje dæ? — Ja daa kann eg fortæle
deg dæ du inkje veid. Eg he ”kje lese
dæ sjel; men Ola Dydann, som va klogar
7) Augo.
hell noen Prest i Stifte,
han. hadde en Bibel,
som et Slagbord, aa der sto den 6te
Mosebog; — ja dæ æ den, som hellest
kallest Svarteboga. I same Bibelen sto
der, at Adam hadde ei Kaana førr bell
han fekk Bva, aa den Kaana heitte Elis.
Hu hadde 2 Bodn"), en Gud aa ei Taus,
aa dei tog homæ seg aa løb vekk
mæ ein Da’, Adam inkje va heime. Paa
Vejen treft? ho Vorherre, aa han kom-
mederte’enn* te gaa beim atte. Men dæ
ville "kje Elis, for ho va trassig aa vonn.
Saa sae Vorherre, at der sko bli eit tykt
Dekke imellom henne aa Adam, aa dæ
æ jou tydeleg nok. Fraa henne stamme
di Underjordiske. — Aa jou, Pitter kann
nok ha sagt sant, han ou for ei Gongs
Skull, — men mi sko naa helst inkje
snakke om dæ. Kosse gjekk dæ ”kje
Nils Halland? han, som døyde ifjor —?
Han saag ei Unnejordskjerring sitte paa.
Flordørsteinen*) sin aa reive’ ein Ungje
Kjerringja tog Beinann fat dæ fyste ho
blei var Nils, aa sligt floug’o, at ho
gløymte ette seg den eine Reiven, aa
den va endaa blaarudette som et Sven-
sketørklæ. Nils, Toskjen, tog Reiven
aa hengd’an opp i Rantre’e*); men kaa
1) Born. 3) Tvertreet
i Skorsteinen.
han sae, at
som va saa stor
2) Fjosdørsteinen.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
