Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
Fedraheimen.
———=>> OED >> —————
Pris fyr Fjordungaaret Kr. 1.10
med Porto og alt.
Betaling fyreaat.
Fit Blad aat det norske Folket.
Lysingar kostar 10 Øre Petitlina,
og daa etter Maaten fyr større Bokstavar.
No. 24.
Kristiania den 17de Juni 1882.
6. Aarg,
DITI==
Bondestudentar.
Av Arne Garborg.
II.
Var Kapellan Hirsch glad yver aa
ha funnet ei bundi Kraft, so var han
ikkje mindre glad, fordi at han her
skulde faa prøva sin nye Metode.
For den visste han var god. Det
var den naturlige. Det var den, som
alle Meistrar i Uppfostringskunst i
Grunnen hadde brukt. Han vilde ikkje
plugga Guten full av Bokstavar. Han
vilde læra han Livsvisdom. Han vilde
utvikla hans Hjarta so væl som hans
Vit, og læra han aa kjenna og elska
Aand. Ei frisk Naturkraft, fostrad
paa slik Maate, vilde veksa seg fram
til nokot utifraa, det tottest han ikkje
kunna tvila paa.
Daniel kom til Presten i glade og
urolege Tankar. Han ventad seg Leksur
so lange som Kyrkjevegen, og ei Ut-
spyrjing so streng som paa den ytarste
Dag. Men so fekk han høyra, at dei
skulde ikkje bry seg med Leksur. Og
istadenfor aa spyrja og eksaminera;
so sette Kapellanen seg til aa fortelja.
Han ikkje so mykje som bad Daniel
”høyra. væl etter” dessmeir, so han og
kunde ”hugsa det til i Morgo.” Kunde
slikt gaa an? Kunde slikt bera fram
til Lærdom og Eksamen?
Naa, Kapellanen forstod væl det
best, han. Kapellanen visste nok, kva
han gjorde. Det var kanskje paa den
Maaten, dei tok det, desse fine; dei
brydde seg væl ikkje um aa træla med
Leksur og slikt, dei. —
Men daa Kapellanen ein Dag for-
talde han, at den Maaten, dei her
brukad, ikkje var den vanlege Latin-
skulemaaten, vart Daniel elder uroleg.
Han stirde med store Augo paa denne
Mannen, som vaagad aa bruka sin
eigen Skikk og trudde seg sjølv klo-
kare enn baade Bispar og Provstar.
I Grunnen vilde Daniel helst havt det!
just som ein vanleg Latinskulegut. Og
han vilde kjennt seg mykje tryggare,
um han hadde visst, at dei gjekk fram
paa den vanlege, fyreskrivne Maaten.
Men det gjekk ikkje an aa segja slikt
til Kapellanen. Han slog seg til Ro
og saag paa Læraren sin med Augo,
som sagde: ”Du veit det best; gjer
med meg som du synest.”
Det var Soga, Kapellanen i dei
fyrste Timarne dreiv paa med. Daniel
hadde kvar Gong den tyske Gramma-
tikken med seg, og lagde den paa
Bordet framfor seg som ei tagall Bøn;
for so lengje han ikkje kunde Tysk,
var han ikkje klokare enn andre Bøn-
der, totte han.
Tysken liggja.
Men Kapellanen leet
Dess meir fortalde han um vaare
gamle Fedrar. Og serleg lagde han
ut um dei gamle Nordmenns Tru.
Fram steig dei for Daniel i lang, ly-
sande Rad, desse høge ”Aser”, som
han aldri fyrr hadde visst var til;
Gud etter Gud kom dei straalande;
fyrst tri i Talet, sidan tolv, og ”Asyn-
jerne” med, store og fagre, med ly-
sande Haar, med Gulltaarer, med Åasyn
ljose som Dag-Randi, med Augo so
klaare som dei bleike Stjernur. Og
Odin sat høg i Hlidskjalv med sine
Ramnar og saag utyver Verdi og visste
alt; men Thor rullad rundt ikring alle
Himlar og slog Jøtnarne i Stein med
Hamaren sin. Balder var den milde
Ljosguden, som skifte Rett millom
alle, men laut døy for Lokes List og
fara til Hel; Frøy var Gud for gode!
Aar og ein veldig Herre, men gav
burt sitt gode Sverd av Elsk til ei
Gyger. - Daniel hadde aldri høyrt slikt!
Han sat og lydde, so han gløymde
baade Tysken og seg sjølv. Og han
stirde paa Læraren sin med Augo so
blide og so trufaste som Augo paa eit
Barn elder ein Hund.
Det var eit Par forunderlege Augo,
tenkte Kapellanen. Dei hadde nokot
ved seg, som han lengje ikkje kunde
finna Ord for; men endeleg forstod
han det: dei viste slik ei Gaava til
aa tru! Men var det ikkje just Gaava
til aa tru, som Tidi trong um? Staal-
sliti og kultursjuk laag ho og gjeispad
etter Tru som Fisken paa turt Land
etter Luft; gjenom alle sine Dikt skreik
ho etter Tru og Vilje; den, som skulde
kunna frelse no, maatte vera Mannen
med den natursterke Trudomsgaava.
Og denne Gaava hadde Bonden. Vaar-
herre hadde stellt det so godt for dette
Landet, at just naar Trui dovnad av
1 dei øvre Lag, so kunde dei nedre
Lag stiga fram og frelsa. Det var
dette, som fyrst og fremst gjorde Bon-
den til vaar Framtidsvon. Utan den
sterke, hugheile Tru nyttad alle andre
Gaavur lite; men med den skulde Bon-
den, rik paa Kraft som han hellest
var, byggja eit nytt Norig.
Kapellanen heldt lengje paa med
den ”nordiske Gudetru”. I den livde
vaar gamle Folkeaand sterkast og
klaarast; gjenom den var det, at Nord-
manna-Åanden paa nytt skulde vekkjast.
Og han saag, at ho ”grodde” i det
unge Sinn. Det var forunderlegt, det
var styrkjande aa sjaa, kor lett denne
unge Sonen kjende seg att i sine Fe-
drars Tankar. She
I
TT TETT TT TETTE EIET ETTE
Men Daniel var upp i Under yver
all den Visdomen, som Fedrarne vaare
hadde nedlagt i Gudelæra si. Han
gjekk heim fraa desse Timarne i djupe
oldnordiske Draumar og tenkte med
seg, at dei gamle Nordmennerne maatte
ha voret annat til Karar enn desse
Kruslingarne no. —
Men daa han ein Dag fortalde Mor
si, kva han lærde hjaa Presten, vart
denne heilt forskræmd og spurde; um
Presten vilde gjera han til Heidning.
Han maatte telja for henne baade
lengje og væl, fyrr ho vart roleg, og
sidan talad han aldri meir um dei
høge ”Aser” heime: — Men di mindre
han torde fortelja, di meir drøymde han.
Ole Johannes spurde ender og daa
etter, um han lærde mykje Tysk. Daa
var Daniel i Beit. Men han fann snart
paa aa segja, at der var so mykje
annat, ein maatte læra, fyrr ein kunde
taka paa med Tysken. Dette leet Ole
Johannes seg lita med. Paa same
Maaten greidde Daniel seg, naar Bygde-
folk elder Kammeratar spurde han um
dette. Vilde nokon vita, kva det var,
ein maatte læra, fyrr ein kunde byrja
med Tysken, so svarad Daniel, at det
var ”Grammatikk og slikt nokot.” Det
visste han, at ingen forstod.
Eit nytt Fag tok dei strakst til
med, og det var ”Modersmaal.” Dette
Faget vilde Kapellanen helder ikkje
taka paa den vanlege Latinskulemaa-
ten, daa den var aandlaus og aands-
drepande. Dei skulde ikkje pugga
Grammatik. Det naudsynlege av den
kunde Daniel faa inn etter kvart; Iun-
haldet, Tankarne, Aanden var det, som
det galdt aa faa Tak i.
Den Skatt av store, vekkjande Tan-
kar, som me aatte i vaar ”nordiske
Skjaldskap,” var so rik, at naar me
rett eignad den til oss, so kunde me
mest hjelpa oss utan Laan fraa Tysk-
land elder Rom. So tok daa Kapel-
lanen til aa gjenomgaa ”Skjaldar” med
Guten. Her vart der daa Aand nok.
Og det der ikkje var fyrr, lagde Ka-
pellanen trufast inn. Fyrst Jas dei
eit Par Kongesogur, og dette var nokot
annat enn dei Røvarsogurne ned fraa
Rom, sagde Kapellanen. Deretter bar
det laust med Diktarar, helst dei histo-
riske. Slike som Holberg og Wessel
vart lett yverfarne, endaa Kapellanen
roste dei sterkt; dess djupare grov
dei seg ned i Øhlenschlæger, Grundt-
vig og Ingemann. Daniel, som fyrr
ikkje hadde leset annat enn DBøner,
Preikur, det gamle og nye Testamente
og Olger Danskes Krønike, vart baade
glad og forundrad ved dette. Han
EEE
hadde aldri tenkt, at slikt kunde skri-
vast av beintfram Folk. Men so fekk
han daa og vita, at Skaldarne ikkje
var beintfram Folk. Dei var inspi-
rerade; og det totte Daniel var rime-
legt. Sidan las dei nyare norske Dik-
tarar, litt av Wergeland, som Daniel
totte var mindre aandfull, meir av
Welhaven, som daa og var gildare, eit
og annat av Munch og Ibsen, men
mest av Bjørnson. Han var den aand-
fullaste av alle ihop. Men daa dei
kom til Folke-Eventyri og Folkeseg-
nerne, likad Daniel seg alrabest. Her
vart det so mykje Aand, at heile Verdi
tok til aa verta livande. Fjelli stod
og tenkte, Skogen fortalde Eventyr,
Havet sukkad i lange Dynjingar og
song um uendelege Ting; langt uppe
i Liderne gjekk Huldri og leet paa
Lur, Tussefolket heldt Dans i Haugar
og Hamrar, under Fossen sat Grimen
og spelad, so alting greet, og ute paa
det bleike, maaneljose Havet laag Hav-
frua den fagre og lokkad og song, so
Sjøgutarne fekk Hjarte-ilt av Elskhug.
Det maatte vera underlegt aa vera
Skald, so ein kunde faa høyra litt av
all denne Musikken!
Gjenom Undervisningi i desse tvo
Fag fekk Daniel etterkvart inn heile
Kapellanens draumrike Livsvisdom og
all hans djupe Eldhug. Det stod ikkje
godt til i Landet i desse Tider, sagde
Kapellanen. Folket sov; Folket laag
i Dvale; der var kastad Trollbam paa
det; det var komet ned i nokot vondt
og fælt, som Kapellanen kallad Mate-
rialisme. Det visste ikkje, kva Aand
var. Og so lengje det laag slik, so
kunde ingen Pintse-Vind blaasa Liv i
dei daude Bein utyver Landet.
Synkvervt og .ørt gjekk Folket og
grov i Moldi og tenkte berre paa den
stakkars Maten. Det hadde ikkje ein
Draum um, kva sannt Menneskeliv var.
Inkje høgare Hugmaal, inkje Sans elder
Syn for det, som var stort og høgt
og ædelt paa Jordi, berre denne evige
Trælesut for det, som gav i Gryta og
fyllte i Pungen, berre denne kuande
Tanken paa laag, ussel Vinning. Ingen-
ting hadde Verd, utan det, som gav
Smør; ingenting var verdt aa arbeida
fyre, utan det ”nyttige;”? — Kapellanen
frynte stygt, naar han nemde det Ordet. *
Detté& aandlause Matstræv laag som ei
Vaabøn yver Landet; det gjorde Folket
til Trælar, til Dyr; Folket laag som
trollbundet, som trollsmurt under det.
Daniel totte han forstod dette. Var
det ikkje i Grunnen nokot slikt, han
hadde tenkt sjølv? Han hadde ikkje
tenkt det so klaart elder funnet slike
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
