16 .A . F. S. Grundtvig. ii. I kamp mot rasjonalismen. S og eg ransking (1810—1839). I siste luten av det 18de hundredaaret fekk rasjonalistisk tru og tankegang sterk inngang i nordlanda. Rasjonalistane vilde gjere menneskjeforstanclen til høgste domar i alle religiøse spursmaal. Av kristendomen v ild o dei ikkje halde paa anna enn det, ein kuude skyne med .den sunde menneskeforstand". Med „naturlige forklaringer11 fekk dei undra i bibelen til aa vere noko aa Imen t. Kristus var berre ein vismann, som hadde livt eit framifraa liv og kunngjort. ei god lære for menneskja, og som kunde liknast saman med menn som Sokrates. Men rasjonalistane vilde ikkje vere ved, at dei negta kristendomen. Dei sa tvert.om, at dei kunngjorde kristendomen slit, som han var, naar han vart fri for gamall overtru og prestepaafund. Ein av dei største menn millom rasjonalistane Kristian BastJwlm, (1740—1819), meinte, at prestane burde faa praktisk oplæring i kemi og landøkonomi, so dei kunde vere lærarar for aalinugen i desse ting attaat. Folhelærarar vart prestane mykje kalla den tida, og dei gjorde mykje for op-lysninga med. Men ei slik kaldklok dyrking av forstanden førde til ei aandløyse, som breidde seg paa alle omraader. Mest kom det tilsyne i det gudcloge. Omkring 1780 fekk rasjonalismen raaderom i det teologiske fakultetet i Kjøbenhavn og fleirtalet av prestane i Danmark og Norge vart rasjonalistar. Den gongen var det mykje om aa gjere, at ein tala godt, og dei freista oratoriske boteraader, naar det var skralt med personlig tru og varme i forkynninga. Eit dome paa dette er det store verket. Bastholm gav ut i 1775: ,,l)en