Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
29
lögðu fyrstir grundvöll undir vísindalega jarðfræði íslands.
Það sýnir bernskustig jarðfræðinnar i þá daga, að menn
ekk-ert vissu að gagni um áhrif jöklanna, báru mjög litið skyn á
hinar ýmsu eldfjallamyndanir, vissu ekkert um jarðlagaskipun
(tektonik) landsins og gátu naumlega greint algengar
bergteg-undir hverja frá annari, Jónas Hallgrímsson kallar t. d.
lipa-ritið sundursoðið og upplitað basalt(!). Sveinn Pálsson, sem
ferðaðist og ritaði í lok 18. aldar, þegar hin almennu
nátt-úruvísindi voru langtum skemmra komin en á þessu skeiði,
var yfirleitt, þó undarlegt sé, i jarðfræði íslands kominn
lejigra en Jónas Hallgrimsson og samtíðamenn hans.
Kenningin um glufuhraun (Klöftlava) er aðalkjarninn i
jarðfræðishugleiðingum Steenstrup’s og Jónasar og er
Steen-strup hinn fyrsti, er finnur þýðingu og stöðu
grásteinshraun-anna á Suðurlandi. Fyrst má geta þess að nafnið er
vill-andi, öll eða flest hraun, sem brotist liafa upp um jarðskorpu
Islands frá þvi á »miocene« fram á vora daga, eru
glufu-hraun, hafa ollið upp um sprungur, stundum hafa á
sprung-unum myndast eldfjöll, stundum gígaraðir. Steenstrup hélt
að blágrýtið ofan á surtarbrandinum (sem hann lika kallaði
glufuhraun), væri af allt öðru eðli og útliti, en það sem
und-ir liggur, en J. C. Schythe vildi eigi fallast á þá skoðun og
hafði hann réttara fyrir sér1. Til grundvallar fyrir kenningu
Steenstrup’s liggur, að hann hefir fyrst á Suðurlandi skoðað
dolerít-hraun, séð þau i dölum og athugað hvernig þau hafa
hagað sér eptir landslagi, er undir lá, slikar athuganir sjást
viða i dagbókum Jónasar, en síðan hefir hann borið
grásteins-hraunin saman við blágrýtið á Vestfjörðum, sem ofan á
surtar-brandinum iiggur, og haldið að hvorutveggja væri af sama tagi,
en svo er eigi; þó virðist hann skipta glufuhraununum i
ýms-ar deildir og ætlar að móberg og þussaberg samsvari öllum
deildum blágrýtisins. En með því Steenstrup hefir ekki
rit-að neitt i samanhengi um jarðfræði íslands, en aðeins getið
’) í bréfi dags. 24. maí 1841 biður Steenstrup Jónas Hallgrímsson
að reyna að sannfæra Schythe um hve ólíkar myndanir þessar séu.
Hdrs. Bókmf. í Kmh. nr. 13, fol.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
