Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
586
UM ÍSI.ENZK MANNANÖFN.
dan, sem samsett er af Dan og lýsingarorðinu »hálfr«, alveg á
sama hátt og þýzku nöfnin Halbtiiring (hálf-þýringr) og
Halb-walah (hálf-valskr maðr), og þýðir þannig upphaflega hálf-danskan
mann, eða mann, sem er danskr í aðra ættina. Hið ósamsetta
nafn Dan (Danr) keinr sjaldan fyrir meðal vor nema í
goðsög-um (þó finst það í Danmörku og Svíaríki á 13. og 14. öld og
jafnvel fyr, því að Dan er nefndr einn af mönnum þeim, er
ákváðu landamerki milli Dana og Svía á dögum Sveins Úlfssonar
og Eymundar gamla (Vgl. I.) og nafnið er líka til á sænskum
rúnasteinum, Dietr. (Rv), en Hálfdan er því algengara nafn, og
má rekja feril þess til Danmerkr og heraða þeirra, sem næst
henni liggja. Fyrsti maðr með því nafni mun vera Hálfdan
konungr gamli, er flestir konungar á Norðrlöndum áttu að vera
komnir frá (Hyndl., Sn. E.), og verðr að leita að upptökum
þeirrar sögu fyrir sunnan Noreg (á Skáni?), þótt hún væri seinna
heimfærð til Hringaríkisí Noregi. HálfdanDanakonungr, faðir Hróars
og Helga, er kunnr af Hrólfs s. kraka og Beow. í Noregi finst
nafnið fyrst á Upplöndum (Hálfdan hvítbeinn
Upplendingakon-ungr, og er hann talinn dóttursonr Hálfdanar gulltannar í
Sól-eyjum, sem heyrir, ef til vill, fremr goðsögnum til en sannri
sögu), en frá Upplöndum hefir það síðan dreifzt víðsvegar með
niðjum Hálfdanar hvítbeins, og er eigi óliklegt, að átrúnaðr sá,
er menn höfðu á ársæld Hálfdanar svarta, hafi stutt talsvert að
útbreiðslu þess. Eigi finst nafn þetta hér á landi á
landnáms-öldinni, en seinna hefir það komizt hingað og er nú eigi mjög
fátítt. Að likindum hefir Hálfdan Sannundarson að Kelduin
verið fyrsti maðr með því nafni hér á landi, og nafnið breiðst
út frá honum, en hann var einn af Oddaverjum, svo sern
kunn-ugt er af Sturlungu, og átti því kyn sitt að rekja til
Noregs-konunga, sem kvæði það vottar, er ort er um Jón Loptsson, og
byrjar á Hálfdani svarta (Noregskonungatal, Flat. I.). Á einum
sænskum rúnasteini (Lilj. 487) linst »Vitan« = Vó-dan, og
Hálf-dan á mörgurn (Dietr.).
25. Dís er fátítt sem ósamsett kvenmannsnafn, en algengt
sem viðliðr samsettra kvennanafna. Eins og kunnngt er, þýðir
það gyðju eða æðri veru kvenlegs eðlis. Sumir hafa jafnað því
við hið fþ. Ides eða Idis, sem táknar líka kveulega veru (sbr.
Romulus af Roma, Tiberis ekki af Tiberinus, og Tibur ekki af
Tiburtus, þótt rómverskir höfundar segi svo.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
