Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
SKÝRSLUR UM KÖTLUGOS
265
þetta gil eða dal sýnir alþekt svört aurrönd eftir eða
of-an á jöklinum, þegar mest er þeyjað á sumrum, að Jökulsá
hefur sitt rensli alt austan úr Kötlu, hvaðan þá er auðvitað
komið hafi nýlega nefnd hlaup og eldgos niður undan, en
ekki úr Sölheimajökli. En hvað nú viðvíkur hinu vestara
eldvarpi, á Hájökiinum, svo langt burtu frá Kötlu, þá er
að-gætandi: Yrði sú tilgáta hinna yngri spekinga sönnuð, að
kjarni eða miðpunktur hnattanna sé eldur æ brennandi, er á
vissum timum borar sig út úr yfirborði þeirra, nú hér nú
þar, og máske sé af hinum alhaga ætiaður til að sprengja
loks hvern hnött til fulls að siðustu, þá væri hægt að ímynda
sér og ekkert liklegra en að 2 svo nálæg eldvörp sem þessi
— og hver þorir að neita fleiri fjarlægari ? — hafi fyrst eina
sömu aðalpipu innan frá, hver aldrei geti saman lukst, þar
hið insta, og eldkjarnanum næsta af hnettinum sé liklega
orðið að þessháttar materiu, sem hvorki tai bræðst né brunnið,
heldur einungis sprungið, ef hvergi næði útrás; en því lengra
frá eldstónni inst, eða því nær sem dregur yfirborði
hnattar-ins, þvi heldur teppist pipan, seinast i hverju eldgosi.1)
Kom-ist þá ekki næsta gos út í sama stað og áður, leitar það á
hvar lausara er fyrir, sem nálægast enu fyrra og margoft viða
undir eins.2) Það er þvi allliklegt, að einn og hinn sami sé
gangurinn að innan eða neðanverðu til þessara 2 eldvarpa
hvaraf aftur getur leitt 2 náskyldar ímyndanir, nefnil. að
eld-varpið i Hájöklinum sé miklu eldra en hið eystra, og svo að
kalla upprunalegt undir þessum jökli, og að bæði eldgosin,
það úr Hájöklinum 1821 og þetta úr Kötlu 1823, hafi verið
eitt og hið sama að upprunanum,3) en vestra eldvarpið farið
fetta er auðsjáanlegt á Heklu, hvar ganga má niður í hotn
á síðasta eldvarpi, þegar úr þvi er leystur snjór í Agústmánuði.
!) Ár 1597 brunnu 18 eldar í og um kring Heklu undir eins.
fað er ekki ólíklegt, að þvi oftar hrenni í sama stað, og sloknar á
milli, þess heldur teppist svo að lokunum, að aldrei brenni þar
fram-ar, hvar um tilgangur ritlings þessa bannar ítarlegri getgátur.
3) Svo sýnist í fijótu áliti, sem eldar þeir, er voru að brenna á
Reykjanesi og nálægum plássum frá 1210 lengstum til 1240, hingað og
þangað, eins og hinir i og um kring Kröflu frá 1724 til 1730, og sá
gífurlegi á Síðumannaafrétti 1783, úr ótal eldvörpum, hafi — hvað menn
alment kaJia jarðeld — haft efni og upptök sin mjög utarlega og
ná-lægt yíirborði hnattar vors. TJó verður hin meiningin ei síður senni-
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
