Full resolution (JPEG) - On this page / på denna sida - Sidor ...
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
Below is the raw OCR text
from the above scanned image.
Do you see an error? Proofread the page now!
Här nedan syns maskintolkade texten från faksimilbilden ovan.
Ser du något fel? Korrekturläs sidan nu!
This page has never been proofread. / Denna sida har aldrig korrekturlästs.
296
um skattbændata l 1311. 336
A töflunni sjest, að síslumenn urðu mjög hart úti á
ár-unum 1303—1307, er þeir urðu að greiða af talsvert meira
enn helming. Aftur er afgreiðslan varla teljandi, að eins
5,4 °/o, á árunum 1307—1311. Má því telja víst, að
sislu-menn hafi gengið ríkt eftir bæði sköttum og þingfararkaupum
um 1311, er þeir höfðu sjálfir svo mikinn hag af
innheimt-unni, og ekki ólíklegt, að þeir liafi stundum beitt ójöfnuði,
því að stórbokkar vóru þá eigi síður meðal síslumanna enn
á 19. öldinni.
Miklu meira vitum vjer um, hvernig gengið var eftir
sköttum og þingfararkaupum á 19. öld. Síslumenn höfðu þá
enn meiri hvöt til að sprengja upp þessi gjöld enn 1300, því
að þeir hjeldu síslurnar gegn föstu eftirgjaldi, og var
skatt-urinn og þingfararkaupið, sem þá nefndust einu nafni skattur,
hin helsta tekjugrein þeirra. Þegar jeg fór ifir
manntalsbæk-urnar, sá jeg þess og allvíða vott, að síslumenn höfðu farið
feti framar, enn lög leifðu í því að setja menn í skatt, og
sjerstaklega að sumir þeirra höfðu leift sjer að taka skatt af
mönnum, sem áttu fasteign, ef fasteignarhundruð þeirra og
lausafjárhundruð samlögð námu hærri tölu enn fólkstalið.
Þetta er hinn svo nefndi samlagningarskattur. Virðist hann
first hafa komist á í Gullbringusíslu um aldamótin 1800, og
árið 1823 er hann þar orðinn að fastri venju, sem var staðfest
af renlukammerinu með brjefi þess 30. sept. 1823. Samt sem
áður hafa flestir hinir merkustu lögfræðingar islenskir, að
síslu-mönnum undanskildum, verið á því, að þessi
samlagningar-skattur væri ólög. Magnús (gamli) Stephensen andæfði honum
í riti sínu »Ræður Hjálmars á Bjargi« (67. bls.) og fjekk
snuprur firir hjá dönsku stjórninni, að hann væri að æsa
alþíðuna móti embættismönnunum.x) 3?ó virðist ljóst, að hann
hafði rjett að mæla. Jónsbók minnist als ekki á fasteign
sem grundvöll firir skatti og þingfararkaupi; skilirði firir
þess-um gjöldum er eftir stað þeim, sem áður var tilfærður. að
eiga íirir hvert skuldahjón »kú eða kúgildi, skip eða nót og
um fram eik, uxa eða hross og bús búhluti« — alt þetta
bendir til lausafjár, enn ekki til fasteignar, og orðið kúgildi,
sem gæti verið tvírætt, er varla nokkurn tíma haft um
Lovsamling for Island VIII 472.-475. bls.
<< prev. page << föreg. sida << >> nästa sida >> next page >>
